Sociologie
Deel 1....................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1: Sociologie als wetenschap van de samenleving...............................................................4
1. Definitie........................................................................................................................................ 4
2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis versus wetenschappelijke kennis........................4
3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen versus natuurwetenschappen......4
4. Sociologie: wetenschap van de samenleving................................................................................5
5. Sociologie vs. andere sociale wetenschappen...............................................................................6
6. Slotbemerking............................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Het ontstaan en grondleggers van de sociologie.............................................................6
1. Ontstaan van de sociologie........................................................................................................... 6
2. Grondleggers van de sociologie.................................................................................................... 7
Deel 2....................................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1: sociaal handelen, sociale interactie en communicatie.....................................................9
1. Sociaal handelen........................................................................................................................... 9
1.1. Definitie.................................................................................................................................. 9
1.2. Typologie................................................................................................................................ 9
2. Sociale interactie en communicatie............................................................................................10
2.1. Sociale interactie.................................................................................................................. 10
2.2. Communicatie...................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: het routinekarakter van de samenleving.......................................................................12
1. Sociale relaties............................................................................................................................ 12
1.1. Definitie................................................................................................................................ 12
1.2. Types van sociale relaties..................................................................................................... 12
2. Sociale positie............................................................................................................................. 12
2.1. Definitie................................................................................................................................ 12
2.2. Positioneel handelen............................................................................................................ 13
2.3. Terminologie......................................................................................................................... 13
2.4. Positieallocatie..................................................................................................................... 13
2.5. Positie-indicatoren................................................................................................................ 14
2.6. Sociale status of prestige..................................................................................................... 14
3. Sociale rol................................................................................................................................... 14
3.1. Definitie................................................................................................................................ 14
3.2. Feitelijke rolgedrag............................................................................................................... 15
3.3. Rolspanning en rolconflict.................................................................................................... 15
Hoofdstuk 3: cultuur........................................................................................................................... 16
1. Inleiding...................................................................................................................................... 16
2. Definitie...................................................................................................................................... 16
3. Componenten en cultuur............................................................................................................. 17
3.1. Waarden............................................................................................................................... 17
1
, 3.2. Normen................................................................................................................................ 18
3.3. Verwachtingen...................................................................................................................... 18
4. Voertuigen van cultuur................................................................................................................ 19
5. Subculturen................................................................................................................................. 19
5.1. Definitie................................................................................................................................ 19
5.2. Soorten subculturen............................................................................................................. 19
5.3. Cultuur en subcultuur........................................................................................................... 20
6. Etnocentrisme en cultureel relativisme.......................................................................................20
7. Een globale cultuur?.................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 4: socialisering................................................................................................................... 21
1. Inleiding...................................................................................................................................... 21
2. Definitie...................................................................................................................................... 21
3. Dialectische visie van Berger en Luckmann................................................................................21
4. Self = I + me............................................................................................................................... 22
5. Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie...............................................................................23
6. Differentiële socialisering............................................................................................................ 24
7. Collectief ritueel.......................................................................................................................... 24
Deel 3..................................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 1: institutionalisering en instituties....................................................................................24
1. Institutionalisering...................................................................................................................... 24
2. Instituties.................................................................................................................................... 25
2.1. Definitie................................................................................................................................ 25
2.2. Functies................................................................................................................................ 25
2.3. Een voorbeeld: het gezin...................................................................................................... 26
Hoofdstuk 2: groeperingen en netwerken...........................................................................................26
1. Groeperingen: definitie en kenmerken........................................................................................ 26
2. Groeperingen: typologie volgens Merton....................................................................................27
2.1. Groep................................................................................................................................... 27
2.2. Collectiviteit......................................................................................................................... 27
2.3. Sociale categorie.................................................................................................................. 28
2.4. Het samenzijn (later toegevoegd)........................................................................................28
2.5. Samenvatting....................................................................................................................... 29
3. Een tweede indeling: primaire vs. secundaire groep..................................................................29
3.1. Onderscheid primaire vs. secundaire groep.........................................................................29
3.2. Kenmerken van de primaire groep.......................................................................................29
3.3. Functies van de primaire groep............................................................................................29
3.4. Opmerkingen........................................................................................................................ 30
3.5. Secundaire groepen............................................................................................................. 30
4. Lidmaatschapsgroepering vs. referentiegroepering...................................................................30
4.1. Situering............................................................................................................................... 30
4.2. Vergelijkende vs. normatieve referentiegroeperingen..........................................................31
2
, 4.3. Opmerkingen........................................................................................................................ 31
4.4. Welke groepering als referentiegroepering?.........................................................................32
5. Netwerken.................................................................................................................................. 32
6. Sociaal systeem vs. sociale structuur..........................................................................................33
Deel 4..................................................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 1: sociale ongelijkheid........................................................................................................ 34
1. Inleiding...................................................................................................................................... 34
2. Terminologie................................................................................................................................ 34
3. Sociale mobiliteit......................................................................................................................... 35
4. Systemen van sociale stratificatie............................................................................................... 36
4.1. Slavernij............................................................................................................................... 36
4.2. Kasten.................................................................................................................................. 36
4.3. Standen................................................................................................................................ 37
4.4. Klassen................................................................................................................................. 37
4.5. Rangen................................................................................................................................. 38
4.6. Een vergelijking.................................................................................................................... 38
5. Sociologische theorieën omtrent sociale stratificatie..................................................................38
5.1. Karl Marx.............................................................................................................................. 38
5.2. Erik Wright............................................................................................................................ 39
5.3. Max Weber........................................................................................................................... 39
5.4. De functionalistische benadering van stratificatie (Davis & Moore)......................................40
5.5. Stratificatie in hedendaagse Westerse maatschappijen: Pierre Bourdieu.............................40
5.6. Conclusie.............................................................................................................................. 41
Hoofdstuk 2: sociale verandering........................................................................................................ 41
1. Inleiding...................................................................................................................................... 41
2. Kenmerken van sociale verandering...........................................................................................41
3. Factoren die leiden tot sociale verandering.................................................................................41
4. Sociologische theorieën omtrent sociale verandering.................................................................42
4.1. Sociale verandering volgens Auguste Comte.......................................................................42
4.2. Sociale verandering volgens Talcott Parsons........................................................................42
4.3. Sociale verandering volgens Ferdinand Tönnies...................................................................42
4.4. Sociale verandering volgens Emile Durkheim.......................................................................43
4.5. Sociale verandering via sociale hervormingsbewegingen....................................................44
5. Modernisering............................................................................................................................ 44
5.1. Inleiding............................................................................................................................... 44
5.2. Condities die de modernisering hebben bespoedigd............................................................45
5.3. Modernisering en haar vier dimensies..................................................................................46
5.4. Op weg naar een postmoderne samenleving?.....................................................................49
3
, Deel 1
Hoofdstuk 1: Sociologie als wetenschap van de samenleving
1. Definitie
Veelheid van omschrijvingen = geen eenduidige definitie
Woordontleding:
Latijns woorden: socius = metgezel// societas = samenleving
Grieks woord: logos = kennis, wetenschap
Sociologie is de wetenschap van de menselijke samenleving
2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis versus
wetenschappelijke kennis
Sociologische kennis = ervaringskennis = wetenschappelijke kennis
“Socioloog zegt in moeilijke termen wat iedereen met gezond verstand kan opmerken”
Voorbeelden
o Spelregels worden normen en kunnen bestraft (sancties) worden
o Plaats in de samenleving wordt sociale positie (net zoals de plaatsen die voetballes hebben op
het veld)
o Verwachtingen worden sociale rol (net zoals de verwachtingen die je hebt van een keeper)
Sociologie is een wetenschap, sociologische kennis is wetenschapskennis
Ervaringskennis Wetenschapskennis
Beperkt: onmogelijk op iedereen en alles in onze Onbeperkt, aselect
samenleving te kennen en selectief
Absoluut: wat we waarnemen, nemen we voor Altijd aanvechtbaar (hypocritisch voorwaardelijk)
waar aan
Moeilijk verwoordbaar (er zijn geen Prefect mededeelbaar (elke wetenschap heeft
meetinstrumenten) zijn eigen jargon)
Gericht op totaliteit Aspectueel (richt zich niet tot de totaliteit van
een object, maar beperkt zich tot 1 aspect)
Ervaringskennis ≠ wetenschapskennis
3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen versus
natuurwetenschappen
Wetenschappelijk ontdekkingen en uitvindingen:
Spontane antwoorden:
o Stoommachine, Ruimtevaart, Chiptechnologie, … -> meestal natuurwetenschappelijke
ontdekkingen en uitvindingen
o Onmiddellijke en direct zichtbare gevolgen op het dagelijkse leven van de mens
MAAR er zijn ook andere dingen die de samenleving hebben veranderd -> mensen ervan bewust
gemaakt dat er zoiets is als ‘een samenleving’
o Ontdekking van de sociale gelaagdheid van de samenleving,
o Wet van vraag en aanbod,
o Sociale zekerheid
Gevolgen:
Eerste theorieën over de samenleving op maat van de natuurwetenschappen (cfr. infra hoofstuk 2).
Maar de natuurwetenschappelijke methode bleek al gauw niet bruikbaar om de maatschappelijke
werkelijkheid te vatten.
4
Deel 1....................................................................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1: Sociologie als wetenschap van de samenleving...............................................................4
1. Definitie........................................................................................................................................ 4
2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis versus wetenschappelijke kennis........................4
3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen versus natuurwetenschappen......4
4. Sociologie: wetenschap van de samenleving................................................................................5
5. Sociologie vs. andere sociale wetenschappen...............................................................................6
6. Slotbemerking............................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: Het ontstaan en grondleggers van de sociologie.............................................................6
1. Ontstaan van de sociologie........................................................................................................... 6
2. Grondleggers van de sociologie.................................................................................................... 7
Deel 2....................................................................................................................................................... 8
Hoofdstuk 1: sociaal handelen, sociale interactie en communicatie.....................................................9
1. Sociaal handelen........................................................................................................................... 9
1.1. Definitie.................................................................................................................................. 9
1.2. Typologie................................................................................................................................ 9
2. Sociale interactie en communicatie............................................................................................10
2.1. Sociale interactie.................................................................................................................. 10
2.2. Communicatie...................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2: het routinekarakter van de samenleving.......................................................................12
1. Sociale relaties............................................................................................................................ 12
1.1. Definitie................................................................................................................................ 12
1.2. Types van sociale relaties..................................................................................................... 12
2. Sociale positie............................................................................................................................. 12
2.1. Definitie................................................................................................................................ 12
2.2. Positioneel handelen............................................................................................................ 13
2.3. Terminologie......................................................................................................................... 13
2.4. Positieallocatie..................................................................................................................... 13
2.5. Positie-indicatoren................................................................................................................ 14
2.6. Sociale status of prestige..................................................................................................... 14
3. Sociale rol................................................................................................................................... 14
3.1. Definitie................................................................................................................................ 14
3.2. Feitelijke rolgedrag............................................................................................................... 15
3.3. Rolspanning en rolconflict.................................................................................................... 15
Hoofdstuk 3: cultuur........................................................................................................................... 16
1. Inleiding...................................................................................................................................... 16
2. Definitie...................................................................................................................................... 16
3. Componenten en cultuur............................................................................................................. 17
3.1. Waarden............................................................................................................................... 17
1
, 3.2. Normen................................................................................................................................ 18
3.3. Verwachtingen...................................................................................................................... 18
4. Voertuigen van cultuur................................................................................................................ 19
5. Subculturen................................................................................................................................. 19
5.1. Definitie................................................................................................................................ 19
5.2. Soorten subculturen............................................................................................................. 19
5.3. Cultuur en subcultuur........................................................................................................... 20
6. Etnocentrisme en cultureel relativisme.......................................................................................20
7. Een globale cultuur?.................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 4: socialisering................................................................................................................... 21
1. Inleiding...................................................................................................................................... 21
2. Definitie...................................................................................................................................... 21
3. Dialectische visie van Berger en Luckmann................................................................................21
4. Self = I + me............................................................................................................................... 22
5. Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie...............................................................................23
6. Differentiële socialisering............................................................................................................ 24
7. Collectief ritueel.......................................................................................................................... 24
Deel 3..................................................................................................................................................... 24
Hoofdstuk 1: institutionalisering en instituties....................................................................................24
1. Institutionalisering...................................................................................................................... 24
2. Instituties.................................................................................................................................... 25
2.1. Definitie................................................................................................................................ 25
2.2. Functies................................................................................................................................ 25
2.3. Een voorbeeld: het gezin...................................................................................................... 26
Hoofdstuk 2: groeperingen en netwerken...........................................................................................26
1. Groeperingen: definitie en kenmerken........................................................................................ 26
2. Groeperingen: typologie volgens Merton....................................................................................27
2.1. Groep................................................................................................................................... 27
2.2. Collectiviteit......................................................................................................................... 27
2.3. Sociale categorie.................................................................................................................. 28
2.4. Het samenzijn (later toegevoegd)........................................................................................28
2.5. Samenvatting....................................................................................................................... 29
3. Een tweede indeling: primaire vs. secundaire groep..................................................................29
3.1. Onderscheid primaire vs. secundaire groep.........................................................................29
3.2. Kenmerken van de primaire groep.......................................................................................29
3.3. Functies van de primaire groep............................................................................................29
3.4. Opmerkingen........................................................................................................................ 30
3.5. Secundaire groepen............................................................................................................. 30
4. Lidmaatschapsgroepering vs. referentiegroepering...................................................................30
4.1. Situering............................................................................................................................... 30
4.2. Vergelijkende vs. normatieve referentiegroeperingen..........................................................31
2
, 4.3. Opmerkingen........................................................................................................................ 31
4.4. Welke groepering als referentiegroepering?.........................................................................32
5. Netwerken.................................................................................................................................. 32
6. Sociaal systeem vs. sociale structuur..........................................................................................33
Deel 4..................................................................................................................................................... 34
Hoofdstuk 1: sociale ongelijkheid........................................................................................................ 34
1. Inleiding...................................................................................................................................... 34
2. Terminologie................................................................................................................................ 34
3. Sociale mobiliteit......................................................................................................................... 35
4. Systemen van sociale stratificatie............................................................................................... 36
4.1. Slavernij............................................................................................................................... 36
4.2. Kasten.................................................................................................................................. 36
4.3. Standen................................................................................................................................ 37
4.4. Klassen................................................................................................................................. 37
4.5. Rangen................................................................................................................................. 38
4.6. Een vergelijking.................................................................................................................... 38
5. Sociologische theorieën omtrent sociale stratificatie..................................................................38
5.1. Karl Marx.............................................................................................................................. 38
5.2. Erik Wright............................................................................................................................ 39
5.3. Max Weber........................................................................................................................... 39
5.4. De functionalistische benadering van stratificatie (Davis & Moore)......................................40
5.5. Stratificatie in hedendaagse Westerse maatschappijen: Pierre Bourdieu.............................40
5.6. Conclusie.............................................................................................................................. 41
Hoofdstuk 2: sociale verandering........................................................................................................ 41
1. Inleiding...................................................................................................................................... 41
2. Kenmerken van sociale verandering...........................................................................................41
3. Factoren die leiden tot sociale verandering.................................................................................41
4. Sociologische theorieën omtrent sociale verandering.................................................................42
4.1. Sociale verandering volgens Auguste Comte.......................................................................42
4.2. Sociale verandering volgens Talcott Parsons........................................................................42
4.3. Sociale verandering volgens Ferdinand Tönnies...................................................................42
4.4. Sociale verandering volgens Emile Durkheim.......................................................................43
4.5. Sociale verandering via sociale hervormingsbewegingen....................................................44
5. Modernisering............................................................................................................................ 44
5.1. Inleiding............................................................................................................................... 44
5.2. Condities die de modernisering hebben bespoedigd............................................................45
5.3. Modernisering en haar vier dimensies..................................................................................46
5.4. Op weg naar een postmoderne samenleving?.....................................................................49
3
, Deel 1
Hoofdstuk 1: Sociologie als wetenschap van de samenleving
1. Definitie
Veelheid van omschrijvingen = geen eenduidige definitie
Woordontleding:
Latijns woorden: socius = metgezel// societas = samenleving
Grieks woord: logos = kennis, wetenschap
Sociologie is de wetenschap van de menselijke samenleving
2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis versus
wetenschappelijke kennis
Sociologische kennis = ervaringskennis = wetenschappelijke kennis
“Socioloog zegt in moeilijke termen wat iedereen met gezond verstand kan opmerken”
Voorbeelden
o Spelregels worden normen en kunnen bestraft (sancties) worden
o Plaats in de samenleving wordt sociale positie (net zoals de plaatsen die voetballes hebben op
het veld)
o Verwachtingen worden sociale rol (net zoals de verwachtingen die je hebt van een keeper)
Sociologie is een wetenschap, sociologische kennis is wetenschapskennis
Ervaringskennis Wetenschapskennis
Beperkt: onmogelijk op iedereen en alles in onze Onbeperkt, aselect
samenleving te kennen en selectief
Absoluut: wat we waarnemen, nemen we voor Altijd aanvechtbaar (hypocritisch voorwaardelijk)
waar aan
Moeilijk verwoordbaar (er zijn geen Prefect mededeelbaar (elke wetenschap heeft
meetinstrumenten) zijn eigen jargon)
Gericht op totaliteit Aspectueel (richt zich niet tot de totaliteit van
een object, maar beperkt zich tot 1 aspect)
Ervaringskennis ≠ wetenschapskennis
3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen versus
natuurwetenschappen
Wetenschappelijk ontdekkingen en uitvindingen:
Spontane antwoorden:
o Stoommachine, Ruimtevaart, Chiptechnologie, … -> meestal natuurwetenschappelijke
ontdekkingen en uitvindingen
o Onmiddellijke en direct zichtbare gevolgen op het dagelijkse leven van de mens
MAAR er zijn ook andere dingen die de samenleving hebben veranderd -> mensen ervan bewust
gemaakt dat er zoiets is als ‘een samenleving’
o Ontdekking van de sociale gelaagdheid van de samenleving,
o Wet van vraag en aanbod,
o Sociale zekerheid
Gevolgen:
Eerste theorieën over de samenleving op maat van de natuurwetenschappen (cfr. infra hoofstuk 2).
Maar de natuurwetenschappelijke methode bleek al gauw niet bruikbaar om de maatschappelijke
werkelijkheid te vatten.
4
