Het Derde Rijk en het Nationaalsocialisme
Inleiding: In de schaduw van het verleden
Schaduw van WOII blijft niet enkel voor de Duitsers maar ook internationaal (zelfs generaties
later)
Duitsland nog schuldgevoel + besef
- Voelen zich nog medeverantwoordelijk voor de misdaden tijdens en door naziregime
hebben plaatsgevonden
- Hedendaags zijn vele duitse partijen die af en toe nog eens in politiek ‘het verleden’
aanhalen alsof ze er van hebben geleerd
Angela merkel (voormalige regeringshoofd Duitsland)
- Europese politiek benadrukt dat DTS economische reus is, maar zich politiek en
militair bescheiden zal opstellen (weer dat verleden)
- Bezocht regelmatig plaatsen waar dat verleden zichtbaar was (bv. Auschwitz)
- Bezoek aan Knesset (israelisch parlement in 2008): heeft verklaard dat steun aan
Israël behoort tot het Duitse Staatsrego (?) – kern van de staatsredenen van
Duitsland zelf (kunnen ons niet beoordelen om de staat Israël in twijfel te brengen –
schuldgevoel)
- Duitsland ook hedendaags staat snelste op de rem als neer komt op kritiek op Israël
situatie (zeer moeilijk om anti-israelische standpunten in te nemen in dts
natuurlijk te begrijpen uit dat schuldgevoel) dit verandert een klein beetje nu,
zeker door de drastische acties die ondernomen zijn door Israël (nieuwe kanselier zei
dat de acties nu niet meer te begrijpen zijn)
Belang van herinnering van WOII voor hedendaagse beslissingen – 2022 (uitbreken oorlog
Oekraïne – schok in Europa dat opnieuw oorlog plaatsvindt)
- herbewapening? Gevaar?
De gedachte van ‘herbewapenen’ van duitsland ligt gevoeliger, herinnering naar verleden...
Controversieel ding
Olaf Scholz = bondskanselier (opvolger Merkel) in 2022 – nu wel vervangen door nieuwe
- Duitsland militair sterker moet worden (meer budget investeren)
- Grote verandering dus in militarisatie (niet enkel in dts)
Zeitenwende (=keerpunt)
Duitsers kunnen zich niet veroorloven om voor de 3de keer weer te gaan opwerpen als
militaire supermogendheid
,2025: Bondsdag (Olaf vervangen door Mertz)
in de debatten meermaals herhaling van het verleden
herinner wat plaatsvond vroeger, emotioneel beladen
voor de verkiezingsdag
o grote problemen omdat hij besliste om aantal voorstellen van de rechts
radicale partij (AFD) te gebruiken om migratie harder aan te pakken
o stemde mee met de AFD hun voorstel (terwijl AFD als gevaar gezien wordt
voor de democratie)
velen vreesde einde van de Brandmaur (= cordon sanitair soort van) omdat er
toelating was voor de extreemrechtse partij
Mertz verdedigde zich door element dat hij de AFD bleef verwerpen, maar hun
voorstel was zelf niet ‘slecht’
Protesten als reactie voornamelijk linkse kant
o Borden zoals ‘stemmen voor AFD is zo 1933’
Historische analogieën in de nationale politiek:
o “2025 ist (nicht) 1933”
o “Einmal ‘33 reicht für Deutschland”
o “Merz ist (nicht) von Papen”
o “Friedrich von Hindenburg”
Tijdens verkiezingscampagnes:
o Verwijzingen terug naar die jaren 30 periode
o ‘’we moeten zorgen dat we een deel van de AFD-kiezers kunnen overtuigen
om afstand te nemen van de AFD en beletten te blijven in extreemrechtse
partij’’
Proberen te vermijden dat het nog eens zou kunnen leiden tot een
1933
Hindenburg
o Oorlogsheld en na Wereldoorlog I terug in de politiek (Weimar Republiek) en
president tot Hitler aan de macht kwam
o Hij gaf ‘de sleutel’ aan Hitler om tot Rijkskanselier te worden benoemd
Von Papen
o Laatste kanselier
Historische analogieën in populaire cultuur
weidel (voorvrouw van AFD)
Erstwahler (= eerste kiezers; jonge kiezers)
Dus het lokken van de AFD (met hakenkruis) en
Amerikaanse producten (hoe d at ook JD Vance en
Musk probeerde de AFD te steunen) om de jonge
kiezers te overtuigen
De last van het verleden (= Vergangenheitsbewältigung)
, Europese machten die zich nog verbonden met hun ‘koloniaal’ of negatief verleden
stonden ‘apart’ van Duitsland ( grote historische nationale last, Duitsland nooit
echt koloniale macht geweest zoals de rest)
Korte info:
Woord ‘ideologie’ vaak gebruikt rond ‘linkse ideologieën’ zoals Hitler ze probeerde te
gebruiken
o Volgens hem hadden ‘wij’ een ‘natuurlijke’ visie op mensbeeld
Nationaalsocialisme meest correcte beschrijving volgens Prof
Nazi historisch gegroeid als kritiek en vooral in Angelsaksische wereld als
‘algemeen’ aanvaard begrip
Debat hierover natuurlijk er was geen echte sprake van ‘echt’ socialisme, Hitler
was niet Links
Hoofdstuk 1: Een Duitse sonderweg
‘’Waarom is Duitsland Tot een regime (NSDAP) gekomen dat in radicaliteit, in
gewelddadigheid is ontstaan/plaatsgevonden? Waarom niet in andere landen ontstaan op
deze manier? Hoe kon dit gebeuren in Duitsland?’’
Antwoord 1: Duitse tradities zelf – typisch Duits
Antwoord 2: gelijkaardige fascistische bewegingen in EU (bv. Italië)
Antwoord 3: Nazi fenomeen is voorbeeld van Totalitarisme
Duitse Sonderweg (vanaf vroegmoderne periode)
Het is geen toeval dat de 20ste eeuw en het nationaalsocialisme (NS.) ontwikkelde
samen trekken dit terug naar nog wat periodes ervoor, namelijk de Sonderweg
In Duitsland was dat beeld van de Sonderweg aanwezig bij velen
Sonderweg = een historisch concept dat stelt dat Duitsland in de 19e en 20e eeuw
een unieke en afwijkende politieke ontwikkeling doormaakte in vergelijking met
andere westerse democratieën
1.1. Das land von Dichter und Denker... (land van dichter en denker...)
Verbazing! ‘’hoe is het mogelijk dat een land of cultuur zulke hoogtepunten heeft
gerealiseerd tegelijkertijd vervallen is tot extreem geval van agressie en
onbeschaving?’’
o Twee beelden:
Duitsland van romantiek en Verlichting vs Duitsland van het kwade,
agressieve en oorlog
o Duitsland was rijk aan gigantisch vele denkers, dichters, muzikanten, filosofen
etc.
, 1.2. ... zum Land von Richter und Henker (... naar land van licht naar duisternis)
Hoe te verklaren?
o Existentieel probleem geweest tijdens en voor WOII
Heel wat Duitse joodse intellectuelen hebben Duitsland moeten
verlaten (bv. Einstein)
o Maar hoe kon dit zo ontsporen?
Wat hield die sonderweg in – welke argumenten?
Begin van het hele denken over Duitse Sonderweg
o 4 mogelijke antwoorden:
1) die Duitse intellectuelen zouden waarschijnlijk zeggen ‘is Duitsland
iets speciaals?’ ja fundamenteel anders zouden zij zeggen
Superioriteit van Duitsland bekrachtigen tegen onder andere
naties
Cultuur staat voor iets dat intrinsiek gekoppeld is aan de
eigenheid aan bepaald volk (Duitse cultuur staat boven die
andere beschavingen) beschaving = sterk geassocieerd met
‘oppervlakkig’, te weinig echt en zeer materialistisch (bv.
Frankrijk te vrouwelijk vs Duitsers met hun ‘Heilig Roomse Rijk’
Mentaliteit zorgde voor intellectuelen die zeer enthousiast dat
verstevigden, dat nationalistische denken
WOI gaf deuk aan hun beeld en zeker na WOII nog sterker
verzwakt
2) Duitse historici die Nazi-Duitsland hebben ontvlucht en degene die
zeggen dat er en Duitse historische ontwikkeling bestaat, maar er is
geen reden om er trots op te zijn.
Wel aanleiding tot schaamte te voelen
Duitsland verzette zich tegen de westerse emancipatie,
democratie, Franse Revolutie (bv. liberale ideeën)
Duitsland zette zich altijd van EU door te ‘weinig’ Europees
te zijn en open te stellen, leidde dit juist tot begin 20 ste eeuw
tot radicale breuk
3) kritiek
Linkse hoek: marxistische-kritiek
o Geen nationale voorbestemming, maar moet kijken
naar de sociaaleconomische context en het ontstaan
van het kapitalisme en hoe dat in de jaren 20 een effect
had (bv. Beurscrash 1929)
o Bourgeoisie vs arbeidersbeweging voedingsbodem
geweest voor Hitlers’ succes marionet van het
industrieel grootkapitaal volgens marxisten
o Te algemene redenering, want de ‘crisis’ van
kapitalisme enkel in 1 land een effect gehad?
Inleiding: In de schaduw van het verleden
Schaduw van WOII blijft niet enkel voor de Duitsers maar ook internationaal (zelfs generaties
later)
Duitsland nog schuldgevoel + besef
- Voelen zich nog medeverantwoordelijk voor de misdaden tijdens en door naziregime
hebben plaatsgevonden
- Hedendaags zijn vele duitse partijen die af en toe nog eens in politiek ‘het verleden’
aanhalen alsof ze er van hebben geleerd
Angela merkel (voormalige regeringshoofd Duitsland)
- Europese politiek benadrukt dat DTS economische reus is, maar zich politiek en
militair bescheiden zal opstellen (weer dat verleden)
- Bezocht regelmatig plaatsen waar dat verleden zichtbaar was (bv. Auschwitz)
- Bezoek aan Knesset (israelisch parlement in 2008): heeft verklaard dat steun aan
Israël behoort tot het Duitse Staatsrego (?) – kern van de staatsredenen van
Duitsland zelf (kunnen ons niet beoordelen om de staat Israël in twijfel te brengen –
schuldgevoel)
- Duitsland ook hedendaags staat snelste op de rem als neer komt op kritiek op Israël
situatie (zeer moeilijk om anti-israelische standpunten in te nemen in dts
natuurlijk te begrijpen uit dat schuldgevoel) dit verandert een klein beetje nu,
zeker door de drastische acties die ondernomen zijn door Israël (nieuwe kanselier zei
dat de acties nu niet meer te begrijpen zijn)
Belang van herinnering van WOII voor hedendaagse beslissingen – 2022 (uitbreken oorlog
Oekraïne – schok in Europa dat opnieuw oorlog plaatsvindt)
- herbewapening? Gevaar?
De gedachte van ‘herbewapenen’ van duitsland ligt gevoeliger, herinnering naar verleden...
Controversieel ding
Olaf Scholz = bondskanselier (opvolger Merkel) in 2022 – nu wel vervangen door nieuwe
- Duitsland militair sterker moet worden (meer budget investeren)
- Grote verandering dus in militarisatie (niet enkel in dts)
Zeitenwende (=keerpunt)
Duitsers kunnen zich niet veroorloven om voor de 3de keer weer te gaan opwerpen als
militaire supermogendheid
,2025: Bondsdag (Olaf vervangen door Mertz)
in de debatten meermaals herhaling van het verleden
herinner wat plaatsvond vroeger, emotioneel beladen
voor de verkiezingsdag
o grote problemen omdat hij besliste om aantal voorstellen van de rechts
radicale partij (AFD) te gebruiken om migratie harder aan te pakken
o stemde mee met de AFD hun voorstel (terwijl AFD als gevaar gezien wordt
voor de democratie)
velen vreesde einde van de Brandmaur (= cordon sanitair soort van) omdat er
toelating was voor de extreemrechtse partij
Mertz verdedigde zich door element dat hij de AFD bleef verwerpen, maar hun
voorstel was zelf niet ‘slecht’
Protesten als reactie voornamelijk linkse kant
o Borden zoals ‘stemmen voor AFD is zo 1933’
Historische analogieën in de nationale politiek:
o “2025 ist (nicht) 1933”
o “Einmal ‘33 reicht für Deutschland”
o “Merz ist (nicht) von Papen”
o “Friedrich von Hindenburg”
Tijdens verkiezingscampagnes:
o Verwijzingen terug naar die jaren 30 periode
o ‘’we moeten zorgen dat we een deel van de AFD-kiezers kunnen overtuigen
om afstand te nemen van de AFD en beletten te blijven in extreemrechtse
partij’’
Proberen te vermijden dat het nog eens zou kunnen leiden tot een
1933
Hindenburg
o Oorlogsheld en na Wereldoorlog I terug in de politiek (Weimar Republiek) en
president tot Hitler aan de macht kwam
o Hij gaf ‘de sleutel’ aan Hitler om tot Rijkskanselier te worden benoemd
Von Papen
o Laatste kanselier
Historische analogieën in populaire cultuur
weidel (voorvrouw van AFD)
Erstwahler (= eerste kiezers; jonge kiezers)
Dus het lokken van de AFD (met hakenkruis) en
Amerikaanse producten (hoe d at ook JD Vance en
Musk probeerde de AFD te steunen) om de jonge
kiezers te overtuigen
De last van het verleden (= Vergangenheitsbewältigung)
, Europese machten die zich nog verbonden met hun ‘koloniaal’ of negatief verleden
stonden ‘apart’ van Duitsland ( grote historische nationale last, Duitsland nooit
echt koloniale macht geweest zoals de rest)
Korte info:
Woord ‘ideologie’ vaak gebruikt rond ‘linkse ideologieën’ zoals Hitler ze probeerde te
gebruiken
o Volgens hem hadden ‘wij’ een ‘natuurlijke’ visie op mensbeeld
Nationaalsocialisme meest correcte beschrijving volgens Prof
Nazi historisch gegroeid als kritiek en vooral in Angelsaksische wereld als
‘algemeen’ aanvaard begrip
Debat hierover natuurlijk er was geen echte sprake van ‘echt’ socialisme, Hitler
was niet Links
Hoofdstuk 1: Een Duitse sonderweg
‘’Waarom is Duitsland Tot een regime (NSDAP) gekomen dat in radicaliteit, in
gewelddadigheid is ontstaan/plaatsgevonden? Waarom niet in andere landen ontstaan op
deze manier? Hoe kon dit gebeuren in Duitsland?’’
Antwoord 1: Duitse tradities zelf – typisch Duits
Antwoord 2: gelijkaardige fascistische bewegingen in EU (bv. Italië)
Antwoord 3: Nazi fenomeen is voorbeeld van Totalitarisme
Duitse Sonderweg (vanaf vroegmoderne periode)
Het is geen toeval dat de 20ste eeuw en het nationaalsocialisme (NS.) ontwikkelde
samen trekken dit terug naar nog wat periodes ervoor, namelijk de Sonderweg
In Duitsland was dat beeld van de Sonderweg aanwezig bij velen
Sonderweg = een historisch concept dat stelt dat Duitsland in de 19e en 20e eeuw
een unieke en afwijkende politieke ontwikkeling doormaakte in vergelijking met
andere westerse democratieën
1.1. Das land von Dichter und Denker... (land van dichter en denker...)
Verbazing! ‘’hoe is het mogelijk dat een land of cultuur zulke hoogtepunten heeft
gerealiseerd tegelijkertijd vervallen is tot extreem geval van agressie en
onbeschaving?’’
o Twee beelden:
Duitsland van romantiek en Verlichting vs Duitsland van het kwade,
agressieve en oorlog
o Duitsland was rijk aan gigantisch vele denkers, dichters, muzikanten, filosofen
etc.
, 1.2. ... zum Land von Richter und Henker (... naar land van licht naar duisternis)
Hoe te verklaren?
o Existentieel probleem geweest tijdens en voor WOII
Heel wat Duitse joodse intellectuelen hebben Duitsland moeten
verlaten (bv. Einstein)
o Maar hoe kon dit zo ontsporen?
Wat hield die sonderweg in – welke argumenten?
Begin van het hele denken over Duitse Sonderweg
o 4 mogelijke antwoorden:
1) die Duitse intellectuelen zouden waarschijnlijk zeggen ‘is Duitsland
iets speciaals?’ ja fundamenteel anders zouden zij zeggen
Superioriteit van Duitsland bekrachtigen tegen onder andere
naties
Cultuur staat voor iets dat intrinsiek gekoppeld is aan de
eigenheid aan bepaald volk (Duitse cultuur staat boven die
andere beschavingen) beschaving = sterk geassocieerd met
‘oppervlakkig’, te weinig echt en zeer materialistisch (bv.
Frankrijk te vrouwelijk vs Duitsers met hun ‘Heilig Roomse Rijk’
Mentaliteit zorgde voor intellectuelen die zeer enthousiast dat
verstevigden, dat nationalistische denken
WOI gaf deuk aan hun beeld en zeker na WOII nog sterker
verzwakt
2) Duitse historici die Nazi-Duitsland hebben ontvlucht en degene die
zeggen dat er en Duitse historische ontwikkeling bestaat, maar er is
geen reden om er trots op te zijn.
Wel aanleiding tot schaamte te voelen
Duitsland verzette zich tegen de westerse emancipatie,
democratie, Franse Revolutie (bv. liberale ideeën)
Duitsland zette zich altijd van EU door te ‘weinig’ Europees
te zijn en open te stellen, leidde dit juist tot begin 20 ste eeuw
tot radicale breuk
3) kritiek
Linkse hoek: marxistische-kritiek
o Geen nationale voorbestemming, maar moet kijken
naar de sociaaleconomische context en het ontstaan
van het kapitalisme en hoe dat in de jaren 20 een effect
had (bv. Beurscrash 1929)
o Bourgeoisie vs arbeidersbeweging voedingsbodem
geweest voor Hitlers’ succes marionet van het
industrieel grootkapitaal volgens marxisten
o Te algemene redenering, want de ‘crisis’ van
kapitalisme enkel in 1 land een effect gehad?
