fDeontologie
Hoorcollege 1........................................................................................................................................... 3
1. Ethiek en filosofie............................................................................................................................. 3
1.1. Ethiek als onderdeel van de filosofie.......................................................................................... 3
1.2. Morele ervaring en ethisch denken............................................................................................ 3
2. Waarden en normen.......................................................................................................................... 3
2.1. Waarden..................................................................................................................................... 3
2.2. Normen...................................................................................................................................... 4
2.3. Samenhang tussen waarden, normen en ethiek........................................................................4
3. Deontologie en beroepsethiek.......................................................................................................... 4
3.1. Wat is deontologie?.................................................................................................................... 4
3.2. Deontologie in de hulpverlening................................................................................................ 5
3.3. Waarom een psychologisch consulent moet nadenken over waarden en normen......................5
3.4. Centrale waarden in de psychologische praktijk........................................................................5
4. De beroepscode van de psychologisch consulent.............................................................................6
5. Wettelijk kader I: Wet op de Uitoefening van de Gezondheidszorgberoepen (WUG) Waarom een
WUG?.................................................................................................................................................... 6
5.1. Waarom een WUG?.................................................................................................................... 6
5.2. Wat regelt de WUG?................................................................................................................... 6
5.3. Korte historiek (focus GGZ)........................................................................................................ 7
5.4. De positie van de psychologisch consulent................................................................................7
6. Wettelijk kader II: Wet betreffende de rechten van de patiënt..........................................................8
6.1. Doel van de wet......................................................................................................................... 8
6.2. Belangrijkste patiëntenrechten.................................................................................................. 8
6.3. Link met de beroepscode........................................................................................................... 9
Hoorcollege 2.......................................................................................................................................... 10
1. Waarom een deontologische code? (Artikel 1 Code).......................................................................10
Hoofdstuk 1 – Algemene bepalingen................................................................................................... 10
Artikel 1 – Doelstelling van de code................................................................................................10
Artikel 2 – Onderschrijving van de code..........................................................................................10
Artikel 3 – Bekendmaking van de code............................................................................................11
Artikel 4 – Onverenigbaarheid van regels........................................................................................ 11
Artikel 5 – Afwijken van de code...................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2 – Begripsbepalingen........................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3 – Professionele houding................................................................................................... 15
Artikel 6 – Vakbekwaamheid............................................................................................................ 15
Artikel 7 – Verantwoord beroepsmatig handelen.............................................................................15
Artikel 8 – kwaliteitszorg................................................................................................................. 16
Artikel 9 – Eerlijkheid....................................................................................................................... 16
Artikel 10 – Beroepsaansprakelijkheidsverzekering.........................................................................16
Artikel 11 – Voorkomen van schade en misbruik.............................................................................17
1
, Artikel 12 – Financiële vergoeding................................................................................................... 17
Artikel 13 – Correcte bekendmaking van diensten..........................................................................17
Hoofdstuk 4 – Relatie met de zorggebruiker en het systeem..............................................................18
Artikel 14 – Inclusiviteit................................................................................................................... 18
Artikel 15 – Continuïteit................................................................................................................... 19
Artikel 16 – Rolintegriteit................................................................................................................. 19
Artikel 18 – Keuzevrijheid................................................................................................................ 20
Artikel 19 – vertegenwoordiging van minderjarige wils(on)bekwame of meerderjarige
wilsonbekwame zorggebruiker........................................................................................................ 21
Beslissingsboom vertegenwoordiging.............................................................................................22
Hoofdstuk 5 – De relatie met beroepsgenoten, andere hulpverleners en organisaties........................22
Hoofdstuk 6: klachten......................................................................................................................... 22
Artikel 33: klacht over het functioneren van een PC........................................................................22
Artikel 34: Procedure bij het indienen van een klacht.....................................................................23
Artikel 35: Gevolgen........................................................................................................................ 23
Hoorcollege 3.......................................................................................................................................... 23
1. Noodzakelijk vertrouwen als fundament van hulpverlening............................................................23
2. Deontologie als kennis én als reflectie............................................................................................ 23
2.1. Deontologie als normkader...................................................................................................... 23
2.2. Deontologie als ethisch denkproces......................................................................................... 24
3. Beroepsgeheim en discretieplicht: een uitgewerkt begrippenkader................................................24
3.1. Het beroepsgeheim: betekenis, doel en draagwijdte................................................................24
3.1.1. Het beroepsgeheim in het oude strafwetboek...................................................................24
3.1.2. Het beroepsgeheim in het nieuwe strafwetboek................................................................24
3.2. Wie is gebonden door het beroepsgeheim?..............................................................................25
3.3. Discretieplicht: aard en betekenis............................................................................................ 25
3.4. Beroepsgeheim vs. discretieplicht: synthese en professionele verantwoordelijkheid...............25
4. Doorbreken van het beroepsgeheim: uitgangspunten en systematiek (art.21)...............................26
5. Wettelijke uitzonderingen: spreekrecht...........................................................................................26
5.1. Getuigenis in rechte................................................................................................................. 26
5.2. Toestemming van de cliënt...................................................................................................... 26
5.3. Meldrecht t.a.v. minderjarigen en kwetsbare personen............................................................26
5.4. Noodsituatie als uiterste vorm van meldrecht..........................................................................29
6. Wettelijke uitzonderingen: spreekplicht/meldplicht.........................................................................29
6.1. Hulpverleningsplicht en schuldig (hulp)verzuim.......................................................................29
6.2. Aangifteplicht........................................................................................................................... 30
7. Praktische toepassing: van afweging naar actie op vlak van respecteren of breken van
beroepsgeheim................................................................................................................................... 31
7.1. Stappenplan bij mogelijk doorbreken van het beroepsgeheim.................................................31
7.2. Wat nooit kan........................................................................................................................... 32
7.3. Weelvoorkomende casussen.................................................................................................... 32
2
, 7.4. Te houden vuistregels.............................................................................................................. 32
Hoofdstuk 5 van de code: relatie met beroepsgenoten, andere zorgverleners en organisaties:
samenwerking en info-uitwisseling..................................................................................................... 33
Artikel 25: representatie van het beroep......................................................................................... 33
Artikel 26: onverenigbaarheid deontologische code........................................................................33
Artikel 27: Werkomgeving............................................................................................................... 34
Artikel 28: gedeeld vs. artikel 30 gezamenlijk beroepsgeheim........................................................35
Need to know – moet je weten........................................................................................................ 36
Good to know – handig om te weten............................................................................................... 36
Nice to know – interessant om te weten.......................................................................................... 37
Valkuilen in de partijk...................................................................................................................... 37
Artikel 29: voorbeeld casusoverleg................................................................................................. 37
Artikel 23: dossier........................................................................................................................... 38
Artikel 24: rapportage..................................................................................................................... 39
Artikel 31: intervisie en supervisie.................................................................................................. 39
Artikel 32: overhandigen van dossiers aan andere professionals....................................................39
Hoorcollege 1
1. Ethiek en filosofie
1.1. Ethiek als onderdeel van de filosofie
Ethiek = tak binnen filosofie dat nadenkt over menselijke handelen -> praktische filosofie die zich richt
op concrete situaties in het samenleven
Vertrekt vanuit een morele ervaring/ buikgevoel
Deontologie is een onderdeel van ethiek
1.2. Morele ervaring en ethisch denken
Op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring -> proces van nadenken, afwegen en
verantwoorden
Deontologie = de grijze zonde -> er is geen goede of slechte weg
2. Waarden en normen
2.1. Waarden
Definitie: fundamentele idealen of principes die mensen belangrijk vinden. Ze geven richting aan ons
handelen en beantwoorden de vraag waarom we iets doen.
Abstract en niet altijd zichtbaar
Motiverend
Verantwoording achteraf
Waarden hebben 2 functies:
Motiveren van keuzes
Verantwoorden van keuzes
3
, 2.2. Normen
Definitie: concrete gedragsregels die voorkomen uit waarden. Ze geven aan hoe men zich hoort te
gedragen in een bepaalde context.
Zichtbaar in praktijk en kunnen sturend of begrenzend geformuleerd zijn
Wat als ‘normaal’ wordt ervaren, is vaak context- en organisatiegebonden
Voorbeeld:
Waarde: respect
Norm: je spreekt cliënten op een respectvolle manier aan en bewaart hun privacy.
2.3. Samenhang tussen waarden, normen en ethiek
Ethisch dilemma: wanneer normen botsen met elkaar of met onderliggende waarden -> Ethiek helpt
om bewust te reflecteren, alternatieven te overwegen en een verantwoorde keuze te maken
Kunnen verantwoorden: kunnen benoemen welke waarden meespelen, welke regels (normen) je volgt
en welke afwegingen je maakt
Voorbeeld uit de praktijk van een PC:
Een psychologisch consulent begeleidt een jongvolwassene die tijdens een gesprek aangeeft zich
erg somber te voelen en geen perspectief meer te zien. De cliënt vraagt uitdrukkelijk om deze
informatie vertrouwelijk te houden. De consulent maakt zich echter zorgen over de veiligheid van
de cliënt.
Hier komen verschillende waarden tegenover elkaar te staan:
o Vertrouwelijkheid en privacy: de cliënt moet zich veilig voelen om vrij te spreken.
o Autonomie: respect voor de keuze en zelfbeschikking van de cliënt.
o Zorg en bescherming (veiligheid): de verantwoordelijkheid om ernstig gevaar voor de cliënt te
voorkomen.
Welke keuze de consulent ook maakt, er is altijd een nadeel:
o Alles vertrouwelijk houden kan de veiligheid in het gedrang brengen.
o Informatie delen kan het vertrouwen van de cliënt schaden. Dit maakt duidelijk dat ethische
dilemma’s zelden zwart-wit zijn. Deontologie en ethische reflectie helpen om deze spanningen
expliciet te maken en een keuze te verantwoorden vanuit waarden, normen en professionele
verantwoordelijkheid.
Centrale waarden die hierbij een rol spelen: Bij ethische dilemma’s in de praktijk van de
psychologisch consulent komen vaak meerdere kernwaarden samen. Deze waarden worden ook
expliciet benoemd binnen het opleidingskader en de beroepscode (zie verder):
o Vertrouwen & privacy
o Veiligheid en bescherming
o Inclusiviteit – respect voor culturele diversiteit
o Respect voor de autonomie van de cliënt:
o Empathie
o Rolintegriteit – correcte afstand en nabijheid
o Echtheid en acceptatie
o Opnemen van professionele verantwoordelijkheid en deskundigheid
3. Deontologie en beroepsethiek
3.1. Wat is deontologie?
Plichtleer van een beroep -> richt zich op correct professioneel handelen
Beroepsethiek = geheel van waarden en normen die het handelen van (een lid van) een beroepsgroep
stuurt of zou moeten sturen.
Deontologie wordt concreet gemaakt in:
4
Hoorcollege 1........................................................................................................................................... 3
1. Ethiek en filosofie............................................................................................................................. 3
1.1. Ethiek als onderdeel van de filosofie.......................................................................................... 3
1.2. Morele ervaring en ethisch denken............................................................................................ 3
2. Waarden en normen.......................................................................................................................... 3
2.1. Waarden..................................................................................................................................... 3
2.2. Normen...................................................................................................................................... 4
2.3. Samenhang tussen waarden, normen en ethiek........................................................................4
3. Deontologie en beroepsethiek.......................................................................................................... 4
3.1. Wat is deontologie?.................................................................................................................... 4
3.2. Deontologie in de hulpverlening................................................................................................ 5
3.3. Waarom een psychologisch consulent moet nadenken over waarden en normen......................5
3.4. Centrale waarden in de psychologische praktijk........................................................................5
4. De beroepscode van de psychologisch consulent.............................................................................6
5. Wettelijk kader I: Wet op de Uitoefening van de Gezondheidszorgberoepen (WUG) Waarom een
WUG?.................................................................................................................................................... 6
5.1. Waarom een WUG?.................................................................................................................... 6
5.2. Wat regelt de WUG?................................................................................................................... 6
5.3. Korte historiek (focus GGZ)........................................................................................................ 7
5.4. De positie van de psychologisch consulent................................................................................7
6. Wettelijk kader II: Wet betreffende de rechten van de patiënt..........................................................8
6.1. Doel van de wet......................................................................................................................... 8
6.2. Belangrijkste patiëntenrechten.................................................................................................. 8
6.3. Link met de beroepscode........................................................................................................... 9
Hoorcollege 2.......................................................................................................................................... 10
1. Waarom een deontologische code? (Artikel 1 Code).......................................................................10
Hoofdstuk 1 – Algemene bepalingen................................................................................................... 10
Artikel 1 – Doelstelling van de code................................................................................................10
Artikel 2 – Onderschrijving van de code..........................................................................................10
Artikel 3 – Bekendmaking van de code............................................................................................11
Artikel 4 – Onverenigbaarheid van regels........................................................................................ 11
Artikel 5 – Afwijken van de code...................................................................................................... 11
Hoofdstuk 2 – Begripsbepalingen........................................................................................................ 13
Hoofdstuk 3 – Professionele houding................................................................................................... 15
Artikel 6 – Vakbekwaamheid............................................................................................................ 15
Artikel 7 – Verantwoord beroepsmatig handelen.............................................................................15
Artikel 8 – kwaliteitszorg................................................................................................................. 16
Artikel 9 – Eerlijkheid....................................................................................................................... 16
Artikel 10 – Beroepsaansprakelijkheidsverzekering.........................................................................16
Artikel 11 – Voorkomen van schade en misbruik.............................................................................17
1
, Artikel 12 – Financiële vergoeding................................................................................................... 17
Artikel 13 – Correcte bekendmaking van diensten..........................................................................17
Hoofdstuk 4 – Relatie met de zorggebruiker en het systeem..............................................................18
Artikel 14 – Inclusiviteit................................................................................................................... 18
Artikel 15 – Continuïteit................................................................................................................... 19
Artikel 16 – Rolintegriteit................................................................................................................. 19
Artikel 18 – Keuzevrijheid................................................................................................................ 20
Artikel 19 – vertegenwoordiging van minderjarige wils(on)bekwame of meerderjarige
wilsonbekwame zorggebruiker........................................................................................................ 21
Beslissingsboom vertegenwoordiging.............................................................................................22
Hoofdstuk 5 – De relatie met beroepsgenoten, andere hulpverleners en organisaties........................22
Hoofdstuk 6: klachten......................................................................................................................... 22
Artikel 33: klacht over het functioneren van een PC........................................................................22
Artikel 34: Procedure bij het indienen van een klacht.....................................................................23
Artikel 35: Gevolgen........................................................................................................................ 23
Hoorcollege 3.......................................................................................................................................... 23
1. Noodzakelijk vertrouwen als fundament van hulpverlening............................................................23
2. Deontologie als kennis én als reflectie............................................................................................ 23
2.1. Deontologie als normkader...................................................................................................... 23
2.2. Deontologie als ethisch denkproces......................................................................................... 24
3. Beroepsgeheim en discretieplicht: een uitgewerkt begrippenkader................................................24
3.1. Het beroepsgeheim: betekenis, doel en draagwijdte................................................................24
3.1.1. Het beroepsgeheim in het oude strafwetboek...................................................................24
3.1.2. Het beroepsgeheim in het nieuwe strafwetboek................................................................24
3.2. Wie is gebonden door het beroepsgeheim?..............................................................................25
3.3. Discretieplicht: aard en betekenis............................................................................................ 25
3.4. Beroepsgeheim vs. discretieplicht: synthese en professionele verantwoordelijkheid...............25
4. Doorbreken van het beroepsgeheim: uitgangspunten en systematiek (art.21)...............................26
5. Wettelijke uitzonderingen: spreekrecht...........................................................................................26
5.1. Getuigenis in rechte................................................................................................................. 26
5.2. Toestemming van de cliënt...................................................................................................... 26
5.3. Meldrecht t.a.v. minderjarigen en kwetsbare personen............................................................26
5.4. Noodsituatie als uiterste vorm van meldrecht..........................................................................29
6. Wettelijke uitzonderingen: spreekplicht/meldplicht.........................................................................29
6.1. Hulpverleningsplicht en schuldig (hulp)verzuim.......................................................................29
6.2. Aangifteplicht........................................................................................................................... 30
7. Praktische toepassing: van afweging naar actie op vlak van respecteren of breken van
beroepsgeheim................................................................................................................................... 31
7.1. Stappenplan bij mogelijk doorbreken van het beroepsgeheim.................................................31
7.2. Wat nooit kan........................................................................................................................... 32
7.3. Weelvoorkomende casussen.................................................................................................... 32
2
, 7.4. Te houden vuistregels.............................................................................................................. 32
Hoofdstuk 5 van de code: relatie met beroepsgenoten, andere zorgverleners en organisaties:
samenwerking en info-uitwisseling..................................................................................................... 33
Artikel 25: representatie van het beroep......................................................................................... 33
Artikel 26: onverenigbaarheid deontologische code........................................................................33
Artikel 27: Werkomgeving............................................................................................................... 34
Artikel 28: gedeeld vs. artikel 30 gezamenlijk beroepsgeheim........................................................35
Need to know – moet je weten........................................................................................................ 36
Good to know – handig om te weten............................................................................................... 36
Nice to know – interessant om te weten.......................................................................................... 37
Valkuilen in de partijk...................................................................................................................... 37
Artikel 29: voorbeeld casusoverleg................................................................................................. 37
Artikel 23: dossier........................................................................................................................... 38
Artikel 24: rapportage..................................................................................................................... 39
Artikel 31: intervisie en supervisie.................................................................................................. 39
Artikel 32: overhandigen van dossiers aan andere professionals....................................................39
Hoorcollege 1
1. Ethiek en filosofie
1.1. Ethiek als onderdeel van de filosofie
Ethiek = tak binnen filosofie dat nadenkt over menselijke handelen -> praktische filosofie die zich richt
op concrete situaties in het samenleven
Vertrekt vanuit een morele ervaring/ buikgevoel
Deontologie is een onderdeel van ethiek
1.2. Morele ervaring en ethisch denken
Op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring -> proces van nadenken, afwegen en
verantwoorden
Deontologie = de grijze zonde -> er is geen goede of slechte weg
2. Waarden en normen
2.1. Waarden
Definitie: fundamentele idealen of principes die mensen belangrijk vinden. Ze geven richting aan ons
handelen en beantwoorden de vraag waarom we iets doen.
Abstract en niet altijd zichtbaar
Motiverend
Verantwoording achteraf
Waarden hebben 2 functies:
Motiveren van keuzes
Verantwoorden van keuzes
3
, 2.2. Normen
Definitie: concrete gedragsregels die voorkomen uit waarden. Ze geven aan hoe men zich hoort te
gedragen in een bepaalde context.
Zichtbaar in praktijk en kunnen sturend of begrenzend geformuleerd zijn
Wat als ‘normaal’ wordt ervaren, is vaak context- en organisatiegebonden
Voorbeeld:
Waarde: respect
Norm: je spreekt cliënten op een respectvolle manier aan en bewaart hun privacy.
2.3. Samenhang tussen waarden, normen en ethiek
Ethisch dilemma: wanneer normen botsen met elkaar of met onderliggende waarden -> Ethiek helpt
om bewust te reflecteren, alternatieven te overwegen en een verantwoorde keuze te maken
Kunnen verantwoorden: kunnen benoemen welke waarden meespelen, welke regels (normen) je volgt
en welke afwegingen je maakt
Voorbeeld uit de praktijk van een PC:
Een psychologisch consulent begeleidt een jongvolwassene die tijdens een gesprek aangeeft zich
erg somber te voelen en geen perspectief meer te zien. De cliënt vraagt uitdrukkelijk om deze
informatie vertrouwelijk te houden. De consulent maakt zich echter zorgen over de veiligheid van
de cliënt.
Hier komen verschillende waarden tegenover elkaar te staan:
o Vertrouwelijkheid en privacy: de cliënt moet zich veilig voelen om vrij te spreken.
o Autonomie: respect voor de keuze en zelfbeschikking van de cliënt.
o Zorg en bescherming (veiligheid): de verantwoordelijkheid om ernstig gevaar voor de cliënt te
voorkomen.
Welke keuze de consulent ook maakt, er is altijd een nadeel:
o Alles vertrouwelijk houden kan de veiligheid in het gedrang brengen.
o Informatie delen kan het vertrouwen van de cliënt schaden. Dit maakt duidelijk dat ethische
dilemma’s zelden zwart-wit zijn. Deontologie en ethische reflectie helpen om deze spanningen
expliciet te maken en een keuze te verantwoorden vanuit waarden, normen en professionele
verantwoordelijkheid.
Centrale waarden die hierbij een rol spelen: Bij ethische dilemma’s in de praktijk van de
psychologisch consulent komen vaak meerdere kernwaarden samen. Deze waarden worden ook
expliciet benoemd binnen het opleidingskader en de beroepscode (zie verder):
o Vertrouwen & privacy
o Veiligheid en bescherming
o Inclusiviteit – respect voor culturele diversiteit
o Respect voor de autonomie van de cliënt:
o Empathie
o Rolintegriteit – correcte afstand en nabijheid
o Echtheid en acceptatie
o Opnemen van professionele verantwoordelijkheid en deskundigheid
3. Deontologie en beroepsethiek
3.1. Wat is deontologie?
Plichtleer van een beroep -> richt zich op correct professioneel handelen
Beroepsethiek = geheel van waarden en normen die het handelen van (een lid van) een beroepsgroep
stuurt of zou moeten sturen.
Deontologie wordt concreet gemaakt in:
4
