Samenvatting GIEBS
Belangrijk voor examen: kern onderscheiden van voorbeelden!
Voorbeelden van gastles VAD hier weggelaten, werd niets van
bevraagd op examen.
Thema’s
Rollen van gezondheidsbevorderaars
Enable: Mensen kansen geven om hun gezondheid te verbeteren.
- Stap 5 adoptie implementatie (7 taken)
- Stap 6 evaluatie (6 taken)
Mediate: Samenwerking tussen verschillende partijen stimuleren.
- Systeem denken
- Mediating
Advocate: Pleiten voor gezondheidsbevorderende veranderingen.
Deze leiden tot: Community interventions
Overzicht situering thema’s
Proces
- Bij enabling gewoon 6 stappen van IM
- Bij advocacy ook maar interventies zien er anders
uit omdat het voor beleidsmakers is
- Bij mediating ook maar vertrekt vanuit nood van
andere sectoren en dan kiezen voor enabling of
advocacy interventie
Theorieën
- Vooral in stappen 1,3,5 theorieën gebruiken
- Bij gezondheidsvoorlichting (individueel) enkel
behavioral theories
- Bij gezondheisdbevorderende enabling omgeving,
interpers, organisatie en soms zelfs community
- Bij advocacy en mediating ook society
,Enabling
Stap 5: adoptie en implementatie
Doel: de potentiële impact van een interventie vergroten door al vanaf de ontwikkeling rekening te
houden met verspreiding, adoptie, implementatie en behoud (bv. via een planningsgroep).
Planning for Program Use
Deze stap richt zich op twee aspecten:
1. Het programma ontwerpen op een manier die de kans vergroot dat het wordt geadopteerd,
correct geïmplementeerd en langdurig behouden.
2. Interventies ontwikkelen die specifiek gericht zijn op het bevorderen van adoptie,
implementatie en continuatie van het programma.
Twee toepassingssituaties van stap 5
1. Eerste implementatie van een nieuw ontwikkeld gezondheidsbevorderend (GB)
programma
o Stap 5 maakt deel uit van het volledige programmaontwikkelingsproces.
o Wordt uitgevoerd vóór de eerste implementatie van het programma.
2. Verspreiding van een reeds bewezen effectief GB-programma
o Het programma is al geïmplementeerd, geëvalueerd en effectief bevonden.
o Stap 5 wordt afzonderlijk gebruikt om de verdere disseminatie en opschaling van het
programma te plannen.
Verantwoordelijkheid voor disseminatie
Stap 5 helpt een veelvoorkomende discussie te adresseren: wie is verantwoordelijk voor de
verspreiding van interventies? Vaak gaan onderzoekers, praktijkprofessionals en intermediaire
organisaties ervan uit dat deze verantwoordelijkheid elders ligt, waardoor effectieve programma’s
onvoldoende worden verspreid.
• Onderzoekers ontwikkelen en evalueren interventies.
• Praktijkprofessionals (bv. clinici en public health professionals) moeten de interventies kunnen
toepassen; daarom moeten programma’s gebruiksvriendelijk zijn.
• Intermediaire organisaties (bv. subsidieverstrekkers, beleids- en non-profitorganisaties) kunnen
leiderschap bieden bij disseminatie.
Hoewel intermediaire organisaties een ondersteunende rol kunnen spelen, ligt de verantwoordelijkheid
voor verspreiding niet bij één actor. Disseminatie is een gedeelde verantwoordelijkheid van
onderzoekers, praktijkprofessionals en intermediairs.
Van “push” naar community-centered disseminatie
,Disseminatie wordt vaak gezien als een extra stap in het traject van discovery to delivery, waarbij
ontwikkelaars hun interventies actief naar de praktijk proberen te “pushen”. Deze benadering vormt een
belangrijke barrière die bijdraagt aan de kloof tussen onderzoeksbevindingen en daadwerkelijk gebruik
van programma’s in de gemeenschap.
Community-centered benaderingen vertrekken daarentegen vanuit de behoeften en capaciteiten van
de gemeenschap zelf, waardoor de kans op succesvolle adoptie, implementatie en duurzaam gebruik
groter wordt.
Disseminatie & diffusie versus implementatie
- disseminatie en diffusie: zorgen dat doelgroep en implementeerders weten dat het bestaat =
verspreiding, comm over innovatie, nieuw programma naar doelgroep of intermediaire groep
- implementatie: zorgen dat ze het w gebruikt = toepassen van innovatie, nieuw programma door
doelgroep of intermediaire groep
Impact van programma determined by effectiveness en by quality of program implementation en
proportie van intended participants exposed to the program over time.
Taken stap 5
1. Identificeren van potentiële programma adopters en
implementeerders
Programma-adopters en implementeerders
Bij de implementatie van een interventie moeten verschillende actoren worden betrokken en
ondersteund. Vaak zijn zij niet dezelfde personen als de ontwikkelaars van het programma (bv. een
kenniscentrum).
• Implementeerders zijn de personen die het programma daadwerkelijk uitvoeren en actief
betrokken zijn bij de interventieactiviteiten, zoals leerkrachten, verpleegkundigen of andere
professionals. Zij moeten vaak begeleiding krijgen bij de implementatie.
• Sommige interventies, zoals online- of massamediaprogramma’s, hebben geen directe
implementeerders. Toch zijn er personen nodig die toegang geven tot de doelgroep via een
delivery system. Deze personen fungeren als gatekeepers en kunnen worden beschouwd als
programma-adopters, omdat hun steun noodzakelijk is om het programma bij de doelgroep te
krijgen.
o Een schooldirecteur voert een programma misschien niet zelf uit, maar zijn of haar
goedkeuring kan cruciaal zijn voor de adoptie ervan.
o Een programmamanager van een radiostation is mogelijk niet betrokken bij de
uitvoering van een mediacampagne, maar is wel essentieel om de campagne uit te
zenden.
Het identificeren van wie de adopters en implementeerders zijn, en welke taken zij moeten uitvoeren, is
een essentiële stap in de planning van adoptie en implementatie. Eenmaal je weet wie deze mensen
zijn, inzicht verwerven in waarden, normen, spec context en eigenschappen, en betrekken.
- intermediary agencies (oa scholen, ziekenhuizen,…): zitten tussen ontwikkelaars en doelgroep
- Beslissingnemers: adopteren of niet? Hoe steun vegraren? Hoe middelen toewijzen? Bv
directeurs = beslist/adoptor
- Leveranciers programma: leerkrachten, ouders, peers = brengt het tot bij target grou
, Kenmerken van settings die een barrière kunnen vormen voor adoptie zijn:
- concurrerende prioriteiten en eisen (competing demands);
- het opleggen van programma’s van buitenaf;
- onstabiele financiële middelen;
- een onstabiele organisatiestructuur;
- beperkte beschikbare tijd van medewerkers;
- beperkte organisatorische ondersteuning;
- een lage organisatorische capaciteit om het programma uit te voeren;
- een gebrek aan aansluiting van de innovatie bij bestaande werkwijzen en praktijken;
- prikkels of regelgeving die verandering tegenwerken.
Deze factoren kunnen de bereidheid en het vermogen van organisaties om een programma te adopteren
en te implementeren aanzienlijk beperken.
2. Opnieuw evalueren planningsgroep om representatie potentiële
adopters en implementeerders te verzekeren
Intervention mapping protocol (IMP) waarin zowel beschikbare middelen als gebruikersperspectieven
worden geïntegreerd.
- Resource system: omvat de middelen en personen die de ontwikkeling van het programma
ondersteunen, zoals onderzoekers aan een universiteit, medewerkers van organisaties zoals
VIGL, financiering, materialen en ondersteunende diensten.
- User system: bestaat uit de personen of organisaties die het programma zullen implementeren,
bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen, welzijnsorganisaties of gemeenschappen.
- Omdat deze systemen vaak verschillen in doelen, expertise en context, is een goede
communicatie tussen beide nodig. Daarom worden ze met elkaar verbonden via een linkage
system.
- Het betrekken van potentiële implementeerders in de planningsgroep is een belangrijke manier
om de kloof tussen programmaontwikkelaars en gebruikers te verkleinen. Linkage systems
worden idealiter vanaf het begin van het IM-proces opgezet en hebben twee functies:
1) Het ontwikkelen van gebruiksvriendelijke en relevante programma's samen met
toekomstige gebruikers.
2) Het bevorderen van adoptie en implementatie van het programma.
- Voorbeelden van linkage systems zijn adviesgroepen, trainingsworkshops, consultaties en
begeleidingsmomenten.
▪ Change agent (of linkage agent/program champion) belangrijke termen voor examen! = een
persoon die beide systemen (bv. school en universiteit) goed kent en de verbinding ertussen
maakt. Door een goed netwerk of sterke relaties kan deze persoon samenwerking
bevorderen en de adoptie, implementatie en het gebruik van een interventie ondersteunen.
Belangrijk voor examen: kern onderscheiden van voorbeelden!
Voorbeelden van gastles VAD hier weggelaten, werd niets van
bevraagd op examen.
Thema’s
Rollen van gezondheidsbevorderaars
Enable: Mensen kansen geven om hun gezondheid te verbeteren.
- Stap 5 adoptie implementatie (7 taken)
- Stap 6 evaluatie (6 taken)
Mediate: Samenwerking tussen verschillende partijen stimuleren.
- Systeem denken
- Mediating
Advocate: Pleiten voor gezondheidsbevorderende veranderingen.
Deze leiden tot: Community interventions
Overzicht situering thema’s
Proces
- Bij enabling gewoon 6 stappen van IM
- Bij advocacy ook maar interventies zien er anders
uit omdat het voor beleidsmakers is
- Bij mediating ook maar vertrekt vanuit nood van
andere sectoren en dan kiezen voor enabling of
advocacy interventie
Theorieën
- Vooral in stappen 1,3,5 theorieën gebruiken
- Bij gezondheidsvoorlichting (individueel) enkel
behavioral theories
- Bij gezondheisdbevorderende enabling omgeving,
interpers, organisatie en soms zelfs community
- Bij advocacy en mediating ook society
,Enabling
Stap 5: adoptie en implementatie
Doel: de potentiële impact van een interventie vergroten door al vanaf de ontwikkeling rekening te
houden met verspreiding, adoptie, implementatie en behoud (bv. via een planningsgroep).
Planning for Program Use
Deze stap richt zich op twee aspecten:
1. Het programma ontwerpen op een manier die de kans vergroot dat het wordt geadopteerd,
correct geïmplementeerd en langdurig behouden.
2. Interventies ontwikkelen die specifiek gericht zijn op het bevorderen van adoptie,
implementatie en continuatie van het programma.
Twee toepassingssituaties van stap 5
1. Eerste implementatie van een nieuw ontwikkeld gezondheidsbevorderend (GB)
programma
o Stap 5 maakt deel uit van het volledige programmaontwikkelingsproces.
o Wordt uitgevoerd vóór de eerste implementatie van het programma.
2. Verspreiding van een reeds bewezen effectief GB-programma
o Het programma is al geïmplementeerd, geëvalueerd en effectief bevonden.
o Stap 5 wordt afzonderlijk gebruikt om de verdere disseminatie en opschaling van het
programma te plannen.
Verantwoordelijkheid voor disseminatie
Stap 5 helpt een veelvoorkomende discussie te adresseren: wie is verantwoordelijk voor de
verspreiding van interventies? Vaak gaan onderzoekers, praktijkprofessionals en intermediaire
organisaties ervan uit dat deze verantwoordelijkheid elders ligt, waardoor effectieve programma’s
onvoldoende worden verspreid.
• Onderzoekers ontwikkelen en evalueren interventies.
• Praktijkprofessionals (bv. clinici en public health professionals) moeten de interventies kunnen
toepassen; daarom moeten programma’s gebruiksvriendelijk zijn.
• Intermediaire organisaties (bv. subsidieverstrekkers, beleids- en non-profitorganisaties) kunnen
leiderschap bieden bij disseminatie.
Hoewel intermediaire organisaties een ondersteunende rol kunnen spelen, ligt de verantwoordelijkheid
voor verspreiding niet bij één actor. Disseminatie is een gedeelde verantwoordelijkheid van
onderzoekers, praktijkprofessionals en intermediairs.
Van “push” naar community-centered disseminatie
,Disseminatie wordt vaak gezien als een extra stap in het traject van discovery to delivery, waarbij
ontwikkelaars hun interventies actief naar de praktijk proberen te “pushen”. Deze benadering vormt een
belangrijke barrière die bijdraagt aan de kloof tussen onderzoeksbevindingen en daadwerkelijk gebruik
van programma’s in de gemeenschap.
Community-centered benaderingen vertrekken daarentegen vanuit de behoeften en capaciteiten van
de gemeenschap zelf, waardoor de kans op succesvolle adoptie, implementatie en duurzaam gebruik
groter wordt.
Disseminatie & diffusie versus implementatie
- disseminatie en diffusie: zorgen dat doelgroep en implementeerders weten dat het bestaat =
verspreiding, comm over innovatie, nieuw programma naar doelgroep of intermediaire groep
- implementatie: zorgen dat ze het w gebruikt = toepassen van innovatie, nieuw programma door
doelgroep of intermediaire groep
Impact van programma determined by effectiveness en by quality of program implementation en
proportie van intended participants exposed to the program over time.
Taken stap 5
1. Identificeren van potentiële programma adopters en
implementeerders
Programma-adopters en implementeerders
Bij de implementatie van een interventie moeten verschillende actoren worden betrokken en
ondersteund. Vaak zijn zij niet dezelfde personen als de ontwikkelaars van het programma (bv. een
kenniscentrum).
• Implementeerders zijn de personen die het programma daadwerkelijk uitvoeren en actief
betrokken zijn bij de interventieactiviteiten, zoals leerkrachten, verpleegkundigen of andere
professionals. Zij moeten vaak begeleiding krijgen bij de implementatie.
• Sommige interventies, zoals online- of massamediaprogramma’s, hebben geen directe
implementeerders. Toch zijn er personen nodig die toegang geven tot de doelgroep via een
delivery system. Deze personen fungeren als gatekeepers en kunnen worden beschouwd als
programma-adopters, omdat hun steun noodzakelijk is om het programma bij de doelgroep te
krijgen.
o Een schooldirecteur voert een programma misschien niet zelf uit, maar zijn of haar
goedkeuring kan cruciaal zijn voor de adoptie ervan.
o Een programmamanager van een radiostation is mogelijk niet betrokken bij de
uitvoering van een mediacampagne, maar is wel essentieel om de campagne uit te
zenden.
Het identificeren van wie de adopters en implementeerders zijn, en welke taken zij moeten uitvoeren, is
een essentiële stap in de planning van adoptie en implementatie. Eenmaal je weet wie deze mensen
zijn, inzicht verwerven in waarden, normen, spec context en eigenschappen, en betrekken.
- intermediary agencies (oa scholen, ziekenhuizen,…): zitten tussen ontwikkelaars en doelgroep
- Beslissingnemers: adopteren of niet? Hoe steun vegraren? Hoe middelen toewijzen? Bv
directeurs = beslist/adoptor
- Leveranciers programma: leerkrachten, ouders, peers = brengt het tot bij target grou
, Kenmerken van settings die een barrière kunnen vormen voor adoptie zijn:
- concurrerende prioriteiten en eisen (competing demands);
- het opleggen van programma’s van buitenaf;
- onstabiele financiële middelen;
- een onstabiele organisatiestructuur;
- beperkte beschikbare tijd van medewerkers;
- beperkte organisatorische ondersteuning;
- een lage organisatorische capaciteit om het programma uit te voeren;
- een gebrek aan aansluiting van de innovatie bij bestaande werkwijzen en praktijken;
- prikkels of regelgeving die verandering tegenwerken.
Deze factoren kunnen de bereidheid en het vermogen van organisaties om een programma te adopteren
en te implementeren aanzienlijk beperken.
2. Opnieuw evalueren planningsgroep om representatie potentiële
adopters en implementeerders te verzekeren
Intervention mapping protocol (IMP) waarin zowel beschikbare middelen als gebruikersperspectieven
worden geïntegreerd.
- Resource system: omvat de middelen en personen die de ontwikkeling van het programma
ondersteunen, zoals onderzoekers aan een universiteit, medewerkers van organisaties zoals
VIGL, financiering, materialen en ondersteunende diensten.
- User system: bestaat uit de personen of organisaties die het programma zullen implementeren,
bijvoorbeeld scholen, ziekenhuizen, welzijnsorganisaties of gemeenschappen.
- Omdat deze systemen vaak verschillen in doelen, expertise en context, is een goede
communicatie tussen beide nodig. Daarom worden ze met elkaar verbonden via een linkage
system.
- Het betrekken van potentiële implementeerders in de planningsgroep is een belangrijke manier
om de kloof tussen programmaontwikkelaars en gebruikers te verkleinen. Linkage systems
worden idealiter vanaf het begin van het IM-proces opgezet en hebben twee functies:
1) Het ontwikkelen van gebruiksvriendelijke en relevante programma's samen met
toekomstige gebruikers.
2) Het bevorderen van adoptie en implementatie van het programma.
- Voorbeelden van linkage systems zijn adviesgroepen, trainingsworkshops, consultaties en
begeleidingsmomenten.
▪ Change agent (of linkage agent/program champion) belangrijke termen voor examen! = een
persoon die beide systemen (bv. school en universiteit) goed kent en de verbinding ertussen
maakt. Door een goed netwerk of sterke relaties kan deze persoon samenwerking
bevorderen en de adoptie, implementatie en het gebruik van een interventie ondersteunen.
