ETHISCHE TRADITIES EN PRINCIPES SAMENVATTINGSKAART ETHIEK en MOREEL BESLUIT
TRADITIES
1. Hippocratische traditie. Stelt dat de arts zich moet committeren aan normen
en waarden die voortkomen uit het doel van de geneeskunde. De ETHIEK
fundamentele waarde van de geneeskunde, ‘gezondheid’, moet het medisch SOORT BETEKENIS VOORBEELD
handelen leiden. Het belang van de pt staat voorop. De arts erkent daarbij de ETHIEK
grenzen van het med. handelen. Twee principes worden als fundamenteel Descriptiev Het empirisch bestuderen en beschrijven Euthanasie komt in NL veel voor
gezien weldoen (1) en niet schaden (2). e van de moraal, die gangbare normen en en wordt over het algemeen
2. Levensbeschouwende tradities. In veel religieuze en niet-religieuze waarden in een bepaalde populatie of binnen de medische
periode weergeeft beroepsgroep geaccepteerd.
levensbeschouwende tradities wordt het leven van ieder individu als
Normatieve Het beoordelen van de gangbare moraal en Gelijkwaardigheid van
intrinsiek waardevol beschouwd. Het leven mag niet beëindigd worden. het ontwikkelen van de theorieën op basis individuen is een fundamenteel
Volgens deze traditie is eerbied voor het menselijk leven het fundamentele waarvan moreel juist gedrag kan worden principe, dus iedereen moet
principe waardoor medisch handelen zich zou moeten laten leiden. voorgeschreven. Hierbij wordt onderscheid toegang krijgen tot dezelfde
3. Verlichtingstradities. Bij deze traditie staat – naast weldoen en niet-schaden – gemaakt tussen goede (morele) en slechter zorg
het principe van respect voor autonomie en het streven naar een (immorele) handelingen. (zie ook theorie
rechtvaardige verdeling van schaarse goederen in het middelpunt. hieronder)
Meta- Een abstracte analyse van de normatieve Morele oordelen zijn slechts
ethiek ethiek en handvatten waarmee men de gebaseerd op emotie en zijn
ETHISCHE PRINCIPES normatief-ethische kwesties beoordeelt, niet te onderbouwen.
1. Principe van weldoen. Het welzijn van de individuele patiënt moet dmv ofwel het beoordelen van de ethiek zelf.
medische handelen worden bevorderd.
2. Principe van niet-schaden. ‘Primum non nocere’, betekent dat medisch Er zijn verschillende theorieën binnen de normatieve ethiek, mbv deze theorie kan men
handelen de patiënt in beginsel niet mag schaden. (Let op: in de hippocratische oordelen of een handeling juist is of niet.
traditie staat dan vooral fysieke schade centraal (dood, pijn of lichamelijke schade), tegenwoordig NORMATIEVE UITLEG GERICHT OP VOORBEELD
wordt schade breder gezien en wordt ook het niet-medische aspect van belang. Voorbeeld: THEORIE
psychologische of socio-economische schade of schade door inbreuk op de privacy van de patiënt). Deontologie Het is moreel juist om te Algemene regels, Het is niet
Het principe van niet-schaden kan ertoe leiden dat de arts soms afziet van handelen adhv algemene plichten en principes toegestaan om een
handelen als handelen schade teweeg kan brengen bij de patiënt. Denk aan principes of morele met een persoon te doden,
schade of complicaties bij een operatie. Het principe van niet-schade weegt regels die voorschrijvend ook niet als met zijn
volgens de Hippocratische traditie zwaarder dan het principe van weldoen, nastrevenswaardig zijn, karakter voor het organen de levens
wanneer geen zekerheid bestaat over de uitkomsten. onafhankelijk van de handelen van zes andere
gevolgen van deze mensen kunnen
3. Principe van respect voor autonomie. Het principe van respect voor handeling worden gered.
autonomie beschouwt iedere patiënt in beginsel als persoon die in staat moet Consequentialis Het is moreel juist om te Consequenties van Het is toegestaan om
worden gesteld om mbt diagnostiek en medisch handelen eigen keuzes te me kiezen voor een het handelen nieuwe
maken. Voorwaarde voor het inzetten van behandeling is de geïnformeerde & teleologisme handeling die de beste medicamenten uit te
toestemming van de patiënt. De patiënt oordeelt zelf over kwaliteit van uitkomst of gevolg heeft. testen op
leven. proefpersonen met
MOREEL BERAAD
Een moreel beraad is een gestructureerd gesprek waarin zorgverleners samen
reflecteren op een ethisch dilemma of een morele vraag uit de praktijk. Het doel
is om gezamenlijk te onderzoeken wat in deze specifieke situatie ‘het goede
handelen’ is – voor de patiënt, diens naasten én de betrokken zorgverleners.
6 stappen binnen het moreel beraad
1. Verkennen van het dilemma – een concrete casus wordt ingebracht
2. Formuleren van de morele vraag – wat is precies het ethische probleem?
3. Analyseren van waarden en normen – welke waarden spelen een rol voor de
betrokkenen?
4. Beschouwen van perspectieven – patiënt, naasten en zorgprofessionals
5. Afwegen van argumenten – verschillende handelingsopties worden tegen
elkaar afgewogen
6. Formuleren van een besluit – welke keuze wordt (voorlopig) gemaakt?
↓
7. Evaluatie van het proces – hoe is het gegaan en wat nemen we mee?
niet standaard in het ‘normale’ stappenplan van moreel beraad.
TRADITIES
1. Hippocratische traditie. Stelt dat de arts zich moet committeren aan normen
en waarden die voortkomen uit het doel van de geneeskunde. De ETHIEK
fundamentele waarde van de geneeskunde, ‘gezondheid’, moet het medisch SOORT BETEKENIS VOORBEELD
handelen leiden. Het belang van de pt staat voorop. De arts erkent daarbij de ETHIEK
grenzen van het med. handelen. Twee principes worden als fundamenteel Descriptiev Het empirisch bestuderen en beschrijven Euthanasie komt in NL veel voor
gezien weldoen (1) en niet schaden (2). e van de moraal, die gangbare normen en en wordt over het algemeen
2. Levensbeschouwende tradities. In veel religieuze en niet-religieuze waarden in een bepaalde populatie of binnen de medische
periode weergeeft beroepsgroep geaccepteerd.
levensbeschouwende tradities wordt het leven van ieder individu als
Normatieve Het beoordelen van de gangbare moraal en Gelijkwaardigheid van
intrinsiek waardevol beschouwd. Het leven mag niet beëindigd worden. het ontwikkelen van de theorieën op basis individuen is een fundamenteel
Volgens deze traditie is eerbied voor het menselijk leven het fundamentele waarvan moreel juist gedrag kan worden principe, dus iedereen moet
principe waardoor medisch handelen zich zou moeten laten leiden. voorgeschreven. Hierbij wordt onderscheid toegang krijgen tot dezelfde
3. Verlichtingstradities. Bij deze traditie staat – naast weldoen en niet-schaden – gemaakt tussen goede (morele) en slechter zorg
het principe van respect voor autonomie en het streven naar een (immorele) handelingen. (zie ook theorie
rechtvaardige verdeling van schaarse goederen in het middelpunt. hieronder)
Meta- Een abstracte analyse van de normatieve Morele oordelen zijn slechts
ethiek ethiek en handvatten waarmee men de gebaseerd op emotie en zijn
ETHISCHE PRINCIPES normatief-ethische kwesties beoordeelt, niet te onderbouwen.
1. Principe van weldoen. Het welzijn van de individuele patiënt moet dmv ofwel het beoordelen van de ethiek zelf.
medische handelen worden bevorderd.
2. Principe van niet-schaden. ‘Primum non nocere’, betekent dat medisch Er zijn verschillende theorieën binnen de normatieve ethiek, mbv deze theorie kan men
handelen de patiënt in beginsel niet mag schaden. (Let op: in de hippocratische oordelen of een handeling juist is of niet.
traditie staat dan vooral fysieke schade centraal (dood, pijn of lichamelijke schade), tegenwoordig NORMATIEVE UITLEG GERICHT OP VOORBEELD
wordt schade breder gezien en wordt ook het niet-medische aspect van belang. Voorbeeld: THEORIE
psychologische of socio-economische schade of schade door inbreuk op de privacy van de patiënt). Deontologie Het is moreel juist om te Algemene regels, Het is niet
Het principe van niet-schaden kan ertoe leiden dat de arts soms afziet van handelen adhv algemene plichten en principes toegestaan om een
handelen als handelen schade teweeg kan brengen bij de patiënt. Denk aan principes of morele met een persoon te doden,
schade of complicaties bij een operatie. Het principe van niet-schade weegt regels die voorschrijvend ook niet als met zijn
volgens de Hippocratische traditie zwaarder dan het principe van weldoen, nastrevenswaardig zijn, karakter voor het organen de levens
wanneer geen zekerheid bestaat over de uitkomsten. onafhankelijk van de handelen van zes andere
gevolgen van deze mensen kunnen
3. Principe van respect voor autonomie. Het principe van respect voor handeling worden gered.
autonomie beschouwt iedere patiënt in beginsel als persoon die in staat moet Consequentialis Het is moreel juist om te Consequenties van Het is toegestaan om
worden gesteld om mbt diagnostiek en medisch handelen eigen keuzes te me kiezen voor een het handelen nieuwe
maken. Voorwaarde voor het inzetten van behandeling is de geïnformeerde & teleologisme handeling die de beste medicamenten uit te
toestemming van de patiënt. De patiënt oordeelt zelf over kwaliteit van uitkomst of gevolg heeft. testen op
leven. proefpersonen met
MOREEL BERAAD
Een moreel beraad is een gestructureerd gesprek waarin zorgverleners samen
reflecteren op een ethisch dilemma of een morele vraag uit de praktijk. Het doel
is om gezamenlijk te onderzoeken wat in deze specifieke situatie ‘het goede
handelen’ is – voor de patiënt, diens naasten én de betrokken zorgverleners.
6 stappen binnen het moreel beraad
1. Verkennen van het dilemma – een concrete casus wordt ingebracht
2. Formuleren van de morele vraag – wat is precies het ethische probleem?
3. Analyseren van waarden en normen – welke waarden spelen een rol voor de
betrokkenen?
4. Beschouwen van perspectieven – patiënt, naasten en zorgprofessionals
5. Afwegen van argumenten – verschillende handelingsopties worden tegen
elkaar afgewogen
6. Formuleren van een besluit – welke keuze wordt (voorlopig) gemaakt?
↓
7. Evaluatie van het proces – hoe is het gegaan en wat nemen we mee?
niet standaard in het ‘normale’ stappenplan van moreel beraad.
