Filosofie, wetenschap en
ziekte Prof. Willem Styfhals
1e bachelor 2025-
2026
1
,2
,Inhoud
Inleiding: Wat is de relevantie van filosofie voor de farmaceutische wetenschap?
(les 1)..................................................................................................................... 5
Introductie (geen leerstof)................................................................................... 5
Praktisch.............................................................................................................. 6
Inleiding: waarom filosofie in opleiding farma?...................................................6
Filosofie als reflectie op ander domein.............................................................6
Meta-farmacie?................................................................................................ 7
Waarom filosofie?............................................................................................. 8
2 citaten......................................................................................................... 10
Ziekte en literatuur:....................................................................................... 11
Ziekte en filosofie:.......................................................................................... 11
Deel 1: Filosofie.................................................................................................... 14
1. Wat is filosofie? (les 2).................................................................................. 14
Filosofie gaat over niets................................................................................. 14
Immanuel Kant............................................................................................... 15
Filosofie is reflectie van en op de tijd.............................................................17
Ultieme vragen zijn veranderlijk.....................................................................18
Dé ultieme vraag?.......................................................................................... 20
Implicaties (gevolgen).................................................................................... 20
Filosofie en de menselijke ervaring................................................................20
2. Moderne filosofie: René Descartes (les 3).....................................................25
Waarom die vraag?........................................................................................ 25
De onttovering van de wereld – Max Weber...................................................26
Rationalisering............................................................................................... 27
Pure feitelijkheid............................................................................................ 28
Van een teleologisch naar mechanisch wereldbeeld......................................28
Descartes’ moderniteit................................................................................... 28
René Descartes.............................................................................................. 29
Cartesiaanse twijfel........................................................................................ 29
Zoektocht naar zekerheid.............................................................................. 30
Onttovering en mechanisering.......................................................................32
Primaire en secundaire kwaliteiten................................................................32
Descartes over pijn........................................................................................ 33
Deel 2: Ziekte....................................................................................................... 38
1. Pijn: Elaine Scarry (les 4 en 5).......................................................................38
3
, Pijn als secundaire kwaliteit...........................................................................38
Elaine Scarry.................................................................................................. 39
‘The inexpressibility of (physical) Pain’..........................................................40
Waarom kunnen we pijn zo moeilijk/helemaal nt beschrijven?......................40
Problemen v oncommuniceerbaarheid v pijn.................................................44
Hoe spreken we over pijn?............................................................................. 46
Problemen met communicatie van pijn (les 5)...............................................49
2. Ziekte: Susan Sontag (les 5 en 6)..................................................................56
Wat is ziekte?................................................................................................. 56
Implicaties v constructivisme (les 6)..............................................................60
Wat is ziekte?................................................................................................. 62
Susan Sontag................................................................................................. 63
Illness as Metaphor - inleiding........................................................................64
Illness as Metaphor........................................................................................ 67
Deel 3: Wetenschap............................................................................................. 71
Wetenschapsfilosofie..................................................................................... 71
Classificatie.................................................................................................... 72
Universaliënstrijd........................................................................................... 73
1. Classificatie: Michel Foucault (les 7)..............................................................74
Les mots et les choses................................................................................... 75
Illustraties...................................................................................................... 76
Archeologie vd menswetenschappen.............................................................78
Illustratie: waanzin......................................................................................... 79
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking (les 8).................................................82
Ian Hacking.................................................................................................... 82
Realiteit en classificaties interageren............................................................82
Making up people........................................................................................... 86
Transient mental illness................................................................................. 87
“Each of us is made up”................................................................................. 89
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper (les 9).....................................................91
Wat is wetenschap?....................................................................................... 91
Karl Popper..................................................................................................... 92
Demarcatieprobleem..................................................................................... 93
Inductieprobleem........................................................................................... 95
Hypothetisch-deductief model.......................................................................96
Examen info:........................................................................................................ 99
4
,Inleiding: Wat is de relevantie van filosofie
voor de farmaceutische
wetenschap? (les 1)
Introductie (geen leerstof)
Nt over religie/ethiek (leer over het goede en het
kwade)
Wel achtergrond geven waardoor we zelf ethisch kunnen
nadenken
Waarom wel filosofie bij farma? -> 2 aspecten:
- Reflectie op mens die GM inneemt?
Begin- en eindpunt v farmacie -> de mens (niet de mens in bredere
context, in maatschappij)
Filosofie -> mens als groter geheel, complex wezen, in maatschappij
Filosofie -> wil menswetenschappelijke benadering geven
(interessant voor farma)
Situatie in cyclus: bij inname v GM (maatschappelijke rol ve GM)
- Wat is wetenschap?
Perspectief geven over geheel v proces v GM
Stap buiten de cyclus zetten, wat is wetenschap/pseudowetenschap
2 vragen:
- Wat is relevantie v filosofie voor farmaceutische wetenschap? (les 1)
- Wat is filosofie? (les 2)
Voorlopig antwoord -> er is geen antwoord op de 2 vragen (prof is geen
farmaceutische wetenschapper, er is geen strikte definitie v filosofie)
Fil -> heeft gn domein
Filosofen:
- Nihilisten (fil gaat over niets (La: nihil)) Frederich Nietzsche
-> denken, wetenschap is menselijk construct, om structuur in ons
leven te brengen maar er is eig geen structuur, het gaat over niets
Filosofie heeft geen domein -> fil is geen wetenschap
Nt over natuur (fysica), nt over mens (psychologie, antropologie), nt
over goddelijke (religie), nt over zichzelf/teksten (literatuur)
Fil = metafysisch (denkt na over wetenschap), bestudeert de fysica zelf
Kritische reflectie over andere domeinen
5
,Praktisch
- 10 hoorcolleges (wo 16-18u)
- Cursusmateriaal:
o geen cursustekst (lesopname 2 weken online)
o lesnota’s
o korte teksten op Toledo
o aanbevolen literatuur
- Evaluatie: schriftelijk (3 vragen)
1. inzichtsvraag (vergelijkingsvraag, theorie toepassen, …)
2. tekstvraag (les citaat uit adhv deze filosoof)
3. begripsvraag (3 concepten die je moet uitleggen)
leerdoelstellingen:
- rol v farmacie in bredere culturele context situeren
- menswetenschappelijke benadering v ziekte en genezing
- kritisch reflecteren over wetenschap
- filosofische inzichten/concepten/teksten duiden
Overzicht cursus
- Inleiding
- Deel 1. Filosofie
1. Wat is filosofie?
2. Moderne filosofie: René Descartes
- Deel 2. Ziekte
1. Pijn: Elaine Scarry
2. Ziekte: Susan Sontag
- Deel 3. Wetenschap
1. Classificatie: Michel Foucault
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper
Inleiding: waarom filosofie in opleiding farma?
2 vragen:
- Waarom filosofie in opleiding farma? (les 1)
- Wat is filosofie? (les 2)
Filosofie als reflectie op ander domein
- Heeft gn domein -> op alle andere wetenschappen reflecteren
6
, Nt over natuur (fysica), nt over mens (psychologie,
antropologie), nt over goddelijke (religie), nt over
zichzelf/teksten (literatuur)
- Kan reflectie bieden op farmaceutische wetenschappen
- Kan farma benaderen via positie die nt in farma zelf staat -> soort
metapositie
Meta- : buiten/boven iets staan
Aristoteles = filosoof + fysicus (ziet zichzelf als wetenschapper)
Volgens A: fysica = studie v beweging (lett: fysiek), natuur
Boek v Aristoteles: fysica
Interessant aan zijn werk: A zet stap voorbij fysica, neemt standpunt in
waarin hij fysica zelf bestudeerd (= metafysicus) (bedacht woord zelf nt)
Metafysica = reflectie op fysica, vragen: hoe komt het dat wetenschap
werkt? Is er een dieper principe achter?
- Vraagt zich af wat oorzakelijkheid is
Fysica maakt gebruik v oorzakelijkheid, metafysica zoekt wat
causaliteit/oorzakelijkheid is
= ontologische vraag (vraag naar wat iets is; ontologie = zijnsleer;
wat is zijn?) (wat IS fysica)
- Meest fundamentele, abstracte vragen die je kan stellen
(Wat is zijn? Hoe komt het dat er iets is? Hoe komt het dat het fysische
is? Waarom is er iets veeleer dan niets (Leibniz)? Hoe komt het dat er
iets bestaat? ...) -> vragen gaan voorbij de fysica
Er zijn vragen die nog fundamenteler zijn dan de vragen die de fysica
kan stellen
Meta-farmacie?
Metafysische vraag lijkt nt belangrijk voor farma, maar kan je gelijkaardige
verhouding stellen tegenover farma
- Kan je aan ‘metafarmacie’ doen? (nadenken over farmacie)
DE ultieme metafarmaceutische vraag:
Wat is ziekte?
(farma stelt: ziekte is slecht, moet te boven worden gesteld door
genezing)
Andere metafarmaceutische vragen:
7
, - Wat is het verschil tussen ziek en gezond?
- Wat is pijn?
- Wat is het verschil tussen drugs en genezing? Wat is het verschil
tussen verbeteren en genezing?
- Welke rol speelt ziekte, pijn, genezing, medicatie in een cultuur in de
msp?
- Wat is precies wetenschap en hoe wetenschappelijk is farmacie?
- Wat is het statuut van farmaceutische classificaties (klassen v GM,
ziektes, …)? (bestaan ze echt in de wereld of vind de wetenschapper
ze uit om de wereld te bemeesteren?)
Farma creëert wel middelen om pijn te verhelpen, maar stelt nooit de
vraag: Wat is pijn precies?; Is die pijn er wel echt of is het een illusie?
Vraag stellen: Wat is pijn? -> heeft nog nooit iemand genezen
- Rol v fil lijkt overbodig in farmacie, kan wetenschap zelfs in de
weg staan
o In farma: vragen moet je helemaal nt beantwoorden, je moet
gewoon iemand helpen en weten hoe pijn wordt veroorzaakt (dus
nt weten wat pijn in ontologische zin is)
o Metavragen even ‘on hold’ zetten (ontwikkelen v GM helpt meer
dan nadenken over pijn)
o Metastandpunt nt perse nodig om mensen te helpen (gn
metafysica nodig om aan fysica te doen -> gewoon aan
wetenschap beginnen zonder eerst metavragen op te lossen) <-
> A dacht: je moet eerst metafysische vragen opgelost hebben
voor je aan fysica kan doen
Filosofie heeft andere rol (nt op deze manier bijdrage aan farmacie)
- Ander perspectief innemen dan strikt wetenschappelijk (in unief: je
moet wetenschap kunnen doen, maar ook weten wat wetenschap is
-> om wetenschap mee vooruit te helpen)
Waarom filosofie?
Waarom fil vragen? Waarom zijn ze v belang? -> zijn nt v belang, je kan
aan farmacie doen zonder de vragen te stellen, zonder te weten wat ziekte
is, …
Fil kan nt genezen, kan wel nadenken wat het is
<-> Fil zag zichzelf lang als dokter vd ziel, menselijke geest genezen
-> Plato ziet fil als soort farmacie (farmacon; φαρμακον)
8
, Als je te veel aan fil doet, wordt fil giftig (vgl farma: te veel GM is ook
giftig) (fil staat wetenschap in de weg: vragen weerhouden je ervan
om echt te genezen) maar fil kan wel zelf soort medicijn zijn
Fil kan soort genezende rol spelen:
- Nt alleen over wat er in je lichaam gebeurt, maar ook in je
geest/hoofd
- Pijn: meer dan alleen fysieke pijn
Ziekte is nt alleen lijden, pijn is nt alleen onaangenaam gevoel (als
dit wel was kon farmacie, medische wetenschap helpen/het alleen
aan)
Dubbel lijden
- Er komt een 2e lijden bij: dubbel lijden
We lijden nt alleen aan de ziekte, we lijden ook aan het lijden (pijn
doet ook pijn)
(pijn lijden op zich is niet het ergste)
Vb: Remco Evenepoel had wss pijn tijdens WK tijdrit maar deze pijn
is nt het ergste (pijn v Remco ≠ pijn v terminale zieke persoon) ->
Remco’s pijn willen we nt genezen (is deel v heroïsch succes)
- R.E. lijdt eig nt aan pijn want zijn pijn bracht geluk (gn dubbel
lijden)
- Ziek zijn is vervelend, fysiek ongemak + wat erbij komt is ook
vervelend (sociale pijn, niet meer in msp zitten, eenzaamheid, ...)
Voorbeelden v dubbel lijden:
1. Corona -> er zijn mensen gestorven maar meesten hebben
geleden aan de sociale pijn nt aan de ziekte zelf
(boven op de ziekte nog een extra lijden: vb. eenzaamheid)
-> sterven is erg maar in eenzaamheid sterven is nog veel
erger
2. SOA -> je lijdt soms meer aan de schaamte dan aan de ziekte
zelf
3. Bep vormen v stigmatiseren -> als je die ziekte hebt, zal je wel
schuldig zijn; het is je eigen schuld dat je die ziekte hebt (als je
de ziekte hebt, heb je niet alleen het lijden aan het fysieke
ongemak maar ook het lijden aan dat de ziekte je eigen schuld
is)
4. Angst voor dood: gedachte dat je ziekte mss niet zal overleven
-> mentale lijden, psychologisch effect
9
, 5. Als je pijn hebt, kan je dit sowieso al moeilijk delen (pijn
isoleert al sowieso op zichzelf) -> je ziet nt altijd een ander zijn
pijn -> anderen kunnen nt meeleven, empathisch zijn -> kan
leiden tot eenzaamheid
Lijden aan lijden = dubbel lijden
Conclusie: pijn is nt alleen letterlijke pijn, pijn kan ook andere vorm v lijden
veroorzaken
Dubbel lijden = een ziekte hebben is niet alleen lijden aan de ziekte
maar ook lijden aan het lijden
2 citaten
“Twelve years ago, when I became a cancer patient, what
particularly enraged me – and distracted me from my own
terror and despair at my doctor’s gloomy prognosis – was
seeing how much the very reputation of this illness added to
the suffering of those who have it.” Susan Sontag
– AIDS and its Metaphors (1989)
-> schrijft 2 boeken over ziekte: Illness and its Metaphors en AIDS
and its Metaphors -> gaat niet over de ziekte AIDS zelf maar de rol
ervan in de msp
-> Illness and its Metaphors gaat ook over tuberculose, kanker, AIDS
(ergste ziektes die je kan hebben)
Uitleg: Susan Sontag kreeg kanker = moeilijke diagnose
MAAR wat haar boos maakt -> hoe reputatie vd ziekte nog lijden
toevoegt aan het lijden, maakt ziekte nog erger dan ze is (schaamte
voor de ziekte, mensen die medelijden hebben)
+ genezing v ziekte heeft ook donkere reputatie (chemotherapie is
heel erg, mss zelfs bijna erger dan ziekte zelf, zelf bijna je leven op
het spel zetten om ziekte te genezen)
Lijden aan het lijden, secundair lijden, lijden v tweede orde -> kan niet
wetenschappelijk bestudeerd worden (farma bestudeerd primair lijden,
lijden v eerste orde)
Lijden aan lijden -> ene kant voor farma (ziekte genezen), andere kant
voor filosofie (vooroordelen, beeld v ziekte, nadenken over
secundair lijden)
“Nadenken over ziekte! – Om de verbeelding van de zieke
te kalmeren zodat hij tenminste niet meer moet lijden,
10
ziekte Prof. Willem Styfhals
1e bachelor 2025-
2026
1
,2
,Inhoud
Inleiding: Wat is de relevantie van filosofie voor de farmaceutische wetenschap?
(les 1)..................................................................................................................... 5
Introductie (geen leerstof)................................................................................... 5
Praktisch.............................................................................................................. 6
Inleiding: waarom filosofie in opleiding farma?...................................................6
Filosofie als reflectie op ander domein.............................................................6
Meta-farmacie?................................................................................................ 7
Waarom filosofie?............................................................................................. 8
2 citaten......................................................................................................... 10
Ziekte en literatuur:....................................................................................... 11
Ziekte en filosofie:.......................................................................................... 11
Deel 1: Filosofie.................................................................................................... 14
1. Wat is filosofie? (les 2).................................................................................. 14
Filosofie gaat over niets................................................................................. 14
Immanuel Kant............................................................................................... 15
Filosofie is reflectie van en op de tijd.............................................................17
Ultieme vragen zijn veranderlijk.....................................................................18
Dé ultieme vraag?.......................................................................................... 20
Implicaties (gevolgen).................................................................................... 20
Filosofie en de menselijke ervaring................................................................20
2. Moderne filosofie: René Descartes (les 3).....................................................25
Waarom die vraag?........................................................................................ 25
De onttovering van de wereld – Max Weber...................................................26
Rationalisering............................................................................................... 27
Pure feitelijkheid............................................................................................ 28
Van een teleologisch naar mechanisch wereldbeeld......................................28
Descartes’ moderniteit................................................................................... 28
René Descartes.............................................................................................. 29
Cartesiaanse twijfel........................................................................................ 29
Zoektocht naar zekerheid.............................................................................. 30
Onttovering en mechanisering.......................................................................32
Primaire en secundaire kwaliteiten................................................................32
Descartes over pijn........................................................................................ 33
Deel 2: Ziekte....................................................................................................... 38
1. Pijn: Elaine Scarry (les 4 en 5).......................................................................38
3
, Pijn als secundaire kwaliteit...........................................................................38
Elaine Scarry.................................................................................................. 39
‘The inexpressibility of (physical) Pain’..........................................................40
Waarom kunnen we pijn zo moeilijk/helemaal nt beschrijven?......................40
Problemen v oncommuniceerbaarheid v pijn.................................................44
Hoe spreken we over pijn?............................................................................. 46
Problemen met communicatie van pijn (les 5)...............................................49
2. Ziekte: Susan Sontag (les 5 en 6)..................................................................56
Wat is ziekte?................................................................................................. 56
Implicaties v constructivisme (les 6)..............................................................60
Wat is ziekte?................................................................................................. 62
Susan Sontag................................................................................................. 63
Illness as Metaphor - inleiding........................................................................64
Illness as Metaphor........................................................................................ 67
Deel 3: Wetenschap............................................................................................. 71
Wetenschapsfilosofie..................................................................................... 71
Classificatie.................................................................................................... 72
Universaliënstrijd........................................................................................... 73
1. Classificatie: Michel Foucault (les 7)..............................................................74
Les mots et les choses................................................................................... 75
Illustraties...................................................................................................... 76
Archeologie vd menswetenschappen.............................................................78
Illustratie: waanzin......................................................................................... 79
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking (les 8).................................................82
Ian Hacking.................................................................................................... 82
Realiteit en classificaties interageren............................................................82
Making up people........................................................................................... 86
Transient mental illness................................................................................. 87
“Each of us is made up”................................................................................. 89
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper (les 9).....................................................91
Wat is wetenschap?....................................................................................... 91
Karl Popper..................................................................................................... 92
Demarcatieprobleem..................................................................................... 93
Inductieprobleem........................................................................................... 95
Hypothetisch-deductief model.......................................................................96
Examen info:........................................................................................................ 99
4
,Inleiding: Wat is de relevantie van filosofie
voor de farmaceutische
wetenschap? (les 1)
Introductie (geen leerstof)
Nt over religie/ethiek (leer over het goede en het
kwade)
Wel achtergrond geven waardoor we zelf ethisch kunnen
nadenken
Waarom wel filosofie bij farma? -> 2 aspecten:
- Reflectie op mens die GM inneemt?
Begin- en eindpunt v farmacie -> de mens (niet de mens in bredere
context, in maatschappij)
Filosofie -> mens als groter geheel, complex wezen, in maatschappij
Filosofie -> wil menswetenschappelijke benadering geven
(interessant voor farma)
Situatie in cyclus: bij inname v GM (maatschappelijke rol ve GM)
- Wat is wetenschap?
Perspectief geven over geheel v proces v GM
Stap buiten de cyclus zetten, wat is wetenschap/pseudowetenschap
2 vragen:
- Wat is relevantie v filosofie voor farmaceutische wetenschap? (les 1)
- Wat is filosofie? (les 2)
Voorlopig antwoord -> er is geen antwoord op de 2 vragen (prof is geen
farmaceutische wetenschapper, er is geen strikte definitie v filosofie)
Fil -> heeft gn domein
Filosofen:
- Nihilisten (fil gaat over niets (La: nihil)) Frederich Nietzsche
-> denken, wetenschap is menselijk construct, om structuur in ons
leven te brengen maar er is eig geen structuur, het gaat over niets
Filosofie heeft geen domein -> fil is geen wetenschap
Nt over natuur (fysica), nt over mens (psychologie, antropologie), nt
over goddelijke (religie), nt over zichzelf/teksten (literatuur)
Fil = metafysisch (denkt na over wetenschap), bestudeert de fysica zelf
Kritische reflectie over andere domeinen
5
,Praktisch
- 10 hoorcolleges (wo 16-18u)
- Cursusmateriaal:
o geen cursustekst (lesopname 2 weken online)
o lesnota’s
o korte teksten op Toledo
o aanbevolen literatuur
- Evaluatie: schriftelijk (3 vragen)
1. inzichtsvraag (vergelijkingsvraag, theorie toepassen, …)
2. tekstvraag (les citaat uit adhv deze filosoof)
3. begripsvraag (3 concepten die je moet uitleggen)
leerdoelstellingen:
- rol v farmacie in bredere culturele context situeren
- menswetenschappelijke benadering v ziekte en genezing
- kritisch reflecteren over wetenschap
- filosofische inzichten/concepten/teksten duiden
Overzicht cursus
- Inleiding
- Deel 1. Filosofie
1. Wat is filosofie?
2. Moderne filosofie: René Descartes
- Deel 2. Ziekte
1. Pijn: Elaine Scarry
2. Ziekte: Susan Sontag
- Deel 3. Wetenschap
1. Classificatie: Michel Foucault
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper
Inleiding: waarom filosofie in opleiding farma?
2 vragen:
- Waarom filosofie in opleiding farma? (les 1)
- Wat is filosofie? (les 2)
Filosofie als reflectie op ander domein
- Heeft gn domein -> op alle andere wetenschappen reflecteren
6
, Nt over natuur (fysica), nt over mens (psychologie,
antropologie), nt over goddelijke (religie), nt over
zichzelf/teksten (literatuur)
- Kan reflectie bieden op farmaceutische wetenschappen
- Kan farma benaderen via positie die nt in farma zelf staat -> soort
metapositie
Meta- : buiten/boven iets staan
Aristoteles = filosoof + fysicus (ziet zichzelf als wetenschapper)
Volgens A: fysica = studie v beweging (lett: fysiek), natuur
Boek v Aristoteles: fysica
Interessant aan zijn werk: A zet stap voorbij fysica, neemt standpunt in
waarin hij fysica zelf bestudeerd (= metafysicus) (bedacht woord zelf nt)
Metafysica = reflectie op fysica, vragen: hoe komt het dat wetenschap
werkt? Is er een dieper principe achter?
- Vraagt zich af wat oorzakelijkheid is
Fysica maakt gebruik v oorzakelijkheid, metafysica zoekt wat
causaliteit/oorzakelijkheid is
= ontologische vraag (vraag naar wat iets is; ontologie = zijnsleer;
wat is zijn?) (wat IS fysica)
- Meest fundamentele, abstracte vragen die je kan stellen
(Wat is zijn? Hoe komt het dat er iets is? Hoe komt het dat het fysische
is? Waarom is er iets veeleer dan niets (Leibniz)? Hoe komt het dat er
iets bestaat? ...) -> vragen gaan voorbij de fysica
Er zijn vragen die nog fundamenteler zijn dan de vragen die de fysica
kan stellen
Meta-farmacie?
Metafysische vraag lijkt nt belangrijk voor farma, maar kan je gelijkaardige
verhouding stellen tegenover farma
- Kan je aan ‘metafarmacie’ doen? (nadenken over farmacie)
DE ultieme metafarmaceutische vraag:
Wat is ziekte?
(farma stelt: ziekte is slecht, moet te boven worden gesteld door
genezing)
Andere metafarmaceutische vragen:
7
, - Wat is het verschil tussen ziek en gezond?
- Wat is pijn?
- Wat is het verschil tussen drugs en genezing? Wat is het verschil
tussen verbeteren en genezing?
- Welke rol speelt ziekte, pijn, genezing, medicatie in een cultuur in de
msp?
- Wat is precies wetenschap en hoe wetenschappelijk is farmacie?
- Wat is het statuut van farmaceutische classificaties (klassen v GM,
ziektes, …)? (bestaan ze echt in de wereld of vind de wetenschapper
ze uit om de wereld te bemeesteren?)
Farma creëert wel middelen om pijn te verhelpen, maar stelt nooit de
vraag: Wat is pijn precies?; Is die pijn er wel echt of is het een illusie?
Vraag stellen: Wat is pijn? -> heeft nog nooit iemand genezen
- Rol v fil lijkt overbodig in farmacie, kan wetenschap zelfs in de
weg staan
o In farma: vragen moet je helemaal nt beantwoorden, je moet
gewoon iemand helpen en weten hoe pijn wordt veroorzaakt (dus
nt weten wat pijn in ontologische zin is)
o Metavragen even ‘on hold’ zetten (ontwikkelen v GM helpt meer
dan nadenken over pijn)
o Metastandpunt nt perse nodig om mensen te helpen (gn
metafysica nodig om aan fysica te doen -> gewoon aan
wetenschap beginnen zonder eerst metavragen op te lossen) <-
> A dacht: je moet eerst metafysische vragen opgelost hebben
voor je aan fysica kan doen
Filosofie heeft andere rol (nt op deze manier bijdrage aan farmacie)
- Ander perspectief innemen dan strikt wetenschappelijk (in unief: je
moet wetenschap kunnen doen, maar ook weten wat wetenschap is
-> om wetenschap mee vooruit te helpen)
Waarom filosofie?
Waarom fil vragen? Waarom zijn ze v belang? -> zijn nt v belang, je kan
aan farmacie doen zonder de vragen te stellen, zonder te weten wat ziekte
is, …
Fil kan nt genezen, kan wel nadenken wat het is
<-> Fil zag zichzelf lang als dokter vd ziel, menselijke geest genezen
-> Plato ziet fil als soort farmacie (farmacon; φαρμακον)
8
, Als je te veel aan fil doet, wordt fil giftig (vgl farma: te veel GM is ook
giftig) (fil staat wetenschap in de weg: vragen weerhouden je ervan
om echt te genezen) maar fil kan wel zelf soort medicijn zijn
Fil kan soort genezende rol spelen:
- Nt alleen over wat er in je lichaam gebeurt, maar ook in je
geest/hoofd
- Pijn: meer dan alleen fysieke pijn
Ziekte is nt alleen lijden, pijn is nt alleen onaangenaam gevoel (als
dit wel was kon farmacie, medische wetenschap helpen/het alleen
aan)
Dubbel lijden
- Er komt een 2e lijden bij: dubbel lijden
We lijden nt alleen aan de ziekte, we lijden ook aan het lijden (pijn
doet ook pijn)
(pijn lijden op zich is niet het ergste)
Vb: Remco Evenepoel had wss pijn tijdens WK tijdrit maar deze pijn
is nt het ergste (pijn v Remco ≠ pijn v terminale zieke persoon) ->
Remco’s pijn willen we nt genezen (is deel v heroïsch succes)
- R.E. lijdt eig nt aan pijn want zijn pijn bracht geluk (gn dubbel
lijden)
- Ziek zijn is vervelend, fysiek ongemak + wat erbij komt is ook
vervelend (sociale pijn, niet meer in msp zitten, eenzaamheid, ...)
Voorbeelden v dubbel lijden:
1. Corona -> er zijn mensen gestorven maar meesten hebben
geleden aan de sociale pijn nt aan de ziekte zelf
(boven op de ziekte nog een extra lijden: vb. eenzaamheid)
-> sterven is erg maar in eenzaamheid sterven is nog veel
erger
2. SOA -> je lijdt soms meer aan de schaamte dan aan de ziekte
zelf
3. Bep vormen v stigmatiseren -> als je die ziekte hebt, zal je wel
schuldig zijn; het is je eigen schuld dat je die ziekte hebt (als je
de ziekte hebt, heb je niet alleen het lijden aan het fysieke
ongemak maar ook het lijden aan dat de ziekte je eigen schuld
is)
4. Angst voor dood: gedachte dat je ziekte mss niet zal overleven
-> mentale lijden, psychologisch effect
9
, 5. Als je pijn hebt, kan je dit sowieso al moeilijk delen (pijn
isoleert al sowieso op zichzelf) -> je ziet nt altijd een ander zijn
pijn -> anderen kunnen nt meeleven, empathisch zijn -> kan
leiden tot eenzaamheid
Lijden aan lijden = dubbel lijden
Conclusie: pijn is nt alleen letterlijke pijn, pijn kan ook andere vorm v lijden
veroorzaken
Dubbel lijden = een ziekte hebben is niet alleen lijden aan de ziekte
maar ook lijden aan het lijden
2 citaten
“Twelve years ago, when I became a cancer patient, what
particularly enraged me – and distracted me from my own
terror and despair at my doctor’s gloomy prognosis – was
seeing how much the very reputation of this illness added to
the suffering of those who have it.” Susan Sontag
– AIDS and its Metaphors (1989)
-> schrijft 2 boeken over ziekte: Illness and its Metaphors en AIDS
and its Metaphors -> gaat niet over de ziekte AIDS zelf maar de rol
ervan in de msp
-> Illness and its Metaphors gaat ook over tuberculose, kanker, AIDS
(ergste ziektes die je kan hebben)
Uitleg: Susan Sontag kreeg kanker = moeilijke diagnose
MAAR wat haar boos maakt -> hoe reputatie vd ziekte nog lijden
toevoegt aan het lijden, maakt ziekte nog erger dan ze is (schaamte
voor de ziekte, mensen die medelijden hebben)
+ genezing v ziekte heeft ook donkere reputatie (chemotherapie is
heel erg, mss zelfs bijna erger dan ziekte zelf, zelf bijna je leven op
het spel zetten om ziekte te genezen)
Lijden aan het lijden, secundair lijden, lijden v tweede orde -> kan niet
wetenschappelijk bestudeerd worden (farma bestudeerd primair lijden,
lijden v eerste orde)
Lijden aan lijden -> ene kant voor farma (ziekte genezen), andere kant
voor filosofie (vooroordelen, beeld v ziekte, nadenken over
secundair lijden)
“Nadenken over ziekte! – Om de verbeelding van de zieke
te kalmeren zodat hij tenminste niet meer moet lijden,
10
