Inhoud
Hoofdstuk 1: terreinverkenning....................................................................4
1. Een korte historiek................................................................................4
2. De indeling in fase................................................................................4
3. Factoren die de ontwikkeling sturen.....................................................5
3.1. Rol van de erfelijkheid....................................................................5
3.2. Impact van de omgeving................................................................5
3.3. De interactie tussen erfelijkheid en milieu.....................................6
4. Enkele algemene ontwikkelingstheorieën.............................................7
4.1. De psychosociale identiteitstheorie van Erikson............................7
4.2. De cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget..............................9
Hoofdstuk 2: de prenatale fase..................................................................12
1. Fasen in de prenatale ontwikkeling.....................................................12
1.1. De germinale fase (vanaf 0 tot 2 weken)......................................13
1.2. De embryonale fase (vanaf 2 tot 8 weken)...................................14
1.3. De foetale fase (van 8 weken tot aan de geboorte).....................15
2. Aandachtspunten bij een zwangerschap............................................17
2.1. Fysicochemische invloeden...........................................................17
2.2. Psychologische invloeden.............................................................20
3. De geboorte........................................................................................20
3.1. Het tijdstip van de geboorte.........................................................21
3.2. Het geboorteproces......................................................................21
3.3. Nazorg voor moeder en kind........................................................22
Eerste 1000 dagen..................................................................................24
Hulpvragen en thema’s...........................................................................24
Hoofdstuk 3: de babytijd............................................................................25
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................25
1.1. Aangeboren reflexen.....................................................................25
1.2. Verdere ontwikkeling van de motoriek..........................................26
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................28
2.1. Evolutie binnen de sensomotorische periode...............................29
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................30
1
, 3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................33
3.1. Evolutie van de sociale gerichtheid..............................................33
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................36
Hulpvragen en thema’s...........................................................................37
Hoofdstuk 4: de peutertijd.........................................................................38
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................38
1.1. Gebruik van de skeletspieren.......................................................38
1.2. De zindelijkheidstraining..............................................................39
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................40
2.1. Een overgang tussen twee cognitieve periodes...........................40
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................41
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................48
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................49
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................50
Hulpvragen en thema’s...........................................................................51
Hoofdstuk 5: de kleuterjaren......................................................................51
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling (online)..............................51
1.1. Lichamelijke veranderingen..........................................................51
1.2. Motorische ontwikkeling...............................................................52
2. Ontwikkeling in de waarneming en de cognitie..................................53
2.1. Van het preconceptuele naar het intuïtieve denken.....................53
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................54
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................58
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................58
3.2. Dynamische-affectieve ontwikkeling............................................59
Hulpvragen en thema’s...........................................................................61
Hoofdstuk 6: de schoolperiode...................................................................61
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................61
1.1. Lichamelijke veranderingen..........................................................61
1.2. Motorische ontwikkeling...............................................................62
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................63
2.1. Het concreet-operationele denken...............................................63
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................66
2
, 3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................66
3.2. Dynamische-affectieve ontwikkeling............................................69
Hulpvragen en thema’s...........................................................................71
Hoofdstuk 7: de adolescentie.....................................................................72
1. Lichamelijke ontwikkeling...................................................................72
1.1. De lichamelijke veranderingen in de puberteit.............................72
1.2. Psychologische gevolgen van de lichaamsveranderingen............75
2. Cognitieve ontwikkeling......................................................................76
2.1. Kenmerken van het formeel-operationele denken........................76
2.2. Enkele gevolgen van het formeel-operationele denken................79
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................81
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................82
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................84
Hulpvragen en thema’s...........................................................................86
Hoofdstuk 8: de volwassenheid..................................................................86
1. Lichamelijke ontwikkeling (video).......................................................86
1.1. Lichaamsveranderingen...............................................................86
1.2. Het climacterium of de overgangsjaren........................................87
1.3. Psychologische reacties op de lichaamsveranderingen................90
2. Cognitieve ontwikkeling......................................................................91
2.1. Het postformele denken...............................................................91
2.2. Evolutie van de intellectuele vermogens......................................92
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................93
3.1. Sociale ontwikkeling.....................................................................94
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................100
Hulpvragen en thema’s.........................................................................102
Hoofdstuk 9: de ouderdom.......................................................................102
1. Lichamelijke ontwikkeling.................................................................102
1.1. Verlenging van de levensduur....................................................102
1.2. Lichamelijke veranderingen........................................................103
1.3. Psychologische reacties op de lichaamsveranderingen..............105
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................106
2.1. Het klassieke intelligentieonderzoek..........................................106
3
, 2.3. Competent ouder worden...........................................................107
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling...........................................108
3.1. Sociale ontwikkeling...................................................................109
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................109
Hulpvragen en thema’s.........................................................................111
Hoofdstuk 1: terreinverkenning
Ontwikkelingspsychologie: hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in
de loop van het leven
Ontwikkelingspsychologen proberen bepaalde patronen te ontdekken in de
manier waarop het gedrag van mensen door de verschillende levensfasen
heen evolueert
1.Een korte historiek
Voor de komst van de wetenschap -> filosofie: het stellen van vragen,
denken, bespreken, geen systematisch onderzoek
Vanaf 18e maar vooral in de 19e eeuw waren er sommige geleerden die
systematische aantekeningen begonnen te maken van hun eigen kinderen
-> babybiografieën: gericht observeren, subjectief onderzoek
Nieuwe onderzoekstechnieken werden uitgewerkt -> objectieve
wetenschap:
Enquêtes -> grote groepen mensen onderzoeken
Statistische methodes -> verzamelde gegevens beter ordenen en meer
verantwoorde conclusies trekken
Volgende evolutie -> levenslooppsychologie: elke groep/fase wordt
bestudeerd (niet alleen jongeren en kinderen), halfweg 20ste eeuw,
aanzetten tot:
Onderzoek naar adolescentie, jongeren gingen langer naar school en
vormde een aparte groep
Interesse naar de ouderdom, vooral vanuit het medische inzicht, maar
mensen bleven langer in leven en ouderen kregen een apart statuut
Heel recent wordt er ook gekeken naar de volwassenheid, het werd
lang gezien als een lange periode in het leven zonder evolutie
2.De indeling in fase
Er zijn 4 +- aparte specialismen:
Kinderpsychologie
4
Hoofdstuk 1: terreinverkenning....................................................................4
1. Een korte historiek................................................................................4
2. De indeling in fase................................................................................4
3. Factoren die de ontwikkeling sturen.....................................................5
3.1. Rol van de erfelijkheid....................................................................5
3.2. Impact van de omgeving................................................................5
3.3. De interactie tussen erfelijkheid en milieu.....................................6
4. Enkele algemene ontwikkelingstheorieën.............................................7
4.1. De psychosociale identiteitstheorie van Erikson............................7
4.2. De cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget..............................9
Hoofdstuk 2: de prenatale fase..................................................................12
1. Fasen in de prenatale ontwikkeling.....................................................12
1.1. De germinale fase (vanaf 0 tot 2 weken)......................................13
1.2. De embryonale fase (vanaf 2 tot 8 weken)...................................14
1.3. De foetale fase (van 8 weken tot aan de geboorte).....................15
2. Aandachtspunten bij een zwangerschap............................................17
2.1. Fysicochemische invloeden...........................................................17
2.2. Psychologische invloeden.............................................................20
3. De geboorte........................................................................................20
3.1. Het tijdstip van de geboorte.........................................................21
3.2. Het geboorteproces......................................................................21
3.3. Nazorg voor moeder en kind........................................................22
Eerste 1000 dagen..................................................................................24
Hulpvragen en thema’s...........................................................................24
Hoofdstuk 3: de babytijd............................................................................25
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................25
1.1. Aangeboren reflexen.....................................................................25
1.2. Verdere ontwikkeling van de motoriek..........................................26
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................28
2.1. Evolutie binnen de sensomotorische periode...............................29
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................30
1
, 3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................33
3.1. Evolutie van de sociale gerichtheid..............................................33
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................36
Hulpvragen en thema’s...........................................................................37
Hoofdstuk 4: de peutertijd.........................................................................38
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................38
1.1. Gebruik van de skeletspieren.......................................................38
1.2. De zindelijkheidstraining..............................................................39
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................40
2.1. Een overgang tussen twee cognitieve periodes...........................40
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................41
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................48
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................49
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................50
Hulpvragen en thema’s...........................................................................51
Hoofdstuk 5: de kleuterjaren......................................................................51
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling (online)..............................51
1.1. Lichamelijke veranderingen..........................................................51
1.2. Motorische ontwikkeling...............................................................52
2. Ontwikkeling in de waarneming en de cognitie..................................53
2.1. Van het preconceptuele naar het intuïtieve denken.....................53
2.2. Specifieke ontwikkelingen binnen de cognitie..............................54
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................58
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................58
3.2. Dynamische-affectieve ontwikkeling............................................59
Hulpvragen en thema’s...........................................................................61
Hoofdstuk 6: de schoolperiode...................................................................61
1. Lichamelijke en motorische ontwikkeling............................................61
1.1. Lichamelijke veranderingen..........................................................61
1.2. Motorische ontwikkeling...............................................................62
2. Ontwikkelingen in de waarneming en de cognitie..............................63
2.1. Het concreet-operationele denken...............................................63
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................66
2
, 3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................66
3.2. Dynamische-affectieve ontwikkeling............................................69
Hulpvragen en thema’s...........................................................................71
Hoofdstuk 7: de adolescentie.....................................................................72
1. Lichamelijke ontwikkeling...................................................................72
1.1. De lichamelijke veranderingen in de puberteit.............................72
1.2. Psychologische gevolgen van de lichaamsveranderingen............75
2. Cognitieve ontwikkeling......................................................................76
2.1. Kenmerken van het formeel-operationele denken........................76
2.2. Enkele gevolgen van het formeel-operationele denken................79
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................81
3.1. Sociale gerichtheid.......................................................................82
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling..............................................84
Hulpvragen en thema’s...........................................................................86
Hoofdstuk 8: de volwassenheid..................................................................86
1. Lichamelijke ontwikkeling (video).......................................................86
1.1. Lichaamsveranderingen...............................................................86
1.2. Het climacterium of de overgangsjaren........................................87
1.3. Psychologische reacties op de lichaamsveranderingen................90
2. Cognitieve ontwikkeling......................................................................91
2.1. Het postformele denken...............................................................91
2.2. Evolutie van de intellectuele vermogens......................................92
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling.............................................93
3.1. Sociale ontwikkeling.....................................................................94
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................100
Hulpvragen en thema’s.........................................................................102
Hoofdstuk 9: de ouderdom.......................................................................102
1. Lichamelijke ontwikkeling.................................................................102
1.1. Verlenging van de levensduur....................................................102
1.2. Lichamelijke veranderingen........................................................103
1.3. Psychologische reacties op de lichaamsveranderingen..............105
2. Cognitieve ontwikkeling....................................................................106
2.1. Het klassieke intelligentieonderzoek..........................................106
3
, 2.3. Competent ouder worden...........................................................107
3. Sociale en persoonlijkheidsontwikkeling...........................................108
3.1. Sociale ontwikkeling...................................................................109
3.2. Dynamisch-affectieve ontwikkeling............................................109
Hulpvragen en thema’s.........................................................................111
Hoofdstuk 1: terreinverkenning
Ontwikkelingspsychologie: hoe het gedrag in al zijn aspecten evolueert in
de loop van het leven
Ontwikkelingspsychologen proberen bepaalde patronen te ontdekken in de
manier waarop het gedrag van mensen door de verschillende levensfasen
heen evolueert
1.Een korte historiek
Voor de komst van de wetenschap -> filosofie: het stellen van vragen,
denken, bespreken, geen systematisch onderzoek
Vanaf 18e maar vooral in de 19e eeuw waren er sommige geleerden die
systematische aantekeningen begonnen te maken van hun eigen kinderen
-> babybiografieën: gericht observeren, subjectief onderzoek
Nieuwe onderzoekstechnieken werden uitgewerkt -> objectieve
wetenschap:
Enquêtes -> grote groepen mensen onderzoeken
Statistische methodes -> verzamelde gegevens beter ordenen en meer
verantwoorde conclusies trekken
Volgende evolutie -> levenslooppsychologie: elke groep/fase wordt
bestudeerd (niet alleen jongeren en kinderen), halfweg 20ste eeuw,
aanzetten tot:
Onderzoek naar adolescentie, jongeren gingen langer naar school en
vormde een aparte groep
Interesse naar de ouderdom, vooral vanuit het medische inzicht, maar
mensen bleven langer in leven en ouderen kregen een apart statuut
Heel recent wordt er ook gekeken naar de volwassenheid, het werd
lang gezien als een lange periode in het leven zonder evolutie
2.De indeling in fase
Er zijn 4 +- aparte specialismen:
Kinderpsychologie
4
