Bestuurskunde
Boek: Openbaar Bestuur, beleid organisatie en politiek
Bovens, M. (2013)
Hoofdstuk 1. De wereld van het Openbaar Bestuur
Openbaar bestuur: Verzameling partijen binnen / buiten overheid die zich
bezighouden met inrichting / sturing van samenleving
Openbaar Bestuur (OB): Problemen bij leren kennen
Variëteit aan organisaties
Verscheidenheid aan taken / activiteiten
Verschillende niveaus van bestuur
o Niveaus
Lokaal
Regionaal
Provinciaal
Nationaal
Europees
Internationaal
o Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Gedecentraliseerd: gemeente / provincies hebben belangrijke
eigen stem
Eenheidsstaat: Uniform bestuursstelsel met duidelijk primaat
landelijke overheid
Vage grenzen wat wel / niet onder OB valt
o Beslissingen OB hebben bindend karakter Naleving ervan kan
(eventueel met geweld) worden afgedwongen
Wel / geen publieke organisatie
1. Rechtsvorm
Publiek Publieke rechtspersonen
Particulier Stichtingen
2. Financiering
Publiek Publieke middelen (belasting / subsidies)
Particulier Markt / donaties / contributies
3. Doel
Publiek Publieke belangen
Particulier Eigen belangen / maken winst
4. Gezag
, Publiek Publieke bevoegdheden, eventueel geweld
Particulier Onderhandelen / afspraken / contracten
5. Verantwoording
Publiek Openbaar aan politieke fora
Particulier Achter gesloten deuren aan algemene ledenvergadering /
raad commissarissen / aandeelhoudersvergadering
“Good Governance” model VN: 8 criteria goede overheid
1. Consensusgericht
2. Participatief
3. Vraaggericht
4. Effectief / Efficiënt
5. Publieke verantwoording
6. Transparant
7. Onpartijdig / open
8. Rechtszeker
4 Typeringen bestuurlijke kwaliteit Nederland
1. Democratie: Responsief bestuur
2. Rechtmatigheid: Behoorlijk bestuur
Monopolies OB: Belasting heffen, wetten uitvaardigen, rechtspreken,
geweld gebruiken
Juridisering: Toename formele regels + formele vormen
conflictbeslechting
o Rechtsbescherming tegen overheid sterk uitgebreid
o Hogere juridische eisen gesteld aan optreden OB
3. Doeltreffendheid & doelmatigheid: Presterend bestuur
Doeltreffendheid: Mate van doelbereiking (effectiviteit)
Doelmatigheid: Optimaal gebruik van middelen (efficiency)
Reorganisaties: Vergroten doeltreffendheid / doelmatigheid
4. Integriteit: Onkreukbaar bestuur
Beroepsethische normen
Spanningsvelden vereisten goed bestuur
Doelmatigheid vs. Rechtmatigheid
Democratie vs. Rechtmatigheid
Democratie vs. Doelmatigheid
Integriteit vs. Democratie
Geschiedenis bestuursvormen
1. Regenten, nachtwakers & verzorgers (1648 – 1930)
Regenten in de Republiek (1648 – 1795)
, o Vrijwel ontbreken ambtelijk apparaat
o Politieke macht bij 7 onafhankelijke staten (provincies)
o Grote mate zelfregulering organisaties
o Zwak centraal gezag in Republiek der Nederlanden
Nachtwakers in de eenheidsstaat (1795 – 1870)
o Van Bataafse Republiek naar Koninkrijk der Nederlanden
o Centralisatie staat bij koning Willem I
o Nauwelijks democratie
o Besturen voor vele bijbaan
Professionals in de verzorgingsstaat (1870)
o Industrialisatie Groei overheidsingrijpen
o Professionalisering overheidsapparaat
2. Groei van de verzorgingsstaat (1930 – 1973)
Crisisbestrijding & overheidsexpansie
o ’30 wereldwijde recessie
o Keynesiaanse politiek: Overheid stimuleert economische groei &
wederopbouw door actieve overheid
o Uitvouw verzorgingsstaat Evolutie minimalistische liberale
rechtsstaat 19e eeuw naar breed actieve sociale rechtsstaat
waarin burgers uit alle klassen een beroep kunnen doen op
steun van de overheid
3. Van “Zorg voor” naar “Zorgen dat” (1973 – nu)
Van expansie naar beheersing
o Hervormingspogingen: relativering sturingsambities
o New Public Management (NPM): Bedrijfsleven + markt als
voorbeeld
OB niet zelf roeien, alleen sturen
o Normen stellen wat bereikt moet worden, minder details hoe
bereiken
o Verbeteren relatie burger – overheid door meer kwaliteit
dienstverlening & werktempo vergroten
Van government naar gevernance
o Minder “staat’ als centraal bestuursorgaan
o Overheid netwerkpartij i.p.v. bestuurscentrum
Van verzorging naar activering
o Doel: Mensen aan het werk helpen / houden
Hoofdstuk 2. Sturing & Beleid in het Openbaar Bestuur
Overheidssturing
3 alternatieve sturingsvormen
o Maatschappelijke zelfsturing
Boek: Openbaar Bestuur, beleid organisatie en politiek
Bovens, M. (2013)
Hoofdstuk 1. De wereld van het Openbaar Bestuur
Openbaar bestuur: Verzameling partijen binnen / buiten overheid die zich
bezighouden met inrichting / sturing van samenleving
Openbaar Bestuur (OB): Problemen bij leren kennen
Variëteit aan organisaties
Verscheidenheid aan taken / activiteiten
Verschillende niveaus van bestuur
o Niveaus
Lokaal
Regionaal
Provinciaal
Nationaal
Europees
Internationaal
o Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Gedecentraliseerd: gemeente / provincies hebben belangrijke
eigen stem
Eenheidsstaat: Uniform bestuursstelsel met duidelijk primaat
landelijke overheid
Vage grenzen wat wel / niet onder OB valt
o Beslissingen OB hebben bindend karakter Naleving ervan kan
(eventueel met geweld) worden afgedwongen
Wel / geen publieke organisatie
1. Rechtsvorm
Publiek Publieke rechtspersonen
Particulier Stichtingen
2. Financiering
Publiek Publieke middelen (belasting / subsidies)
Particulier Markt / donaties / contributies
3. Doel
Publiek Publieke belangen
Particulier Eigen belangen / maken winst
4. Gezag
, Publiek Publieke bevoegdheden, eventueel geweld
Particulier Onderhandelen / afspraken / contracten
5. Verantwoording
Publiek Openbaar aan politieke fora
Particulier Achter gesloten deuren aan algemene ledenvergadering /
raad commissarissen / aandeelhoudersvergadering
“Good Governance” model VN: 8 criteria goede overheid
1. Consensusgericht
2. Participatief
3. Vraaggericht
4. Effectief / Efficiënt
5. Publieke verantwoording
6. Transparant
7. Onpartijdig / open
8. Rechtszeker
4 Typeringen bestuurlijke kwaliteit Nederland
1. Democratie: Responsief bestuur
2. Rechtmatigheid: Behoorlijk bestuur
Monopolies OB: Belasting heffen, wetten uitvaardigen, rechtspreken,
geweld gebruiken
Juridisering: Toename formele regels + formele vormen
conflictbeslechting
o Rechtsbescherming tegen overheid sterk uitgebreid
o Hogere juridische eisen gesteld aan optreden OB
3. Doeltreffendheid & doelmatigheid: Presterend bestuur
Doeltreffendheid: Mate van doelbereiking (effectiviteit)
Doelmatigheid: Optimaal gebruik van middelen (efficiency)
Reorganisaties: Vergroten doeltreffendheid / doelmatigheid
4. Integriteit: Onkreukbaar bestuur
Beroepsethische normen
Spanningsvelden vereisten goed bestuur
Doelmatigheid vs. Rechtmatigheid
Democratie vs. Rechtmatigheid
Democratie vs. Doelmatigheid
Integriteit vs. Democratie
Geschiedenis bestuursvormen
1. Regenten, nachtwakers & verzorgers (1648 – 1930)
Regenten in de Republiek (1648 – 1795)
, o Vrijwel ontbreken ambtelijk apparaat
o Politieke macht bij 7 onafhankelijke staten (provincies)
o Grote mate zelfregulering organisaties
o Zwak centraal gezag in Republiek der Nederlanden
Nachtwakers in de eenheidsstaat (1795 – 1870)
o Van Bataafse Republiek naar Koninkrijk der Nederlanden
o Centralisatie staat bij koning Willem I
o Nauwelijks democratie
o Besturen voor vele bijbaan
Professionals in de verzorgingsstaat (1870)
o Industrialisatie Groei overheidsingrijpen
o Professionalisering overheidsapparaat
2. Groei van de verzorgingsstaat (1930 – 1973)
Crisisbestrijding & overheidsexpansie
o ’30 wereldwijde recessie
o Keynesiaanse politiek: Overheid stimuleert economische groei &
wederopbouw door actieve overheid
o Uitvouw verzorgingsstaat Evolutie minimalistische liberale
rechtsstaat 19e eeuw naar breed actieve sociale rechtsstaat
waarin burgers uit alle klassen een beroep kunnen doen op
steun van de overheid
3. Van “Zorg voor” naar “Zorgen dat” (1973 – nu)
Van expansie naar beheersing
o Hervormingspogingen: relativering sturingsambities
o New Public Management (NPM): Bedrijfsleven + markt als
voorbeeld
OB niet zelf roeien, alleen sturen
o Normen stellen wat bereikt moet worden, minder details hoe
bereiken
o Verbeteren relatie burger – overheid door meer kwaliteit
dienstverlening & werktempo vergroten
Van government naar gevernance
o Minder “staat’ als centraal bestuursorgaan
o Overheid netwerkpartij i.p.v. bestuurscentrum
Van verzorging naar activering
o Doel: Mensen aan het werk helpen / houden
Hoofdstuk 2. Sturing & Beleid in het Openbaar Bestuur
Overheidssturing
3 alternatieve sturingsvormen
o Maatschappelijke zelfsturing
