✅ MODELANTWOORDEN – SYSTEMEN EN NETWERKEN
DEEL 1 – THEORIE
A. Basisbegrippen systemisch werken
1. Wat is een systeem?
Een systeem is een geheel van mensen die met elkaar verbonden zijn en elkaar voortdurend
wederzijds beïnvloeden. Het systeem functioneert als een geheel dat meer is dan de som van de
afzonderlijke personen. Een gezin is hier een duidelijk voorbeeld van.
2. Geef twee voorbeelden van systemen waartoe jij behoort.
Voorbeelden van systemen waartoe ik behoor zijn:
de studentengroep van mijn opleiding
het koor waarin ik zing
3. Wat is het verschil tussen een open en een gesloten systeem?
Een open systeem staat in wisselwerking met de omgeving en laat invloeden van buitenaf toe.
Er is communicatie met de buitenwereld. Een voorbeeld hiervan is een jeugdbeweging zoals de
scouts.
Een gesloten systeem sluit zich grotendeels af van invloeden van buitenaf. Communicatie blijft
vooral intern en verandering van buitenaf wordt weinig toegelaten. Een sekte is hiervan een
voorbeeld.
4. Wat wordt bedoeld met systeemgericht werken?
Systeemgericht werken betekent dat de hulpverlener niet enkel kijkt naar het individu, maar naar
het grotere geheel waarvan deze persoon deel uitmaakt. De cliënt staat niet op zichzelf, maar
wordt beïnvloed door zijn omgeving, relaties en context.
Problemen ontstaan vaak in de interactie tussen mensen en systemen. Als hulpverlener moet
men daarom rekening houden met deze wederzijdse beïnvloeding en met de mogelijke impact
van hulpverlening op andere betrokkenen, ook wanneer zij niet aanwezig zijn.
5. Wat zijn systemische brillen en waarom zijn ze belangrijk?
Systemische brillen zijn verschillende perspectieven of invalshoeken van waaruit een
hulpverlener naar een situatie kijkt. Ze helpen om niet één waarheid te hanteren, maar meerdere
perspectieven naast elkaar te laten bestaan.
Voor hulpverleners zijn systemische brillen belangrijk omdat ze toelaten om het volledige plaatje
te zien en rekening te houden met alle invloeden en relaties die meespelen in het leven van de
cliënt.
B. Kernbegrippen
6. Wat betekent “ieder zijn werkelijkheid”?
“Ieder zijn werkelijkheid” betekent dat elke persoon een situatie op zijn eigen manier beleeft en
interpreteert. Deze beleving wordt gekleurd door persoonlijke ervaringen, opvoeding, waarden,
normen en het referentiekader van de persoon.
Wat iemand denkt en voelt, is voor die persoon zijn waarheid, ook wanneer die verschilt van de
werkelijkheid van anderen.
7. Wat is circulariteit? Geef een voorbeeld.
Circulariteit betekent dat mensen binnen een systeem elkaar voortdurend wederzijds
beïnvloeden. Er is geen lineaire oorzaak-gevolgrelatie, maar een cirkel van acties en reacties.
1
, Voorbeeld:
Wanneer ik verwacht dat het huiswerkmoment zal uitmonden in een conflict, reageer ik vooraf al
geïrriteerd. Mijn kinderen voelen dit aan en reageren defensief of boos, wat mijn irritatie opnieuw
versterkt.
8. Wat wordt bedoeld met totaliteit?
Totaliteit betekent dat men een systeem als een geheel bekijkt. Het geheel is meer dan de som
van de afzonderlijke delen. Veranderingen bij één persoon hebben invloed op het volledige
systeem.
9. Wat betekent betrokkenheid binnen een gezinssysteem?
Betrokkenheid betekent dat alle gezinsleden deel uitmaken van het systeem en invloed hebben
op elkaar. Niemand staat los van het gezin. Elk gedrag, elke emotie of beslissing heeft een effect
op de anderen.
10. Wat betekent inzet in systemisch werken?
Inzet verwijst naar de moeite en intentie die iemand levert, los van het resultaat. In systemisch
werken is het belangrijk om niet enkel te kijken naar het effect van gedrag, maar ook naar de
inzet die iemand toont, zelfs wanneer het resultaat anders overkomt dan bedoeld.
11. Wat zijn expliciete regels? Geef twee voorbeelden.
Expliciete regels zijn duidelijk uitgesproken en afgesproken regels binnen een systeem.
Voorbeelden:
Na het avondeten ruimt iedereen zijn eigen bord af.
Voor het slapengaan poetst iedereen zijn tanden.
12. Wat zijn impliciete regels? Geef twee voorbeelden.
Impliciete regels zijn onuitgesproken verwachtingen die binnen een systeem leven, maar niet
expliciet benoemd worden.
Voorbeelden:
Over gevoelens wordt niet gesproken.
Ouders krijgen altijd gelijk.
13. Wat is homeostase binnen een gezin?
Homeostase is het streven van een gezinssysteem om een bepaald evenwicht te behouden. Dit
evenwicht kan ook destructief zijn. Verandering is moeilijk omdat het systeem geneigd is terug te
keren naar het gekende patroon, zelfs wanneer dit problematisch is.
14. Wat betekent equifinaliteit?
Equifinaliteit betekent dat hetzelfde eindresultaat via verschillende wegen bereikt kan worden.
15. Waarom is equifinaliteit belangrijk in hulpverlening?
Equifinaliteit is belangrijk omdat cliënten en systemen verschillende trajecten kunnen
doorlopen en toch tot hetzelfde resultaat komen. Het betekent ook dat er meerdere wegen zijn
naar herstel of verandering, en dat hulpverlening moet afgestemd worden op het tempo en de
context van de cliënt.
C. Netwerken en context
16. Wat is het sociaal netwerk van een cliënt?
Het sociaal netwerk van een cliënt bestaat uit alle personen en instanties die betrokken zijn bij
het leven van de cliënt en hem kunnen ondersteunen, zoals familie, vrienden, buren, school en
hulpverleners.
2
DEEL 1 – THEORIE
A. Basisbegrippen systemisch werken
1. Wat is een systeem?
Een systeem is een geheel van mensen die met elkaar verbonden zijn en elkaar voortdurend
wederzijds beïnvloeden. Het systeem functioneert als een geheel dat meer is dan de som van de
afzonderlijke personen. Een gezin is hier een duidelijk voorbeeld van.
2. Geef twee voorbeelden van systemen waartoe jij behoort.
Voorbeelden van systemen waartoe ik behoor zijn:
de studentengroep van mijn opleiding
het koor waarin ik zing
3. Wat is het verschil tussen een open en een gesloten systeem?
Een open systeem staat in wisselwerking met de omgeving en laat invloeden van buitenaf toe.
Er is communicatie met de buitenwereld. Een voorbeeld hiervan is een jeugdbeweging zoals de
scouts.
Een gesloten systeem sluit zich grotendeels af van invloeden van buitenaf. Communicatie blijft
vooral intern en verandering van buitenaf wordt weinig toegelaten. Een sekte is hiervan een
voorbeeld.
4. Wat wordt bedoeld met systeemgericht werken?
Systeemgericht werken betekent dat de hulpverlener niet enkel kijkt naar het individu, maar naar
het grotere geheel waarvan deze persoon deel uitmaakt. De cliënt staat niet op zichzelf, maar
wordt beïnvloed door zijn omgeving, relaties en context.
Problemen ontstaan vaak in de interactie tussen mensen en systemen. Als hulpverlener moet
men daarom rekening houden met deze wederzijdse beïnvloeding en met de mogelijke impact
van hulpverlening op andere betrokkenen, ook wanneer zij niet aanwezig zijn.
5. Wat zijn systemische brillen en waarom zijn ze belangrijk?
Systemische brillen zijn verschillende perspectieven of invalshoeken van waaruit een
hulpverlener naar een situatie kijkt. Ze helpen om niet één waarheid te hanteren, maar meerdere
perspectieven naast elkaar te laten bestaan.
Voor hulpverleners zijn systemische brillen belangrijk omdat ze toelaten om het volledige plaatje
te zien en rekening te houden met alle invloeden en relaties die meespelen in het leven van de
cliënt.
B. Kernbegrippen
6. Wat betekent “ieder zijn werkelijkheid”?
“Ieder zijn werkelijkheid” betekent dat elke persoon een situatie op zijn eigen manier beleeft en
interpreteert. Deze beleving wordt gekleurd door persoonlijke ervaringen, opvoeding, waarden,
normen en het referentiekader van de persoon.
Wat iemand denkt en voelt, is voor die persoon zijn waarheid, ook wanneer die verschilt van de
werkelijkheid van anderen.
7. Wat is circulariteit? Geef een voorbeeld.
Circulariteit betekent dat mensen binnen een systeem elkaar voortdurend wederzijds
beïnvloeden. Er is geen lineaire oorzaak-gevolgrelatie, maar een cirkel van acties en reacties.
1
, Voorbeeld:
Wanneer ik verwacht dat het huiswerkmoment zal uitmonden in een conflict, reageer ik vooraf al
geïrriteerd. Mijn kinderen voelen dit aan en reageren defensief of boos, wat mijn irritatie opnieuw
versterkt.
8. Wat wordt bedoeld met totaliteit?
Totaliteit betekent dat men een systeem als een geheel bekijkt. Het geheel is meer dan de som
van de afzonderlijke delen. Veranderingen bij één persoon hebben invloed op het volledige
systeem.
9. Wat betekent betrokkenheid binnen een gezinssysteem?
Betrokkenheid betekent dat alle gezinsleden deel uitmaken van het systeem en invloed hebben
op elkaar. Niemand staat los van het gezin. Elk gedrag, elke emotie of beslissing heeft een effect
op de anderen.
10. Wat betekent inzet in systemisch werken?
Inzet verwijst naar de moeite en intentie die iemand levert, los van het resultaat. In systemisch
werken is het belangrijk om niet enkel te kijken naar het effect van gedrag, maar ook naar de
inzet die iemand toont, zelfs wanneer het resultaat anders overkomt dan bedoeld.
11. Wat zijn expliciete regels? Geef twee voorbeelden.
Expliciete regels zijn duidelijk uitgesproken en afgesproken regels binnen een systeem.
Voorbeelden:
Na het avondeten ruimt iedereen zijn eigen bord af.
Voor het slapengaan poetst iedereen zijn tanden.
12. Wat zijn impliciete regels? Geef twee voorbeelden.
Impliciete regels zijn onuitgesproken verwachtingen die binnen een systeem leven, maar niet
expliciet benoemd worden.
Voorbeelden:
Over gevoelens wordt niet gesproken.
Ouders krijgen altijd gelijk.
13. Wat is homeostase binnen een gezin?
Homeostase is het streven van een gezinssysteem om een bepaald evenwicht te behouden. Dit
evenwicht kan ook destructief zijn. Verandering is moeilijk omdat het systeem geneigd is terug te
keren naar het gekende patroon, zelfs wanneer dit problematisch is.
14. Wat betekent equifinaliteit?
Equifinaliteit betekent dat hetzelfde eindresultaat via verschillende wegen bereikt kan worden.
15. Waarom is equifinaliteit belangrijk in hulpverlening?
Equifinaliteit is belangrijk omdat cliënten en systemen verschillende trajecten kunnen
doorlopen en toch tot hetzelfde resultaat komen. Het betekent ook dat er meerdere wegen zijn
naar herstel of verandering, en dat hulpverlening moet afgestemd worden op het tempo en de
context van de cliënt.
C. Netwerken en context
16. Wat is het sociaal netwerk van een cliënt?
Het sociaal netwerk van een cliënt bestaat uit alle personen en instanties die betrokken zijn bij
het leven van de cliënt en hem kunnen ondersteunen, zoals familie, vrienden, buren, school en
hulpverleners.
2
