Openbare Financiën 2
Inhoud
Hoorcollege 1 – inleiding en welvaartseconomie ................................................................................... 3
Organisatie OF2 ................................................................................................................................... 3
Deel A: doelmatigheid en herverdeling................................................................................................... 3
Belastingen .......................................................................................................................................... 3
Welvaartsstellingen ............................................................................................................................. 4
Optimale niet-lineaire belastingen ...................................................................................................... 6
Extra video: Bas Jacobs over de prijs van gelijkheid................................................................................ 7
Hoorcollege 2 – De prijs van gelijkheid ................................................................................................... 8
Inleiding ............................................................................................................................................... 8
Doelmatigheidsverlies van belastingheffing ....................................................................................... 9
Omvang van doelmatigheidsverlies .................................................................................................. 10
Gevoeligheid van fiscale prikkels voor arbeidsaanbod (elasticiteiten en tarieven) .......................... 12
Het marginale belastingtarief ........................................................................................................... 13
Extra video: een basisinkomen tegen de corona crisis ......................................................................... 14
Extra: Het basisinkomen: hoe duur is gratis geld? ................................................................................ 15
Hoorcollege 3 – Progressieve belastingen en arbeidsinkomen ............................................................ 15
Deel B: Loon- en inkomstenbelasting – belastingen op arbeidsinkomen ............................................. 15
Optimale vlaktaks .............................................................................................................................. 15
Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting ....................................................................................... 16
Basisinkomen..................................................................................................................................... 20
Extra video: lagere hypotheekrenteaftrek ............................................................................................ 22
Extra video: eigenwoningforfait en wet van Hillen ............................................................................... 23
Extra video: belastingaangifte eigen huis.............................................................................................. 23
Hoorcollege 4 (12 feb) – instrumentele functie van belastingheffing .................................................. 23
Instrumentele functie ........................................................................................................................ 23
Fiscale behandeling van de eigen woning ......................................................................................... 26
Uitleg video: uitleg van een vlaktaks ..................................................................................................... 30
Hoorcollege 5 (12 mrt) – evenwichtige belastingen op arbeidsinkomen ............................................. 31
Arbeidsmarktparticipatie en de arbeidskorting ................................................................................ 31
Vlaktaks ............................................................................................................................................. 35
, Zzp-er en werknemer ........................................................................................................................ 36
Hoorcollege 6 – Fiscaal gezinsbeleid en draagkracht ............................................................................ 39
Draagkracht en koopkracht ............................................................................................................... 39
Leefvorm neutraliteit ........................................................................................................................ 41
Ontwikkeling belastingdruk tussen gezinnen (1 en 2 verdieners) (zie extra video) ......................... 43
Toeslagen en inkomensondersteuning ............................................................................................. 45
Hoorcollege 7 – evenwichtige belasting op kapitaalinkomen............................................................... 48
Deel C: vennootschapsbelasting en kapitaalinkomen........................................................................... 48
Het systeem in NL: lappendeken en vergelijking met EU ................................................................. 48
Vermogensongelijkheid in Nederland (video)................................................................................... 51
Wel of niet belasten van kapitaalinkomens ...................................................................................... 54
Hoe kapitaalinkomen belasten? En mogelijke aanpassingen ........................................................... 56
Hoorcollege 8 - box 3 en DGA ............................................................................................................... 58
Belasten van werkelijk rendement in box 3 ...................................................................................... 59
Een belasting op vermogen, erfenissen en schenkingen? (Video).................................................... 61
Vennootschapsbelasting ................................................................................................................... 61
Dga box 2 ........................................................................................................................................... 64
Hoorcollege 9 (Ed Westerhout) – omkeerregel bij pensioenen ............................................................ 66
Definitie omkeerregel........................................................................................................................ 66
Grootte impliciete fiscale subsidie .................................................................................................... 66
Motivatie subsidie ............................................................................................................................. 68
Effecten subsidie ............................................................................................................................... 69
Pensioen akkoord .............................................................................................................................. 71
(Gedeeltelijke) afschaffing omkeerregel ........................................................................................... 72
Extra video – Nederland belastingparadijs? .......................................................................................... 74
Hoorcollege 10 – VPB: vestigingsklimaat en belastingontwijking ......................................................... 74
Fiscale verstoring tussen eigen en vreemd vermogen ...................................................................... 74
Vestigingsklimaat............................................................................................................................... 77
Belastingontwijking ........................................................................................................................... 79
Hoorcollege 11 - indirecte belastingen: BTW ........................................................................................ 82
Deel D: Indirecte belastingen en milieubelastingen ............................................................................. 82
Optimale indirecte belastingen ......................................................................................................... 83
Vrijstellingen ...................................................................................................................................... 85
Verlaagde tarieven en uniform tarief ................................................................................................ 86
BTW en arbeidsintensieve diensten (video)...................................................................................... 88
Uitdagingen ....................................................................................................................................... 90
,Hoorcollege 12 – indirecte belastingen: accijnzen en vergroeningen .................................................. 92
Accijnzen (vooral tabak en alcohol) .................................................................................................. 92
Structuur van groene belastingen ..................................................................................................... 94
Optimale hoogte van energiebelastingen ......................................................................................... 96
Autobelastingen (video) – belastingen op mobiliteit ........................................................................ 96
Milieubelastingen in internationaal perspectief ............................................................................... 98
Polls ..................................................................................................................................................... 100
Hoorcollege 1 – inleiding en welvaartseconomie
Organisatie OF2
Structuur
- Welvaartseconomie met de eerste en tweede welvaartsstelling
- Economische doelmatigheid en niet-lineaire belastingen
Opbouw
Deel A: doelmatigheid en herverdeling
Mensen zijn bezig met het achterhalen wat de bevolking als prijs betaald voor de herverdeling en
gelijkheid.
Belastingen
Waarom belastingen?
- De overheid/ collectief moet gefinancierd worden:
o Collectieve goederen
o Quasi collectieve goederen
o Bemoeigoederen (paternalistisch gedrag)
- Er gebeurt onvoldoende op vrijwillige basis (liftersgedrag): markteconomie werkt
onvoldoende: de theoretische veronderstellingen gaan in praktijk mank
- Herverdeling
Budgettaire functie van belastingheffing:
, - Uitgaven moeten gefinancierd worden
- Iedereen betaal “zijn” deel:
- Verdelingsbeginselen:
• Draagkracht
o 3 maatstaven: inkomen, consumptie en vermogen
• Profijt
o Gebruik van de voorziening of schadevergoeding
1. Baatbelasting, milieu heffingen, tol
• Bevoorrechte verkrijging: belasting op de bevoorrechte positie
o Zoals winst in kansspel of erfenis
In de praktijk is de draagkracht belasting het meest van belang.
Instrumentele functie:
- Overheid werd actiever: welvaartsstaat en economie
- Belastingen ingezet om die doelen te realiseren
• Denk aan arbeidsmarktparticipatie
- Welvaartsbeginsel:
• Op gespannen voet met rechtvaardige verdeling
• Gericht op allocatie, stabilisatie en verdeling
- Beginsel van optimale realisatie: evenwicht tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid
Beoordelingscriteria
- Eerlijk: komt overeen met rechtvaardigheidsopvattingen van de samenleving
- Effectief: gestelde doelen moeten bereikt worden
- Efficiënt: zo min mogelijk uitvoerings- nalevingskoten en doelmatigheidsverliezen
- Eenvoudig: uitvoering en transparantie
• Zijn ze wel uit te voeren? Steeds meer specifieke belastingregeling, hierdoor wordt
uitvoering steeds complexer
• Transparant: als je meer gaat werken als burger, weet je dan wat je daar netto van
overhoudt?
Welvaartsstellingen
Welvaartseconomie
- Welvaartseffecten van overheidsingrijpen, zoals belastingen
- Analyse over economische keuzes van individuen, huishoudens, bedrijven
- Welvaart/welzijn is een breed begrip: gezondheid, milieu, vrije tijd
• Veel breder dan inkomen
- In praktijk wordt welvaart vaak verengd tot doelmatigheid in economisch analyses:
consumptie en vrije tijd
- Positieve en normatieve analyses:
• Wat betekenen veranderingen voor welvaart?
• Wanneer is de welvaart optimaal?
Maatschappelijke en individuele welvaart
- Individuele welvaart is niet vergelijken
Inhoud
Hoorcollege 1 – inleiding en welvaartseconomie ................................................................................... 3
Organisatie OF2 ................................................................................................................................... 3
Deel A: doelmatigheid en herverdeling................................................................................................... 3
Belastingen .......................................................................................................................................... 3
Welvaartsstellingen ............................................................................................................................. 4
Optimale niet-lineaire belastingen ...................................................................................................... 6
Extra video: Bas Jacobs over de prijs van gelijkheid................................................................................ 7
Hoorcollege 2 – De prijs van gelijkheid ................................................................................................... 8
Inleiding ............................................................................................................................................... 8
Doelmatigheidsverlies van belastingheffing ....................................................................................... 9
Omvang van doelmatigheidsverlies .................................................................................................. 10
Gevoeligheid van fiscale prikkels voor arbeidsaanbod (elasticiteiten en tarieven) .......................... 12
Het marginale belastingtarief ........................................................................................................... 13
Extra video: een basisinkomen tegen de corona crisis ......................................................................... 14
Extra: Het basisinkomen: hoe duur is gratis geld? ................................................................................ 15
Hoorcollege 3 – Progressieve belastingen en arbeidsinkomen ............................................................ 15
Deel B: Loon- en inkomstenbelasting – belastingen op arbeidsinkomen ............................................. 15
Optimale vlaktaks .............................................................................................................................. 15
Optimale niet-lineaire inkomstenbelasting ....................................................................................... 16
Basisinkomen..................................................................................................................................... 20
Extra video: lagere hypotheekrenteaftrek ............................................................................................ 22
Extra video: eigenwoningforfait en wet van Hillen ............................................................................... 23
Extra video: belastingaangifte eigen huis.............................................................................................. 23
Hoorcollege 4 (12 feb) – instrumentele functie van belastingheffing .................................................. 23
Instrumentele functie ........................................................................................................................ 23
Fiscale behandeling van de eigen woning ......................................................................................... 26
Uitleg video: uitleg van een vlaktaks ..................................................................................................... 30
Hoorcollege 5 (12 mrt) – evenwichtige belastingen op arbeidsinkomen ............................................. 31
Arbeidsmarktparticipatie en de arbeidskorting ................................................................................ 31
Vlaktaks ............................................................................................................................................. 35
, Zzp-er en werknemer ........................................................................................................................ 36
Hoorcollege 6 – Fiscaal gezinsbeleid en draagkracht ............................................................................ 39
Draagkracht en koopkracht ............................................................................................................... 39
Leefvorm neutraliteit ........................................................................................................................ 41
Ontwikkeling belastingdruk tussen gezinnen (1 en 2 verdieners) (zie extra video) ......................... 43
Toeslagen en inkomensondersteuning ............................................................................................. 45
Hoorcollege 7 – evenwichtige belasting op kapitaalinkomen............................................................... 48
Deel C: vennootschapsbelasting en kapitaalinkomen........................................................................... 48
Het systeem in NL: lappendeken en vergelijking met EU ................................................................. 48
Vermogensongelijkheid in Nederland (video)................................................................................... 51
Wel of niet belasten van kapitaalinkomens ...................................................................................... 54
Hoe kapitaalinkomen belasten? En mogelijke aanpassingen ........................................................... 56
Hoorcollege 8 - box 3 en DGA ............................................................................................................... 58
Belasten van werkelijk rendement in box 3 ...................................................................................... 59
Een belasting op vermogen, erfenissen en schenkingen? (Video).................................................... 61
Vennootschapsbelasting ................................................................................................................... 61
Dga box 2 ........................................................................................................................................... 64
Hoorcollege 9 (Ed Westerhout) – omkeerregel bij pensioenen ............................................................ 66
Definitie omkeerregel........................................................................................................................ 66
Grootte impliciete fiscale subsidie .................................................................................................... 66
Motivatie subsidie ............................................................................................................................. 68
Effecten subsidie ............................................................................................................................... 69
Pensioen akkoord .............................................................................................................................. 71
(Gedeeltelijke) afschaffing omkeerregel ........................................................................................... 72
Extra video – Nederland belastingparadijs? .......................................................................................... 74
Hoorcollege 10 – VPB: vestigingsklimaat en belastingontwijking ......................................................... 74
Fiscale verstoring tussen eigen en vreemd vermogen ...................................................................... 74
Vestigingsklimaat............................................................................................................................... 77
Belastingontwijking ........................................................................................................................... 79
Hoorcollege 11 - indirecte belastingen: BTW ........................................................................................ 82
Deel D: Indirecte belastingen en milieubelastingen ............................................................................. 82
Optimale indirecte belastingen ......................................................................................................... 83
Vrijstellingen ...................................................................................................................................... 85
Verlaagde tarieven en uniform tarief ................................................................................................ 86
BTW en arbeidsintensieve diensten (video)...................................................................................... 88
Uitdagingen ....................................................................................................................................... 90
,Hoorcollege 12 – indirecte belastingen: accijnzen en vergroeningen .................................................. 92
Accijnzen (vooral tabak en alcohol) .................................................................................................. 92
Structuur van groene belastingen ..................................................................................................... 94
Optimale hoogte van energiebelastingen ......................................................................................... 96
Autobelastingen (video) – belastingen op mobiliteit ........................................................................ 96
Milieubelastingen in internationaal perspectief ............................................................................... 98
Polls ..................................................................................................................................................... 100
Hoorcollege 1 – inleiding en welvaartseconomie
Organisatie OF2
Structuur
- Welvaartseconomie met de eerste en tweede welvaartsstelling
- Economische doelmatigheid en niet-lineaire belastingen
Opbouw
Deel A: doelmatigheid en herverdeling
Mensen zijn bezig met het achterhalen wat de bevolking als prijs betaald voor de herverdeling en
gelijkheid.
Belastingen
Waarom belastingen?
- De overheid/ collectief moet gefinancierd worden:
o Collectieve goederen
o Quasi collectieve goederen
o Bemoeigoederen (paternalistisch gedrag)
- Er gebeurt onvoldoende op vrijwillige basis (liftersgedrag): markteconomie werkt
onvoldoende: de theoretische veronderstellingen gaan in praktijk mank
- Herverdeling
Budgettaire functie van belastingheffing:
, - Uitgaven moeten gefinancierd worden
- Iedereen betaal “zijn” deel:
- Verdelingsbeginselen:
• Draagkracht
o 3 maatstaven: inkomen, consumptie en vermogen
• Profijt
o Gebruik van de voorziening of schadevergoeding
1. Baatbelasting, milieu heffingen, tol
• Bevoorrechte verkrijging: belasting op de bevoorrechte positie
o Zoals winst in kansspel of erfenis
In de praktijk is de draagkracht belasting het meest van belang.
Instrumentele functie:
- Overheid werd actiever: welvaartsstaat en economie
- Belastingen ingezet om die doelen te realiseren
• Denk aan arbeidsmarktparticipatie
- Welvaartsbeginsel:
• Op gespannen voet met rechtvaardige verdeling
• Gericht op allocatie, stabilisatie en verdeling
- Beginsel van optimale realisatie: evenwicht tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid
Beoordelingscriteria
- Eerlijk: komt overeen met rechtvaardigheidsopvattingen van de samenleving
- Effectief: gestelde doelen moeten bereikt worden
- Efficiënt: zo min mogelijk uitvoerings- nalevingskoten en doelmatigheidsverliezen
- Eenvoudig: uitvoering en transparantie
• Zijn ze wel uit te voeren? Steeds meer specifieke belastingregeling, hierdoor wordt
uitvoering steeds complexer
• Transparant: als je meer gaat werken als burger, weet je dan wat je daar netto van
overhoudt?
Welvaartsstellingen
Welvaartseconomie
- Welvaartseffecten van overheidsingrijpen, zoals belastingen
- Analyse over economische keuzes van individuen, huishoudens, bedrijven
- Welvaart/welzijn is een breed begrip: gezondheid, milieu, vrije tijd
• Veel breder dan inkomen
- In praktijk wordt welvaart vaak verengd tot doelmatigheid in economisch analyses:
consumptie en vrije tijd
- Positieve en normatieve analyses:
• Wat betekenen veranderingen voor welvaart?
• Wanneer is de welvaart optimaal?
Maatschappelijke en individuele welvaart
- Individuele welvaart is niet vergelijken
