Samenvatting Politiek en Beleid

POLITIEK EN BELEID
INLEIDING: POLITIEK ALS INTERACTIEPROCES
Politiek is een interactieproces tussen verschillende ‘actoren’. Tussen
individueel, mensen maar vooral collectief gaat men :
 Over een probleem standpunten innemen en voorstellen doen
 Hierdoor met elkaar in conflicten geraken
 Dit conflict door middel van macht beslechten
 Om zo tot een gemeenschappelijk besluit en beleid te komen

Dit interactieproces is spannend en weinig voorspelbaar.

Politiek is dus niet alleen een zaak van beroepspolitici en ambtenaren, maar ook
van allerlei actoren buiten de ‘politieke instellingen’ die druk uitoefenen en al dan
niet meewerken met de overheid.
Bv : verantwoordelijken van vakbonden, milieugroepen, jeugdraden, actiecomités

Dynamische definitie politiek als interactieproces
 Gaat over bindende beslissingen die voor een samenleving genomen
moeten worden
 De politieke interactie daarover bestaat uit vormen van samenwerking en
conflict
 Door schaarste en door tegengestelde belangen is politieke strijd
onvermijdelijk
 Centraal in de besluitvorming staat het gebruik van macht en de
ontwikkeling van machtsposities
 Voor de regeling van collectieve besluitvorming hebben zich in
verschillende samenlevingen
o Specifieke politieke instellingen en procedures ontwikkeld
o En een specifieke politieke cultuur

Statische definitie ‘politieke orde’ (politiek als structuur van de samenleving)
 Visie komt van de Griekse polis : ‘de geordende samenleving’
 Mensen zijn politieke dieren en moeten deelnemen aan het openbare
leven
 Politieke ordening als mensenwerk (geen sacraal gegeven)
 Weinig aandacht voor politiek als verandering : denken en discussiëren

1. Betekenis van conflicten
Politieke interactieprocessen worden gekenmerkt door een conflict tussen
deelnemers. Zij kunnen slechts tot een gemeenschappelijk beleid komen,
wanneer voorstellen van de ene ondergeschikt worden aan voorstellen van de
ander. Hierbij spelen machtsverhoudingen een rol.

Er is geen politieke besluitvorming denkbaar zonder uitoefening van macht.
Conflict en macht maken menselijke interacties politiek gekleurd

Elke samenleving kent een context van schaarste. Er is een continue strijd over
de beperkte middelen tegenover de onbegrensde verlangens. Dan gaat het over
verdelingsvraagstukken
.

,Maar discussies kunnen er ook hevig aan toe gaan als er geen schaarste is. Dan
gaat het over tegenstellingen in visies, overtuigingen over het goede
leven en samenleven.
Politiek is strijd, conflict, tegenstellingen. Het is de maatschappelijke sfeer waar
conflicten worden uitgestreden en opgelost: politiek als georganiseerd
meningsverschil.

Politiek krijgt vaak een negatieve bijklank doordat er zoveel conflict is. Maar op
die visie kan er kritiek gegeven worden.
 Mens- en maatschappijbeeld is niet realistisch : naïef en optimistisch
mensbeeld
Verhoudingen tussen mensen worden zowel gekenmerkt door
samenwerking en harmonie als door conflict en strijd.
 Het miskent de essentiële rol van tegenstellingen en conflict in de
politiek.
 Conflict is noodzakelijk en heeft positieve functies
(maatschappelijke veranderingen op gang brengen, oplossingen naar voor
schuiven,..)
(Bv sociale en politieke strijd heeft het lot van de arbeiders in de
industriële revolutie verbeterd)

2. Politiek : een eerste overzicht
Politiek interactieproces : gebeuren niet
in een maatschappelijk vacuüm, maar in
een complexe context. Er zijn voortdurend
politieke interactieprocessen.

Macht als motor in de politiek

Democratie

Welvaartsstaat

Politieke stromingen


3. Politiek en beleid
Er is een onderscheid tussen politiek en beleid. Beleid is
 Binnen maatschappelijke context
 Werkt vanuit samenlevingsproblemen
 Doelgericht handelen
 Met besluiten/processen als resultaat
Politiek:
 Werkt vanuit samenlevinsproblemen
 Besluiten, producten, processen, actoren
 Beleid komt tot stand door politieke strijd

Beleid staat voor rede. Politiek voor macht.

BELEID POLITIEK
Klinkt doelgericht, zakelijk Klinkt tweeslachtig, emotioneler

,Proces van afweging van de beste Processen van strijd, conflict,
oplossing/ maatregel voor een machtsgebruik
probleem
Milieubeleid Milieupolitiek
Bv: boetes, statiegeld, Bv: we gaan de strijd aan rond
zwerfvuilacties zwerfvuil
Sociaal beleid Sociale politiek
Bv: opstart sociale Bv: we gaan inzetten op betaalbare
verhuurkantoren, intergemeentelijk sociale woningen
woonoverleg

, 1.HET POLITIEKE INTERACTIEPROCES

Zie p15 voor casus

1. De meervoudige context van politiek en beleid
Politiek vindt niet plaats in een maatschappelijk vacuüm, maar beweegt zich in
een complexe en meervoudige context. Naargelang de combinatie van het soort
contexten zal ook de politiek in een andere samenleving moeten werken.
 Geografische context
o De ruimtelijke situatie van een te besturen territorium
 Demografische context
o Men moet rekening houden met demografische kenmerken van de
maatschappij: bevolkingsgrootte, bevolkingssamenstelling, migratie,
vergrijzing…
 Sociaal-culturele context
o Levensbeschouwelijke opvattingen, ontzuiling, veranderende
waarden en opvattingen, sociale en culturele patronen die op lange
termijn verschuiven
 Technologische context
o Techniek kan een samenleving in beweging brengen, maar ook
chaos veroorzaken. Besturen moeten hun organisatie en werkwijze
ook aanpassen aan de nieuwe technologische evoluties
 Economische context
o Economische omstandigheden hebben directe gevolgen voor de
overheid. Deze context wordt internationaal bepaald. Belangrijke
indicator: BBP
 Juridische context
o Bestuur moet rechtmatig handelen. Een aantal dingen liggen
juridisch vast, ter bescherming van de burger. De grondwet bevat
richtlijnen, en begrenst de macht van de overheid t.o.v. de burger,
en geeft macht aan de burger
 Situationele context
o Omgeving van beleidsvoerders is situatie- en tijdsgebonden.
Radicale verschuivingen komen vooral bij crisissen, ernstige
verstoring van het maatschappelijk leven.
 Historische context
o Het is niet makkelijk om te breken met het beleid van voorgangers.
Veranderingen roepen vaak verzet op.
 Politieke context
o Het geheel van politieke visies, opvattingen en
machtsverhoudingen. De visies en opvattingen bepalen in welke
mate de beleidsvoerders op steun kunnen rekenen. Als ze indruisen
tegen de dominante ideeën, hebben ze weinig kans op slagen.