Wetenschapsfilos
Periode 1 – 2024
ofie
Hoorcolleges en literatuur
Voorderhake, E. (Eline)
RADBOUD UNIVERSITEIT
,Inhoudsopgave
HC 1 – POSITIVISME (04-09)...............................................................................6
KOSTER 1.............................................................................................................................. 6
EPISTEMOLOGIE...................................................................................................................... 6
DE EMPIRISCH-ANALYTISCHE BENADERING.....................................................................................9
POSITIVISME........................................................................................................................... 9
POSITIVISTISCHE GEDRAGSWETENSCHAP.....................................................................................10
COLLEGE 1 – POSITIVISME................................................................................12
KOSTER – H1: WAT IS WETENSCHAP?.......................................................................................12
Wetenschap en common sense....................................................................................12
Wetenschappelijke artikelen......................................................................................... 12
Systematisch nadenken over de praktijk van wetenschappelijk onderzoek..................14
De grenzen van wetenschap........................................................................................15
Wetenschap en samenleving........................................................................................ 15
HC 2 – WAARDEN IN DE WETENSCHAP (06-09)...................................................17
FLASHBAK............................................................................................................................ 17
Epistemologie – Ontologie............................................................................................ 17
KOSTER 3............................................................................................................................ 17
OVERZICHT.......................................................................................................................... 19
NORMATIVITEIT..................................................................................................................... 19
Vier ingrediënten van normativiteit..............................................................................20
SOFT VS. HARD SCIENCE......................................................................................................... 21
DOOR, VOOR EN OVER ONS..................................................................................................... 22
WAARDEVRIJE WETENSCHAP?................................................................................................... 22
COLLEGE 2 – WAARDEN IN DE WETENSCHAP......................................................24
KOSTER – H3: DE EVOLUTIE VAN DE MENS.................................................................................24
De neanderthaler.......................................................................................................... 24
Culturele waarden en overtuigingen.............................................................................25
Ideeën over maatschappelijke ordeningen...................................................................25
Religieuze en levensbeschouwelijke visies...................................................................26
Status, reputatie en financiële belangen......................................................................27
Conclusie...................................................................................................................... 28
HC 3 – LICHAAM EN GEEST (11-09)....................................................................29
KOSTER 4............................................................................................................................ 29
LICHAAM EN GEEST................................................................................................................ 29
Dualisme...................................................................................................................... 29
Cognitivisme................................................................................................................. 29
Belichaamde cognitie................................................................................................... 29
COGNITIVISME...................................................................................................................... 30
PERSOON VERSUS BREIN......................................................................................................... 31
DE ROL VAN LICHAAM EN WERELD............................................................................................ 32
COLLEGE 3 – LICHAAM EN GEEST......................................................................33
KOSTER – H4: EEN PSYCHIATRISCHE STOORNIS – WAT IS DAT?.......................................................33
Een pathofysiologische afwijking..................................................................................33
Afwijking van de statistische norm...............................................................................34
Verlies van betekenis.................................................................................................... 34
Schadelijke dysfunctie.................................................................................................. 35
Sociaal construct.......................................................................................................... 35
Leed en beperkingen waar mensen zelf niet mee om kunnen gaan.............................36
HC 4 – OORZAKEN EN REDENEREN (13-09)........................................................37
KOSTER 5............................................................................................................................ 37
Evidence Based Medicine............................................................................................. 37
1
, De bewijskracht van:.................................................................................................... 37
Het debat over alternatieve geneeskunde en...............................................................37
FOLK PSYCHOLOGY................................................................................................................. 38
Hoe kun je wetenschappelijk nadenken over redenen:.................................................39
HERMENEUTIEK..................................................................................................................... 39
De hermeneutische cirkel (Gadamer):..........................................................................40
Wetenschap.................................................................................................................. 40
Dubbele hermeneutiek................................................................................................. 40
DE TWEE CULTUREN............................................................................................................... 40
Bèta /gamma:............................................................................................................... 41
Alfa:.............................................................................................................................. 41
COLLEGE 4 – OORZAKEN EN REDENEN...............................................................42
KOSTER – H5: REGULIERE EN ALTERNATIEVE GENEESKUNDE...........................................................42
Evidence based medicine............................................................................................. 42
De status van Evidence Based Medicine.......................................................................43
De bewijskracht van Evidence Based Medicine betwijfeld............................................43
HC 5 – DATA EN HYPOTHESEN (18-09)...............................................................45
KOSTER 7............................................................................................................................ 45
OVERZICHT.......................................................................................................................... 45
CONSTRUCTIE OF DEDUCTIE?................................................................................................... 46
INDUCTIE............................................................................................................................. 47
Statistisch..................................................................................................................... 47
Hypothese/ voorspelling............................................................................................... 47
FALSIFICATIE......................................................................................................................... 48
Voorbeeld..................................................................................................................... 48
Logisch positivisme versus Popper:..............................................................................49
DEDUCTIE............................................................................................................................ 51
Problemen met falsificatie:........................................................................................... 51
ABDUCTIE............................................................................................................................ 51
Voordelen:.................................................................................................................... 52
Nadelen:....................................................................................................................... 53
COLLEGE 5 – DATA EN HYPOTHESEN..................................................................54
KOSTER – H7: DE KRITIEK VAN POPPER OP HET STANDAARDBEELD..................................................54
De demarcatie tussen wetenschap en niet-wetenschap...............................................54
Theorie geladen waarneming.......................................................................................54
Theorievorming en waarheid........................................................................................55
HC 6 – WAARNEMEN IS DUIDEN (20-09).............................................................57
KOSTER 8............................................................................................................................ 57
Terugblik....................................................................................................................... 57
KUHN................................................................................................................................. 57
WAARNEMEN IS DUIDEN......................................................................................................... 60
HET HOLISME-PROBLEEM......................................................................................................... 63
COLLEGE 6 – WAARNEMEN IS DUIDEN...............................................................65
KOSTER – H8: DE PARADIGMATHEORIE VAN KUHN.......................................................................65
Normale wetenschap.................................................................................................... 65
Revolutionaire wetenschap........................................................................................... 67
HC 7 – FEITEN EN CONSTRUCTIES (25-09)..........................................................68
KOSTER 9............................................................................................................................ 68
OBJECTIEF-SUBJECTIEF............................................................................................................ 68
FEITEN................................................................................................................................ 68
ALLEDAAGS REALISME............................................................................................................ 69
Alledaags realisme: ons alledaagse wereldbeeld klopt.................................................69
Tegen alledaags realisme:............................................................................................ 69
Bescheiden realisme..................................................................................................... 71
2
, COLLEGE 7 – FEITEN EN CONSTRUCTIES............................................................73
KOSTER – H9: SOCIOLOGIE VAN DE WETENSCHAPPELIJKE KENNIS....................................................73
Sociologisch onderzoek naar de ontwikkeling van kennis.............................................73
De gravitatiegolven van Weber....................................................................................74
Het relativisme van het Strong Programme..................................................................74
HC 8 – ECHTE, SLECHTE EN PSEUDOWETENSCHAP (27-09).................................76
VOORAF.............................................................................................................................. 76
Wetenschappelijke aarden en normen?........................................................................76
KOSTER 11.......................................................................................................................... 76
DE KWESTIE: HOE KUN JE WARE VAN PSEUDOWETENSCHAP ONDERSCHEIDEN?....................................77
Wat is waarheid?.......................................................................................................... 77
DENKFOUTEN – COGNITIEVE ILLUSIES......................................................................................... 78
WETENSCHAPPELIJKHEID......................................................................................................... 80
WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT.............................................................................................81
ECHTE WETENSCHAP.............................................................................................................. 82
COLLEGE 8 – ECHTE EN PSEUDOWETENSCHAP...................................................84
KOSTER – H11: HET KNOWLEDGE FILTER..................................................................................84
Van doorslaggevende naar relevante argumenten.......................................................84
Objectieve criteria en subjectieve overwegingen.........................................................85
Oordeelsvermogen en het forum van deskundigen......................................................85
De ‘Benveniste-affaire)................................................................................................. 86
Methode van convergerend bewijs...............................................................................87
Het Knowledge Filter.................................................................................................... 87
Het bereiken van consensus en de evolutie van de mens............................................89
Het bereiken van consensus en de ontwikkeling van medicijnen.................................90
Slotbeschouwing........................................................................................................... 90
HC 9 – DE GELAAGDE WERELD (02-10)..............................................................92
KOSTER 13.......................................................................................................................... 92
MICRO EN MACRO................................................................................................................. 92
REDUCTIE............................................................................................................................ 92
Argumenten tegen reductionisme................................................................................94
EMERGENTIE........................................................................................................................ 94
STRUCTURE VERSUS AGENCY................................................................................................... 94
Toepassing speltheorie................................................................................................. 95
CONSILIENCE........................................................................................................................ 95
COMPLEMENTARITEIT.............................................................................................................. 97
COLLEGE 9 – DE GELAAGDE WERELD.................................................................98
KOSTER – H13: REDUCTIONISME EN EMERGENTIE IN DE LEVENSWETENSCHAPPEN..............................98
De vraag naar de fysische herleidbaarheid van de ‘bijzondere’ wetenschappen..........98
Een pleidooi voor een niet-reductionistisch materialisme in de levenswetenschappen 98
Focus op emergentie in de levenswetenschappen.....................................................100
Reductionisme, emergentie en mensbeeld.................................................................100
HC 10 – VERKLARING (04-10)..........................................................................101
WETENSCHAPPELIJKE VERKLAREN............................................................................................ 101
Deductief-nomologische verklaringsmodel.................................................................101
Soorten ‘waarom’ vragen........................................................................................... 102
WETENSCHAPSFILOSOFIE IN DE PRAKTIJK...................................................................................103
STRUCTUUR REALISME.......................................................................................................... 103
HULKING..................................................................................................................... 104
Machine metafoor....................................................................................................... 104
Causaliteit in het bio-psycho-socio-culturele domein..................................................106
Ideografisch versus nomothetisch..............................................................................106
WETENSCHAPSFILOSOFIE IN ‘DE PRAKTIJK’.................................................................................106
COLLEGE 10 – VERKLARING............................................................................108
3
Periode 1 – 2024
ofie
Hoorcolleges en literatuur
Voorderhake, E. (Eline)
RADBOUD UNIVERSITEIT
,Inhoudsopgave
HC 1 – POSITIVISME (04-09)...............................................................................6
KOSTER 1.............................................................................................................................. 6
EPISTEMOLOGIE...................................................................................................................... 6
DE EMPIRISCH-ANALYTISCHE BENADERING.....................................................................................9
POSITIVISME........................................................................................................................... 9
POSITIVISTISCHE GEDRAGSWETENSCHAP.....................................................................................10
COLLEGE 1 – POSITIVISME................................................................................12
KOSTER – H1: WAT IS WETENSCHAP?.......................................................................................12
Wetenschap en common sense....................................................................................12
Wetenschappelijke artikelen......................................................................................... 12
Systematisch nadenken over de praktijk van wetenschappelijk onderzoek..................14
De grenzen van wetenschap........................................................................................15
Wetenschap en samenleving........................................................................................ 15
HC 2 – WAARDEN IN DE WETENSCHAP (06-09)...................................................17
FLASHBAK............................................................................................................................ 17
Epistemologie – Ontologie............................................................................................ 17
KOSTER 3............................................................................................................................ 17
OVERZICHT.......................................................................................................................... 19
NORMATIVITEIT..................................................................................................................... 19
Vier ingrediënten van normativiteit..............................................................................20
SOFT VS. HARD SCIENCE......................................................................................................... 21
DOOR, VOOR EN OVER ONS..................................................................................................... 22
WAARDEVRIJE WETENSCHAP?................................................................................................... 22
COLLEGE 2 – WAARDEN IN DE WETENSCHAP......................................................24
KOSTER – H3: DE EVOLUTIE VAN DE MENS.................................................................................24
De neanderthaler.......................................................................................................... 24
Culturele waarden en overtuigingen.............................................................................25
Ideeën over maatschappelijke ordeningen...................................................................25
Religieuze en levensbeschouwelijke visies...................................................................26
Status, reputatie en financiële belangen......................................................................27
Conclusie...................................................................................................................... 28
HC 3 – LICHAAM EN GEEST (11-09)....................................................................29
KOSTER 4............................................................................................................................ 29
LICHAAM EN GEEST................................................................................................................ 29
Dualisme...................................................................................................................... 29
Cognitivisme................................................................................................................. 29
Belichaamde cognitie................................................................................................... 29
COGNITIVISME...................................................................................................................... 30
PERSOON VERSUS BREIN......................................................................................................... 31
DE ROL VAN LICHAAM EN WERELD............................................................................................ 32
COLLEGE 3 – LICHAAM EN GEEST......................................................................33
KOSTER – H4: EEN PSYCHIATRISCHE STOORNIS – WAT IS DAT?.......................................................33
Een pathofysiologische afwijking..................................................................................33
Afwijking van de statistische norm...............................................................................34
Verlies van betekenis.................................................................................................... 34
Schadelijke dysfunctie.................................................................................................. 35
Sociaal construct.......................................................................................................... 35
Leed en beperkingen waar mensen zelf niet mee om kunnen gaan.............................36
HC 4 – OORZAKEN EN REDENEREN (13-09)........................................................37
KOSTER 5............................................................................................................................ 37
Evidence Based Medicine............................................................................................. 37
1
, De bewijskracht van:.................................................................................................... 37
Het debat over alternatieve geneeskunde en...............................................................37
FOLK PSYCHOLOGY................................................................................................................. 38
Hoe kun je wetenschappelijk nadenken over redenen:.................................................39
HERMENEUTIEK..................................................................................................................... 39
De hermeneutische cirkel (Gadamer):..........................................................................40
Wetenschap.................................................................................................................. 40
Dubbele hermeneutiek................................................................................................. 40
DE TWEE CULTUREN............................................................................................................... 40
Bèta /gamma:............................................................................................................... 41
Alfa:.............................................................................................................................. 41
COLLEGE 4 – OORZAKEN EN REDENEN...............................................................42
KOSTER – H5: REGULIERE EN ALTERNATIEVE GENEESKUNDE...........................................................42
Evidence based medicine............................................................................................. 42
De status van Evidence Based Medicine.......................................................................43
De bewijskracht van Evidence Based Medicine betwijfeld............................................43
HC 5 – DATA EN HYPOTHESEN (18-09)...............................................................45
KOSTER 7............................................................................................................................ 45
OVERZICHT.......................................................................................................................... 45
CONSTRUCTIE OF DEDUCTIE?................................................................................................... 46
INDUCTIE............................................................................................................................. 47
Statistisch..................................................................................................................... 47
Hypothese/ voorspelling............................................................................................... 47
FALSIFICATIE......................................................................................................................... 48
Voorbeeld..................................................................................................................... 48
Logisch positivisme versus Popper:..............................................................................49
DEDUCTIE............................................................................................................................ 51
Problemen met falsificatie:........................................................................................... 51
ABDUCTIE............................................................................................................................ 51
Voordelen:.................................................................................................................... 52
Nadelen:....................................................................................................................... 53
COLLEGE 5 – DATA EN HYPOTHESEN..................................................................54
KOSTER – H7: DE KRITIEK VAN POPPER OP HET STANDAARDBEELD..................................................54
De demarcatie tussen wetenschap en niet-wetenschap...............................................54
Theorie geladen waarneming.......................................................................................54
Theorievorming en waarheid........................................................................................55
HC 6 – WAARNEMEN IS DUIDEN (20-09).............................................................57
KOSTER 8............................................................................................................................ 57
Terugblik....................................................................................................................... 57
KUHN................................................................................................................................. 57
WAARNEMEN IS DUIDEN......................................................................................................... 60
HET HOLISME-PROBLEEM......................................................................................................... 63
COLLEGE 6 – WAARNEMEN IS DUIDEN...............................................................65
KOSTER – H8: DE PARADIGMATHEORIE VAN KUHN.......................................................................65
Normale wetenschap.................................................................................................... 65
Revolutionaire wetenschap........................................................................................... 67
HC 7 – FEITEN EN CONSTRUCTIES (25-09)..........................................................68
KOSTER 9............................................................................................................................ 68
OBJECTIEF-SUBJECTIEF............................................................................................................ 68
FEITEN................................................................................................................................ 68
ALLEDAAGS REALISME............................................................................................................ 69
Alledaags realisme: ons alledaagse wereldbeeld klopt.................................................69
Tegen alledaags realisme:............................................................................................ 69
Bescheiden realisme..................................................................................................... 71
2
, COLLEGE 7 – FEITEN EN CONSTRUCTIES............................................................73
KOSTER – H9: SOCIOLOGIE VAN DE WETENSCHAPPELIJKE KENNIS....................................................73
Sociologisch onderzoek naar de ontwikkeling van kennis.............................................73
De gravitatiegolven van Weber....................................................................................74
Het relativisme van het Strong Programme..................................................................74
HC 8 – ECHTE, SLECHTE EN PSEUDOWETENSCHAP (27-09).................................76
VOORAF.............................................................................................................................. 76
Wetenschappelijke aarden en normen?........................................................................76
KOSTER 11.......................................................................................................................... 76
DE KWESTIE: HOE KUN JE WARE VAN PSEUDOWETENSCHAP ONDERSCHEIDEN?....................................77
Wat is waarheid?.......................................................................................................... 77
DENKFOUTEN – COGNITIEVE ILLUSIES......................................................................................... 78
WETENSCHAPPELIJKHEID......................................................................................................... 80
WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT.............................................................................................81
ECHTE WETENSCHAP.............................................................................................................. 82
COLLEGE 8 – ECHTE EN PSEUDOWETENSCHAP...................................................84
KOSTER – H11: HET KNOWLEDGE FILTER..................................................................................84
Van doorslaggevende naar relevante argumenten.......................................................84
Objectieve criteria en subjectieve overwegingen.........................................................85
Oordeelsvermogen en het forum van deskundigen......................................................85
De ‘Benveniste-affaire)................................................................................................. 86
Methode van convergerend bewijs...............................................................................87
Het Knowledge Filter.................................................................................................... 87
Het bereiken van consensus en de evolutie van de mens............................................89
Het bereiken van consensus en de ontwikkeling van medicijnen.................................90
Slotbeschouwing........................................................................................................... 90
HC 9 – DE GELAAGDE WERELD (02-10)..............................................................92
KOSTER 13.......................................................................................................................... 92
MICRO EN MACRO................................................................................................................. 92
REDUCTIE............................................................................................................................ 92
Argumenten tegen reductionisme................................................................................94
EMERGENTIE........................................................................................................................ 94
STRUCTURE VERSUS AGENCY................................................................................................... 94
Toepassing speltheorie................................................................................................. 95
CONSILIENCE........................................................................................................................ 95
COMPLEMENTARITEIT.............................................................................................................. 97
COLLEGE 9 – DE GELAAGDE WERELD.................................................................98
KOSTER – H13: REDUCTIONISME EN EMERGENTIE IN DE LEVENSWETENSCHAPPEN..............................98
De vraag naar de fysische herleidbaarheid van de ‘bijzondere’ wetenschappen..........98
Een pleidooi voor een niet-reductionistisch materialisme in de levenswetenschappen 98
Focus op emergentie in de levenswetenschappen.....................................................100
Reductionisme, emergentie en mensbeeld.................................................................100
HC 10 – VERKLARING (04-10)..........................................................................101
WETENSCHAPPELIJKE VERKLAREN............................................................................................ 101
Deductief-nomologische verklaringsmodel.................................................................101
Soorten ‘waarom’ vragen........................................................................................... 102
WETENSCHAPSFILOSOFIE IN DE PRAKTIJK...................................................................................103
STRUCTUUR REALISME.......................................................................................................... 103
HULKING..................................................................................................................... 104
Machine metafoor....................................................................................................... 104
Causaliteit in het bio-psycho-socio-culturele domein..................................................106
Ideografisch versus nomothetisch..............................................................................106
WETENSCHAPSFILOSOFIE IN ‘DE PRAKTIJK’.................................................................................106
COLLEGE 10 – VERKLARING............................................................................108
3