DEONTOLOGIE
HC 1
01. WAT IS DEONTOLOGIE?
Deontologie als onderdeel van ethiek
• Ethiek
• Normen en waarden
• Deontologie of beroepsethiek
De morele ervaring →goed/ fout → buikgevoel
Ethiek = op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring
Ethiek
Leer over “Wat is goed handelen?”
Welke criteria? om
• Handelingen als goed of fout te kwalificeren
• Motieven en gevolgen ervan te bespreken en beoordelen
Vragen stellen en voortdurend reflecteren = systematisch nadenken over ons handelen!
Het gaat over waarden en relaties. Wie werkt met mensen, gaat relaties aan, vertrekt daarbij
vanuit zijn waarden en werkt met mensen die mogelijk andere waarden belangrijk vinden.
Waarden kunnen botsen (dilemma’s)
Waarden
Twee functies
• Motivatie voor onze keuzes
• Verantwoording voor onze keuzes
Normen
De termen “normen” en “waarden” worden vaak samen genoemd.
Waarden zijn de overkoepelende principes die we belangrijk vinden, zoals eerlijkheid of
respect.
Normen zijn de gedragsregels die voortkomen uit deze waarden.
Als eerlijkheid een waarde is, kan de norm zijn dat je niet mag liegen of stelen.
→ Waarden vormen de basis van ons morele kompas, terwijl normen ons helpen dit in de
praktijk te brengen.
Deontologie - Beroepsethiek
= Plichtenleer van een beroep.
= Een onderdeel van de ethiek.
Beroepsethiek = geheel van waarden en normen die het handelen van (een lid van) een
beroepsgroep stuurt of zou moeten sturen.
Belangrijke vragen vanuit de deontologie en de beroepsethiek:
• Wat is goed handelen?
• Wat is goed handelen als psychologisch consulent?
1. Fundamentele principes/regels/normen kennen
• De wet- en regelgeving over het beroep, de beroepscode…
• De normen van de psychologisch consulent
2. En nadenken of ethisch reflecteren over
• Eigen werkwijze, handelswijze
• Wet en regelgeving, codes, de waarden van het beroep (met elkaar in lijn of niet)
• De eigen rol in ethische dilemma’s in het beroep en hoe hierin beslissingen te nemen
1
, Dilemma
Toestand waarin tussen 2 wegen, die beide bezwaren opleveren, een keuze moet worden
gemaakt
Ethische dilemma’s → Welke keuze je ook maakt, beide alternatieven brengen een aantal
nadelen met zich mee.
Een botsing tussen waarden staat centraal.
De keuze die je maakt laat altijd een ‘moreel residu’ na, een gewetensprobleem.
Het betreft een keuze tussen waarden die allen even waardevol zijn.
Waarom dient een psychologisch consulent goed na te denken over de waarden en normen
die zijn/haar professioneel handelen beïnvloeden?
• Hij/zij krijgt vaak te maken met mensen die op dat moment in hun leven een
kwetsbaarheid ervaren
• De voorgestelde/gekozen interventies kunnen zeer ingrijpend zijn in het leven van
anderen
• De gekozen interventies hebben steeds een vertrouwelijk karakter. Anderen zullen dus
niet op de hoogte gebracht worden of mee inspraak kunnen hebben. Doordacht te werk
gaan en waarden dus goed afwegen = verantwoordelijkheid PC
• De PC moet indien nodig ten aanzien van de cliënt, zijn organisatie en de samenleving
zijn ingrijpen kunnen verantwoorden
02. WAARDEN IN DE PSYCHOLOGISCHE PRAKTIJK
• Vertrouwen, privacy
• Veiligheid, bescherming
• Inclusiviteit, respect voor culturele diversiteit
• Respect voor de autonomie van de client
• Empathie, kunnen inleven en meevoelen
• Rolintegriteit, correcte afstand-nabijheid, respecteren van professionele grenzen
• Eerlijkheid
• Echtheid
• Acceptatie
• Opnemen van verantwoordelijkheid/deskundigheid
Kunnen verantwoorden
= Kunnen benoemen welke waarden meespelen, welke regels (normen) je volgt en welke
afwegingen je maakt
2
, Intussen weten we deontologie of beroepsethiek is tweeledig
1. Fundamentele principes/regels/normen kennen
• De wet- en regelgeving over het beroep, de beroepscode…
• De normen van de psychologisch consulent
En 2. nadenken of ethisch reflecteren over
• Eigen werkwijze, handelswijze
• Wet en regelgeving, codes, de waarden van het beroep (met elkaar in lijn of niet)
de eigen rol in ethische dilemma’s in het beroep en hoe hierin beslissingen te nemen
Inhoud
Deontologie = fundamentele regels kennen
• WUG: Wet betreffende de uitoefening van gezondheidszorgberoepen
• Wet patiëntenrechten
Wettelijke kaders hoe te kennen?
Weten/kennen
Wat de wet globaal gezien in het algemeen inhoudt
Waar je de wettekst + relevante up-to-date informatie kan terugvinden
Wettelijke kaders zijn hulp bij het begrijpen en verder structureren van de leerstof
03. WET BETREFFENDE DE UITOEFENING VAN
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN (WUG)
WUG Korte historiek focus GGZ
1967
KB 78 → eerste wettelijke kader over wie gezondheidszorg mag uitoefenen en onder welke
voorwaarden
2015
WUG van 10/05/2015 vervangt KB nr. 78.
2016
Reparatiewet van 10 juli 2016 tot aanvulling op WUG uit 2015
• Specifieert verder de erkenning van de GGZ-beroepen, maakt o.a. onderscheid tussen
autonome en ondersteunende GGZ-beroepen
• Klinisch psycholoog & klinisch orthopedagoog worden erkend
• Psychotherapie valt onder toepassing van de WUG.
2019
Wet van 22 april 2019 betreffende kwaliteitsvolle praktijkvoering (aanvullend kader): algemene
kwaliteitsvereisten voor alle zorgberoepen- loopt naast de WUG en beïnvloedt ook GGZ-
beroepen (dossiervorming, privacy, kwaliteitsborging)
26 april 2019 erkenningscriteria klinisch psycholoog/orthopedagoog
2020:
Vanaf 1 januari 2020: visum (FOD volksgezondheid, federaal) + erkenning (gemeenschappen)
verplicht.
Huidige stand:
Enkel erkende klinisch psychologen en orthopedagogen met visum/erkenning mogen klinische
praktijk autonoom uitoefenen.
Ontwikkeling erkenning psychologisch consulent
De Psychologisch consulenten zijn momenteel (nog niet opgenomen in de WUG. In de wet is er
wel de mogelijkheid ingeschreven om ondersteunde geestelijke gezondheidszorgberoepen
(GGZ) te erkennen.
2019: werktekst door Beroepsvereniging voor Psychologisch Consulenten (BPC) als basis voor
erkenning
2020: CD&V-Kamerlid Els Van Hoof dient wetsvoorstel in voor erkenning PC als ondersteunend
GGZ-beroep
2021: federale Raad voor GGZ-beroepen (FRGGZ-b) brengt positief advies uit.
3
HC 1
01. WAT IS DEONTOLOGIE?
Deontologie als onderdeel van ethiek
• Ethiek
• Normen en waarden
• Deontologie of beroepsethiek
De morele ervaring →goed/ fout → buikgevoel
Ethiek = op systematische wijze omgaan met deze morele ervaring
Ethiek
Leer over “Wat is goed handelen?”
Welke criteria? om
• Handelingen als goed of fout te kwalificeren
• Motieven en gevolgen ervan te bespreken en beoordelen
Vragen stellen en voortdurend reflecteren = systematisch nadenken over ons handelen!
Het gaat over waarden en relaties. Wie werkt met mensen, gaat relaties aan, vertrekt daarbij
vanuit zijn waarden en werkt met mensen die mogelijk andere waarden belangrijk vinden.
Waarden kunnen botsen (dilemma’s)
Waarden
Twee functies
• Motivatie voor onze keuzes
• Verantwoording voor onze keuzes
Normen
De termen “normen” en “waarden” worden vaak samen genoemd.
Waarden zijn de overkoepelende principes die we belangrijk vinden, zoals eerlijkheid of
respect.
Normen zijn de gedragsregels die voortkomen uit deze waarden.
Als eerlijkheid een waarde is, kan de norm zijn dat je niet mag liegen of stelen.
→ Waarden vormen de basis van ons morele kompas, terwijl normen ons helpen dit in de
praktijk te brengen.
Deontologie - Beroepsethiek
= Plichtenleer van een beroep.
= Een onderdeel van de ethiek.
Beroepsethiek = geheel van waarden en normen die het handelen van (een lid van) een
beroepsgroep stuurt of zou moeten sturen.
Belangrijke vragen vanuit de deontologie en de beroepsethiek:
• Wat is goed handelen?
• Wat is goed handelen als psychologisch consulent?
1. Fundamentele principes/regels/normen kennen
• De wet- en regelgeving over het beroep, de beroepscode…
• De normen van de psychologisch consulent
2. En nadenken of ethisch reflecteren over
• Eigen werkwijze, handelswijze
• Wet en regelgeving, codes, de waarden van het beroep (met elkaar in lijn of niet)
• De eigen rol in ethische dilemma’s in het beroep en hoe hierin beslissingen te nemen
1
, Dilemma
Toestand waarin tussen 2 wegen, die beide bezwaren opleveren, een keuze moet worden
gemaakt
Ethische dilemma’s → Welke keuze je ook maakt, beide alternatieven brengen een aantal
nadelen met zich mee.
Een botsing tussen waarden staat centraal.
De keuze die je maakt laat altijd een ‘moreel residu’ na, een gewetensprobleem.
Het betreft een keuze tussen waarden die allen even waardevol zijn.
Waarom dient een psychologisch consulent goed na te denken over de waarden en normen
die zijn/haar professioneel handelen beïnvloeden?
• Hij/zij krijgt vaak te maken met mensen die op dat moment in hun leven een
kwetsbaarheid ervaren
• De voorgestelde/gekozen interventies kunnen zeer ingrijpend zijn in het leven van
anderen
• De gekozen interventies hebben steeds een vertrouwelijk karakter. Anderen zullen dus
niet op de hoogte gebracht worden of mee inspraak kunnen hebben. Doordacht te werk
gaan en waarden dus goed afwegen = verantwoordelijkheid PC
• De PC moet indien nodig ten aanzien van de cliënt, zijn organisatie en de samenleving
zijn ingrijpen kunnen verantwoorden
02. WAARDEN IN DE PSYCHOLOGISCHE PRAKTIJK
• Vertrouwen, privacy
• Veiligheid, bescherming
• Inclusiviteit, respect voor culturele diversiteit
• Respect voor de autonomie van de client
• Empathie, kunnen inleven en meevoelen
• Rolintegriteit, correcte afstand-nabijheid, respecteren van professionele grenzen
• Eerlijkheid
• Echtheid
• Acceptatie
• Opnemen van verantwoordelijkheid/deskundigheid
Kunnen verantwoorden
= Kunnen benoemen welke waarden meespelen, welke regels (normen) je volgt en welke
afwegingen je maakt
2
, Intussen weten we deontologie of beroepsethiek is tweeledig
1. Fundamentele principes/regels/normen kennen
• De wet- en regelgeving over het beroep, de beroepscode…
• De normen van de psychologisch consulent
En 2. nadenken of ethisch reflecteren over
• Eigen werkwijze, handelswijze
• Wet en regelgeving, codes, de waarden van het beroep (met elkaar in lijn of niet)
de eigen rol in ethische dilemma’s in het beroep en hoe hierin beslissingen te nemen
Inhoud
Deontologie = fundamentele regels kennen
• WUG: Wet betreffende de uitoefening van gezondheidszorgberoepen
• Wet patiëntenrechten
Wettelijke kaders hoe te kennen?
Weten/kennen
Wat de wet globaal gezien in het algemeen inhoudt
Waar je de wettekst + relevante up-to-date informatie kan terugvinden
Wettelijke kaders zijn hulp bij het begrijpen en verder structureren van de leerstof
03. WET BETREFFENDE DE UITOEFENING VAN
GEZONDHEIDSZORGBEROEPEN (WUG)
WUG Korte historiek focus GGZ
1967
KB 78 → eerste wettelijke kader over wie gezondheidszorg mag uitoefenen en onder welke
voorwaarden
2015
WUG van 10/05/2015 vervangt KB nr. 78.
2016
Reparatiewet van 10 juli 2016 tot aanvulling op WUG uit 2015
• Specifieert verder de erkenning van de GGZ-beroepen, maakt o.a. onderscheid tussen
autonome en ondersteunende GGZ-beroepen
• Klinisch psycholoog & klinisch orthopedagoog worden erkend
• Psychotherapie valt onder toepassing van de WUG.
2019
Wet van 22 april 2019 betreffende kwaliteitsvolle praktijkvoering (aanvullend kader): algemene
kwaliteitsvereisten voor alle zorgberoepen- loopt naast de WUG en beïnvloedt ook GGZ-
beroepen (dossiervorming, privacy, kwaliteitsborging)
26 april 2019 erkenningscriteria klinisch psycholoog/orthopedagoog
2020:
Vanaf 1 januari 2020: visum (FOD volksgezondheid, federaal) + erkenning (gemeenschappen)
verplicht.
Huidige stand:
Enkel erkende klinisch psychologen en orthopedagogen met visum/erkenning mogen klinische
praktijk autonoom uitoefenen.
Ontwikkeling erkenning psychologisch consulent
De Psychologisch consulenten zijn momenteel (nog niet opgenomen in de WUG. In de wet is er
wel de mogelijkheid ingeschreven om ondersteunde geestelijke gezondheidszorgberoepen
(GGZ) te erkennen.
2019: werktekst door Beroepsvereniging voor Psychologisch Consulenten (BPC) als basis voor
erkenning
2020: CD&V-Kamerlid Els Van Hoof dient wetsvoorstel in voor erkenning PC als ondersteunend
GGZ-beroep
2021: federale Raad voor GGZ-beroepen (FRGGZ-b) brengt positief advies uit.
3
