Samenvatting Spoorvervoer | Supply Chain Management | Karel de Grote | 2025/26

1. Algemene Situatie van het
Spoorvervoer
 Voordelen van spoorvervoer:
- Meest duurzaam (wanneer men elektrisch rijdt met duurzame
energiebronnen)
- Meer beschikbare capaciteit -> minder kans op congestie dan bij
wegvervoer (enkel congestie op belangrijke spoorassen)
- De trein fungeert als een rijdend magazijn, waardoor bedrijven minder
opslagruimte nodig hebben in hun magazijnen, vooral bij
langeafstandstransporten.
 Nadelen van spoorvervoer:
- Nood aan investering in de infrastructuur
- Overdag weinig capaciteit voor goederenvervoer omwille van
passagierstreinen
- Weinig flexibel bij ongevallen (treinen kunnen niet gemakkelijk last
minute omrijden)
- Minder snel dan wegvervoer
- Goede lange termijn planning nodig (reservatie sloten, veilige laad en
losoperaties, beschikbare stations,…)

A. Spoorvervoer Wereldwijd
 Afrika en Zuid-Amerika: extreem weinig tot geen gebruik van spoorvervoer
(er is geen beschikbare infrastructuur op de meeste plaatsen, dus zij
verkiezen andere modi)
- Wel zeer beperkt bulkvervoer in Zuid-Afrika
 Rusland, China en VS gebruiken spoorvervoer zeer actief
- Rusland controleert de Trans-Siberische spoorlijn die Europa en China
verbindt, zo heeft Rusland indirect een grote invloed op de Europese
investering in spoorvervoer.
- Rusland heeft niet zo heel veel spoorlijnen liggen, maar ze gebruiken de
bestaande lijnen wel enorm efficiënt.
 Europa: beschikt over het dichtste spoorwegnet ter wereld in verhouding
tot de oppervlakte, maar kampt met een aanzienlijke onderbenutting door
een gebrek aan interoperabiliteit tussen nationale systemen.
 TKM (ton kilometer): aantal vervoerde ton goederen x aantal afgelegde km




 Evolutie van de spoorsector in binnenlandse vervoer wereldwijd (1970-
2023):
- Australië: sterke groei tot in 2010, daarna een enorme daling
 Tot 2010: lange afstand goederenvervoer

,  Na 2010: concurrentie van wegvervoer, verouderde
infrastructuur, privatisering spoorwegondernemingen,
milieuoverwegingen
- Canada: blijvende groei doorheen de hele periode
 Investeringen infrastructuur en veiligheid
 Lage kostprijs -> goede optie voor bulkgoederentransport
- VS: blijvende groei doorheen de hele periode
 Privatisering van de sector
 Dominante modi voor goederentransport
 Ontwikkeling van intermodale opties met spoorvervoer
- Japan: blijvende daling sinds 1970
 Bevolkingsdaling -> minder vraag naar transport
 Privatisering -> sluiting van niet rendabele lijnen
 Concurrentie van wegtransport en luchttransport
- China: sterke blijvende groei vooral na 2000
 Investering in spoorwegsector
 Uitbouw grootste hogesnelheidsnetwerk ter wereld
 Staat gestuurde planning en subsidies
 Strategisch: Belt and Road initiative
- India: sterke blijvende groei vooral na 2000
 Grote bevolkingsomvang -> meer vraag naar transport
 India investeert in de elektrificatie van dedicated freight
corridors, met als doel een volledig geëlektrificeerd netwerk voor
goederenvervoer te realiseren.
 Staatsinvesteringen en hervormingen sinds 2015
- Rusland: stabiel tot 2000, daarna blijvende stijging µ
 Investering Trans-Siberische spoorlijn
 Strategische positie: verbindingen Azië-Europa
 Militaire en economische motieven
 Vooral goederentransport
 Modal split wereldwijd (1970-2023) – aandeel spoorvervoer:
- Australië: Daling tot in 1990, vervolgens een stijging tot in 2010 en
daarna een sterke daling
 1970-1990: Stijging wegvervoer
 1990-2010: investering in goederenvervoer per spoor en
privatisering spoorwegondernemingen
 Na 2010: groei wegtransport
- Canada: Stijging sinds 2010
 Voor 2010: dominantie wegvervoer
 Na 2010: opkomst intermodaal vervoer (spoor + truck)
- VS: Daling tot in 1990, daarna stijging
 1970-1990: wegvervoer populairder
 Na 1990: privatisering van spoorwegondernemingen, groei van
intermodaal vervoer
- Japan: Daling tot in 2000, daarna een stijging.
 1970-2000: groei van wegvervoer en luchtvervoer
 Na 2000: uitbreiding van het hogesnelheidsnetwerk
(passagiersvervoer)
- China: Daling sinds 1990
 1970-1990: spoor dominante modus

,  Na 1990: groei van wegtransport
- India: daling sinds 1990 tot in 2010, daarna een stijging
 1990-2010: groei van wegvervoer
 Na 2010: dedicated freight corridors
- Rusland: daling tot in 2010, daarna een stijging
 1970-2010: economische crisis na Sovjet-beleid en groei van
wegtransport
 Na 2010: strategische investeringen trans-Siberische spoorlijn
 In veel landen heeft spoor aandeel verloren ten voordele van het
wegvervoer, maar we zien wel dat er vaak investeringen gebeurden
om de spoorsector terug te doen heropleven.
 In veel landen functioneert spoorvervoer efficiënt als
goederenmodus, terwijl Europa nog kampt met structurele
uitdagingen zoals interoperabiliteit en infrastructuurtekorten.
A.1 Spoorvervoer in de Verenigde Staten
 Begin 1825
- Sterke groei tot 1920
 Spoorwegen in handen van privéondernemingen: ondernemingen kochten
grond op, legden daar een spoorlijn en baatte die vervolgens uit.
- 1 onderneming per spoorlijn
- Geen overheidssteun/inmenging
 1950: weg en luchtvervoer nemen grotere rol in
 1970: crisis leidt tot een enorme afname in de vraag naar vervoer
- Weinig politieke interesse
 1971: oprichting Amtrak (American Tracks)
- Overheidsbedrijf dat via een concessiesysteem de uitbating van
spoorlijnen reguleert (wanneer private uitbaters failliet gaan koopt
Amtrak de lijnen op en verhuren ze via een concessie aan andere
private uitbaters)
 1980: Staggers Rail Act (deregulering spoorvervoer: minder regels,
eenvoudigere wetgeving)
- Verminderde overheidsinmenging
- Vermindering sporen 35% en wagons 27% (oude infrastructuur en
voertuigen weghalen)
- Vermindering spoorpersoneel 60%
 Deze maatregelen zorgden voor een verhoogde productiviteit
waardoor zeer aantrekkelijke lage tarieven konden voorgesteld
worden aan klanten (gedurende 20 jaar een jaarlijkse prijsdaling
gerealiseerd)
 Lage tarieven trokken veel klanten richting de spoorvervoersector
 Spoorfusies: 52 -> 9 spoorwegmaatschappijen
- BNSF = Burlington Northern + Santa Fe Pacific Corporation (1995)
- UP (union pacific) = Union Pacific + Southern Pacific (1996)
- Conrail = Pennsylvania Central + overheidsmaatschappijen (1980)
- Privatisering van Conrail (1987)
- Splitsing van Conrail: CSX en Norfolk Southern (1997)
 Oprichting van USRA (US Railway Association): herstructureringen
binnen conrail faciliteren

,  Landbridge: verbindingen via spoorlijnen van oostkust naar westkust
(coast-to-coast)
- Alternatief voor de maritieme route via het Panama-kanaal (door via het
spoor te gaan vermijden ze congestie aan de sluis en de hoge
tolkosten)
- Containers komen op de oost of westkust aan en worden verder naar
het binnenland vervoerd per trein (intermodaliteit)
 Zeker een goede optie voor goederen waarbij een snel transport
een vereiste is
 Double Stacked containers: 2 containers bovenop elkaar vervoeren op 1
wagon
- Dit is enkel mogelijk op trajecten zonder bovenleiding, waardoor men
aangewezen is op diesellocomotieven in plaats van elektrische tractie,
wat een hogere milieu-impact heeft.
 Constante stijging – stabiele groei van het spoorvervoer in de VS
 Dedicated goederenlijnen:
- Spoorlijnen enkel bedoelt voor goederenvervoer, GEEN
passagierstreinen
- Heel lange treinen (2 à 3 km), getrokken door 2 zware
diesellocomotieven
 Uitdagingen:
- Door de verhoogde vraag naar spoorvervoer begint er congestie plaats
te vinden op het net -> nood aan investeringen als men een overstap
naar wegvervoer als dominante modus wilt vermijden.
 Preliminary National Rail Plan en Strategic plan for FY 2010-2015
- Omschakeling van lucht en wegvervoer naar spoorvervoer door
beschikbaarstelling van overheidssubsidies voor de sector
- Nog niet omgezet in wetgeving – in het oog te houden voor de
toekomst.
A.2 Spoorvervoer in Canada
 Evolutie van duopolie (2 grote spoorwegmaatschappijen) naar een
volledige privatisering
 1836: oprichting The Chamolain and St. Lawrence Railroad
 1849: Guarantee Act -> uitbreiding van het netwerk
- Overheid garandeerde een terugbetaling van de rente op obligaties
(private bedrijven lenen geld uit) in spoorweginfrastructuur
- Door opzetting van een ‘sinking fund’ waarin een deel van het
geïnvesteerde bedrag jaarlijks werd gestort hadden de bedrijven een
garantie op ten minste gedeeltelijke terugbetaling (ook in geval van
faillissement van de infrastructuurbedrijven)
 Leidde tot een overaanbod aan spoorlijnen die niet eens rendabel
waren
 De investering brachten geen rendement op waardoor dit project
zeer kostelijk was voor de overheid.
 Overheid subsidieerde daarom daarna gewoon zelf de sector
 1885: Canadian Pacific Railway – langste spoorweg ter wereld
- Aanleg van verschillende extra spoorlijnen
 WOI: financiële problemen voor spoorwegondernemingen