RECHT
HC 1: WAT IS RECHT?
01. VIER KERNELEMENTEN
1. Recht is een geheel van gedragsregels
2. Opgesteld door de overheid
3. & afdwingbaar door de overheid
4. Om de samenleving te ordenen en vitale belangen te beschermen
1.1. EEN GEHEEL VAN GEDRAGSREGELS
Een rechtsregel is een gedragsregel
Recht regelt gedrag
Gedrag = uitwendig waarneembaar
• Hierin ligt het verschil met de moraal/ethiek en religie
• Huidige tendensen in het strafrecht?
Recht Ethiek Godsdienst
Doel Ordening Geestelijke Eeuwige zaligheid
samenleving vervolmaking individu
Oorsprong Maatschappij Mens Opperwezen
Gericht Op het uiterlijke, het Op het innerlijke Zowel op het
gedrag innerlijke als het
uiterlijke
Sanctie Vrijheidsberoving, Slecht geweten, Bestraffing door het
geldboete, wroeging opperwegen
gedwongen
uitvoering,
schadevergoeding
Tendensen strafrecht ?
Principe
> Reactief = gericht op gepleegd en gekend misdrijf → na de feiten
Uitzonderlijk
> Proactief = gericht op gepleegd maar nog niet aan het licht gebrachte misdrijven. Maar
ook op nog niet gepleegde misdrijven, waar een vermoede van is dat ze gepleegd worden
Quid preventief?
Daders van “een nog te plegen” misdrijf vatten
Rechtsregels = gedragsregels omschreven als PLICHTEN:
• Gebodsbepaling = Je moet
• Verbodsbepalingen = Je mag niet
1.2. OPGESTELD DOOR DE OVERHEID
Democratische samenleving:
• Gezag van overheid om regels afdwingbaar te maken + instemming van het volk
Totalitaire samenleving (dictatuur):
• Overheid macht door middel van geweld en onderdrukking
Wat maakt een gedragsregel een rechtsregel?
De regel is opgesteld door de overheid die hiertoe gemachtigd is.
Regelgevende macht (politieke acht) 3 delen:
• De wetgevende macht → het maken van de regels
1
, • De uitvoerende macht → de uitvoering van de regels
• De rechterlijke macht → de beoordeling van overtredingen en geschillen
Recht is dus door de mens gemaakt & verandert voortdurend
Evolueert mee met de tijdsgeest, cultuur, opvattingen en politieke stromingen in de
samenleving….
Bv.
• Slavernij was lange tijd legaal
• Huwelijk stond lange tijd enkel open voor mensen van verschillend geslacht, idem
ouderschap
• Overspel was strafbaar tot 1987
• De doodstraf werd pas afgeschaft in 1996 en verbod werd in 2005 opgenomen in de
grondwet
België grondleggers → trias politica leer van Montesquieu
• Absolute macht leid tot misbruik
• Vermijden → 3 onderdelen van politieke macht uitvoeren door verschillende gescheiden
organen + elkaar controleren:
o Wetgevende macht: volk verkozen parlement
o Uitvoerende macht: Koning + regering
o Rechterlijke macht: rechtbanken + hoven
1.3. AFDWINGBAAR DOOR DE OVERHEID
→ Door middel van sancties
Een sanctie is een reactie van de overheid op het niet naleven van de rechtsregel.
→ In principe probeert de overheid het menselijk gedrag in eerste instantie te regelen door
middel van burgerrechtelijke sancties.
→ Voor bepaalde gedragingen, die zo ernstig zijn, of daar waar burgerrechtelijke sancties
geen soelaas meer bieden, worden strafrechtelijke sancties toegepast.
De onderzoeksfase: Opsporing versus Gerechtelijk onderzoek
• Opsporingsonderzoek: Gebeurt onder leiding van de Procureur des Konings (het
parket). Het parket kan beslissen om te seponeren (zonder gevolg klasseren), een
minnelijke schikking voor te stellen of over te gaan tot bemiddeling.
• Gerechtelijk onderzoek: Gebeurt onder leiding van een onderzoeksrechter voor
complexere zaken of wanneer zware dwangmiddelen (zoals een telefoontap) nodig zijn.
De raadkamer controleert dit onderzoek en beslist of de verdachte naar de rechtbank
moet of buiten vervolging wordt gesteld.
Burgerrechtelijke sancties Strafrechtelijke sancties
Burgerlijk recht Strafrecht
Burgerlijke zaak Strafzaak
Burgerlijke rechtbanken Strafrechtbanken
Burgerlijke procedure (Ger.W.) Strafprocedure (W.Sv.)
De positie en rechten van het slachtoffer
• Benadeelde persoon: Je krijgt informatie over het verloop van de procedure (zoals
seponering of de zittingsdag) en mag documenten toevoegen aan het dossier. Hiervoor
vul je een formulier in bij de politie of het parket.
• Burgerlijke partij (BP): Dit statuut is nodig om een schadevergoeding te eisen. Je krijgt
extra rechten, zoals het vragen om bijkomende onderzoeksdaden en inzage in het
dossier. Let op: bij een onderzoeksrechter moet je vaak een borgsom betalen als
voorschot op de gerechtskosten.
2
, • Slachtofferrechten bij de strafuitvoering: Ook na de veroordeling heeft het slachtoffer
recht op informatie over bijvoorbeeld de vervroegde invrijheidstelling van de dader en
kan het voorwaarden formuleren.
BURGERLIJKE ZAAK
BURGERLIJKE (LINKS) EN STRAFRECHTBANKEN (RECHTS)
Hof van Cassatie
Burgerlijke kamer en strafrechtelijke kamer
Spreekt zich niet uit over de grond van de zaak
Maar enkel over de juridisch technische kant van een uitspraak van een rechtbank
Hof kan de bestreden uitspraak vernietigen en verwijzen naar een andere rechter
Brengt eenheid in de rechtspraak
3
, BURGERRECHTELIJKE SANCTIES
Burgerlijke zaak – Burgerlijke vordering - Burgerlijke Rechter/Rechtbank & Burgerlijke procedure
Gedwongen uitvoering van de door de Herstel
rechtsregel opgelegde plicht
Plicht = betalen van een geldsom en die is Er is schade veroorzaakt
niet betaald o Bijkomende schadevergoeding
o Veroordeling tot betaling o Vervangende schadevergoeding
-> Beslag door de gerechtsdeurwaarder o Andere vormen van herstel: recht van
Plicht = Iets te doen of niet te doen en plicht antwoord, verwijdering van een
is niet nagekomen publicatie….
o Veroordeling tot uitvoering in natura,
zo niet > Dwangsom, zo niet uitvoering
manu militari door
gerechtsdeurwaarder
Plicht bestaat uit het betalen van een geldsom: huurgelden die niet betaald worden, lening
wordt niet afbetaald, koopprijs wordt niet betaald….
Plicht bestaat uit iets te doen of niet te doen: omgangsregeling kinderen, geen lawaai maken
na 22u., het gekochte goed leveren…
STRAFRECHTELIJKE SANCTIES
Strafzaak – Strafvordering door OM – Strafrechter/rechtbank & Strafprocedure
3 categorieën misdrijven:
1. Overtreding
2. Wanbedrijf
3. Misdaad
Je mag recht niet in eigen handen nemen!
• Strafvordering enkel voor OM
4
HC 1: WAT IS RECHT?
01. VIER KERNELEMENTEN
1. Recht is een geheel van gedragsregels
2. Opgesteld door de overheid
3. & afdwingbaar door de overheid
4. Om de samenleving te ordenen en vitale belangen te beschermen
1.1. EEN GEHEEL VAN GEDRAGSREGELS
Een rechtsregel is een gedragsregel
Recht regelt gedrag
Gedrag = uitwendig waarneembaar
• Hierin ligt het verschil met de moraal/ethiek en religie
• Huidige tendensen in het strafrecht?
Recht Ethiek Godsdienst
Doel Ordening Geestelijke Eeuwige zaligheid
samenleving vervolmaking individu
Oorsprong Maatschappij Mens Opperwezen
Gericht Op het uiterlijke, het Op het innerlijke Zowel op het
gedrag innerlijke als het
uiterlijke
Sanctie Vrijheidsberoving, Slecht geweten, Bestraffing door het
geldboete, wroeging opperwegen
gedwongen
uitvoering,
schadevergoeding
Tendensen strafrecht ?
Principe
> Reactief = gericht op gepleegd en gekend misdrijf → na de feiten
Uitzonderlijk
> Proactief = gericht op gepleegd maar nog niet aan het licht gebrachte misdrijven. Maar
ook op nog niet gepleegde misdrijven, waar een vermoede van is dat ze gepleegd worden
Quid preventief?
Daders van “een nog te plegen” misdrijf vatten
Rechtsregels = gedragsregels omschreven als PLICHTEN:
• Gebodsbepaling = Je moet
• Verbodsbepalingen = Je mag niet
1.2. OPGESTELD DOOR DE OVERHEID
Democratische samenleving:
• Gezag van overheid om regels afdwingbaar te maken + instemming van het volk
Totalitaire samenleving (dictatuur):
• Overheid macht door middel van geweld en onderdrukking
Wat maakt een gedragsregel een rechtsregel?
De regel is opgesteld door de overheid die hiertoe gemachtigd is.
Regelgevende macht (politieke acht) 3 delen:
• De wetgevende macht → het maken van de regels
1
, • De uitvoerende macht → de uitvoering van de regels
• De rechterlijke macht → de beoordeling van overtredingen en geschillen
Recht is dus door de mens gemaakt & verandert voortdurend
Evolueert mee met de tijdsgeest, cultuur, opvattingen en politieke stromingen in de
samenleving….
Bv.
• Slavernij was lange tijd legaal
• Huwelijk stond lange tijd enkel open voor mensen van verschillend geslacht, idem
ouderschap
• Overspel was strafbaar tot 1987
• De doodstraf werd pas afgeschaft in 1996 en verbod werd in 2005 opgenomen in de
grondwet
België grondleggers → trias politica leer van Montesquieu
• Absolute macht leid tot misbruik
• Vermijden → 3 onderdelen van politieke macht uitvoeren door verschillende gescheiden
organen + elkaar controleren:
o Wetgevende macht: volk verkozen parlement
o Uitvoerende macht: Koning + regering
o Rechterlijke macht: rechtbanken + hoven
1.3. AFDWINGBAAR DOOR DE OVERHEID
→ Door middel van sancties
Een sanctie is een reactie van de overheid op het niet naleven van de rechtsregel.
→ In principe probeert de overheid het menselijk gedrag in eerste instantie te regelen door
middel van burgerrechtelijke sancties.
→ Voor bepaalde gedragingen, die zo ernstig zijn, of daar waar burgerrechtelijke sancties
geen soelaas meer bieden, worden strafrechtelijke sancties toegepast.
De onderzoeksfase: Opsporing versus Gerechtelijk onderzoek
• Opsporingsonderzoek: Gebeurt onder leiding van de Procureur des Konings (het
parket). Het parket kan beslissen om te seponeren (zonder gevolg klasseren), een
minnelijke schikking voor te stellen of over te gaan tot bemiddeling.
• Gerechtelijk onderzoek: Gebeurt onder leiding van een onderzoeksrechter voor
complexere zaken of wanneer zware dwangmiddelen (zoals een telefoontap) nodig zijn.
De raadkamer controleert dit onderzoek en beslist of de verdachte naar de rechtbank
moet of buiten vervolging wordt gesteld.
Burgerrechtelijke sancties Strafrechtelijke sancties
Burgerlijk recht Strafrecht
Burgerlijke zaak Strafzaak
Burgerlijke rechtbanken Strafrechtbanken
Burgerlijke procedure (Ger.W.) Strafprocedure (W.Sv.)
De positie en rechten van het slachtoffer
• Benadeelde persoon: Je krijgt informatie over het verloop van de procedure (zoals
seponering of de zittingsdag) en mag documenten toevoegen aan het dossier. Hiervoor
vul je een formulier in bij de politie of het parket.
• Burgerlijke partij (BP): Dit statuut is nodig om een schadevergoeding te eisen. Je krijgt
extra rechten, zoals het vragen om bijkomende onderzoeksdaden en inzage in het
dossier. Let op: bij een onderzoeksrechter moet je vaak een borgsom betalen als
voorschot op de gerechtskosten.
2
, • Slachtofferrechten bij de strafuitvoering: Ook na de veroordeling heeft het slachtoffer
recht op informatie over bijvoorbeeld de vervroegde invrijheidstelling van de dader en
kan het voorwaarden formuleren.
BURGERLIJKE ZAAK
BURGERLIJKE (LINKS) EN STRAFRECHTBANKEN (RECHTS)
Hof van Cassatie
Burgerlijke kamer en strafrechtelijke kamer
Spreekt zich niet uit over de grond van de zaak
Maar enkel over de juridisch technische kant van een uitspraak van een rechtbank
Hof kan de bestreden uitspraak vernietigen en verwijzen naar een andere rechter
Brengt eenheid in de rechtspraak
3
, BURGERRECHTELIJKE SANCTIES
Burgerlijke zaak – Burgerlijke vordering - Burgerlijke Rechter/Rechtbank & Burgerlijke procedure
Gedwongen uitvoering van de door de Herstel
rechtsregel opgelegde plicht
Plicht = betalen van een geldsom en die is Er is schade veroorzaakt
niet betaald o Bijkomende schadevergoeding
o Veroordeling tot betaling o Vervangende schadevergoeding
-> Beslag door de gerechtsdeurwaarder o Andere vormen van herstel: recht van
Plicht = Iets te doen of niet te doen en plicht antwoord, verwijdering van een
is niet nagekomen publicatie….
o Veroordeling tot uitvoering in natura,
zo niet > Dwangsom, zo niet uitvoering
manu militari door
gerechtsdeurwaarder
Plicht bestaat uit het betalen van een geldsom: huurgelden die niet betaald worden, lening
wordt niet afbetaald, koopprijs wordt niet betaald….
Plicht bestaat uit iets te doen of niet te doen: omgangsregeling kinderen, geen lawaai maken
na 22u., het gekochte goed leveren…
STRAFRECHTELIJKE SANCTIES
Strafzaak – Strafvordering door OM – Strafrechter/rechtbank & Strafprocedure
3 categorieën misdrijven:
1. Overtreding
2. Wanbedrijf
3. Misdaad
Je mag recht niet in eigen handen nemen!
• Strafvordering enkel voor OM
4
