KINDERGENEESKUNDE
LES 1- INTRODUCTIE: KIND IN DE MAATSCHAPPIJ - TOELEN- 9/02
KINDERWERELD IN DE KLINISCHE PRAKTIJK
• Naast klinisch onderzoek ook sociale- en ontwikkelingsevaluatie
• Onmiddellijke familie speelt belangrijke rol
o Opvoedstijlen, gaan ze naar school/crèche?
o Kerngezin? Twee biologische ouders? Een-oudergezin? Samengesteld gezin? Broers/zussen/…
▪ Voorbeeld invloed van omgeving: kind van 5j met laatste 2j regelmatig buikpijn, krijgt bij het eten
krampen en gaat op de grond liggen → verder vragen wijst uit dat kind geen normaal
stoelgangspatroon heeft → ophoudgedrag met beeld van constipatie, is een functioneel probleem
want er is niets mis met de darm → oplossing is simpel: meer drinken, veel vezels eten
▪ Scenario dat mama met dit kind naar de dokter is gegaan, papa zat er niet bij → week-om-week
regeling waarbij papa de zakjes niet geeft → week later komt mama terug met kind omdat het niet
beter gaat
KINDERZORG IN VLAANDEREN
• Preventie via jeugdgezondheidssysteem: kind & gezin en centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB) → ontwikkeling
de hele tijd opgevolgd
o Opvolgen van groei/gewicht en ontwikkeling, vaccinaties, opmerken van verwaarlozing/mishandeling
• Bescherming
o Vertrouwenscentra (VK), ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ) → vrijwillige hulp
▪ Vertrouwenscentra (VK):
• Dé expertisecentra voor kindermishandeling, -verwaarlozing en seksueel misbruik
• Multidisciplinair team: vrijwillige, aanklampende, niet-justitiële hulp- en dienstverlening
• De vertrouwenscentra doen aan sensibilisering, verlenen van advies, coachen en
coördineren, starten hulpverlening op indien nodig → systeem opstellen en opvolgen
▪ Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ):
• Pedagogisch handelen van de ouders aangepakt: verwaarlozing, ouders die moeilijk in
staat zijn om kinderen op te voeden
• Meestal aangemeld door scholen: ouders uitgenodigd voor gesprek
• Mogelijkheden: thuisbegeleiding, opvoedend project, semi-residentiële opvang, begeleid
zelfstandig wonen, pleegzorg, residentiële opvang, psychische opvang
o Jeugdrechtbank → niet vrijwillige hulp
▪ Consulent doet vooronderzoek, jeugdrechter doet beslissing → ouders en patiënt moeten traject
volgen
MEDISCH RECHT
• In België is een minderjarige niet wilsbekwaam!
• Artikel 12
o Bij een patiënt die minderjarig is worden de rechten zoals vastgesteld door de wet uitgeoefend door de
ouders die het gezag over de minderjarige uitoefenen of door zijn voogd
o De patiënt wordt betrokken bij de uitoefening van zijn rechten rekening houdend met zijn leeftijd en
maturiteit. De in de wet opgesomde rechten kunnen door de minderjarige patiënt die tot een redelijke
beoordeling van zijn belangen in staat kan worden geacht, zelfstandig worden uitgeoefend.
• Uitzonderingen waarin arts beslist:
o Arts kan afwijken van de wil van de ouders teneinde een bedreiging van het leven of een erngstige
aantasting gezondheid van de minderjarige af te wenden
Knelpunten
• Is de materie gekend door de arts?
, • Hoe wordt de “oordeelsbekwaamheid” vastgesteld
• Hoe wordt invulling gegeven aan het recht op confidentialiteit/op toestemmen?
• Wat als ouders afwezig of in vechtscheiding zijn.
KINDERMISHANDELING EN -VERWAARLOZING
Wie loopt er groter risico? – kind
• Niet geplande zwangerschap, ongewenst kind
• Prematuriteit, aangeboren afwijkingen, mentale retardatie
• Gedragsstoornissen, leerstoornissen, ADHD, ASS, psychiatrische ziekten
• Chronische ziekten
Wie loopt er groter risico – ouder
• Jonge of alleenstaande ouders
• Laag-opgeleide ouders
• Niet realistische verwachtingen tov het kind
• Weinig kennis van de ontwikkeling van een kind
• Negatieve perceptie van normaal kindgedrag
• Eigen voorgeschiedenis van mishandeling of verwaarlozing
• Druggebruik, alcohol
• Psychiatrische aandoening (vb, depressie, lage impulscontrole)
Wie loopt er risico – omgeving
• Niet verwante adolescent of mannelijke persoon in het huishouden
• Huiselijk geweld, partnergeweld
• Wreedheid tegen dieren
• Acute of chronische familiale stressoren (vb echtscheiding, ziekte, werkloosheid)
• Armoede, sociale isolatie
Bias en rode vlaggen
• Mishandelde kinderen
o Terugkeer naar omgeving zonder interventie → herhalingsrisico van meer dan 1/3!
• Bij clinici/zorgverleners bestaat er vaak ‘detectie bias’
o Nood aan opleiding die “rode vlaggen” expliciet aanleert
HEMATOMEN
• Meest frequente manifestatie
• Vorm, aantal, lokalisatie en leeftijd van het letsel
• Relatie met anamnese
• Leeftijdsafhankelijk: kinderen die nog niet kunnen stappen → geen blauwe plekken → altijd investigeren
, • Ook vaste patronen te herkennen →
• Echymosen of hematomen in de
oorschelp zijn altijd mishandeling tot
tegendeel bewezen
o Altijd beide kanten nakijken
Bloedingsziekten
• Stollingsonderzoek
o CoFo en evt cytologisch
onderzoek
o PT – APTT
o Fibrinogeen en D-dimeren
o ATP secretie
o Ca, lever, nierfunctie (2e BD ftie)
o PFA (platelet function analysis)
o cWF Ag – vWF functie -ABO-Rh
o factor VIII en IX
• Ook bij bloedingsziekte zitten de blauwe plekken overal BEHALVE op de plaatsen van niet-acidentele
hematomen!
Wanneer moet je je zorgen maken bij blauwe plekken bij kinderen:
BRANDWONDEN
• 2-16% mishandeling of verwaarlozing
• Mishandeling:
o Handpalmen, voetzolen, perineum,
genitaliën, billen
o Scherp begrensd, vaak symmetrisch
o Verbranding ouder dan anamnese
o Talrijke lesies
o Verwaarloosde verzorging
• Ongeval:
o Voorzijde van lichaam, lokalisatie komt overeen met verhaal
o Onscherp, onregelmatig, meestal asymmetrisch
o Overeenstemming tussen leeftijd en anamnese
o Éénmalig trauma
o Adequate verzorging
Brandwonden door immersie
, • Water is goede warmtegeleider: alles waar water contact mee gaat hebben gaat verbranden
o Alles waar water geen contact maakt, verbrandt niet! (Huidplooien, billen op bodem van bad)
o Creëert donuthole en zebrastripes
o Kind moet minstens 15sec onder meer dan 60°C water gezeten hebben → niet accidenteel!
FRACTUREN
• Meest frequent: directe impact
o We maken ons vooral zorgen om spiraafracturen met
trosietrauma of tractie
o Corner fractuur: stuk van de epifyse komt los, getrokken aan
been
o Bucket handle fractuur
• Slechte locaties
o Sternum
o Orbita
o Wervelfracturen
o Claviculafractuur lateraal → breekt meestal in het midden
o Posterieure ribfractuur bij baby: vastgehouden en te hard geknepen
• RX babygram om volledige lichaam na te kijken
NIET-ACCIDENTEEL HERSENTRAUMA (BABY)
• Frequentste oorzaak van overlijden bij kindermishandeling
• Niet accidentele intracraniële letsels
o Schedelfracturen, subdurale en subarachnoidale bloedingen, hematomen en contusies van het hoofd,
traumatisch alopecia, bloeding onder galea aponeurotica
▪ Subdurale bloedingen: hoofd is relatief te groot voor lichaam en nekspieren zijn minder krachtig
en hebben grotere subdurale ruimte omdat hersenen nog in ontwikkeling zijn
▪ In die subdurale ruimte lopen brugvenen: venen gaan inscheuren
o Contusio cerebri, intracerebrale bloedingen, hersenoedeem
Kliniek
• Irriteerbaar (huilen, prikkelbaar)
• Braken
• Slaperig → suf → coma
• Bomberende fontanel
Oftalmoloog vragen om fundoscopie te doen: probabiliteit van niet-accidenteel trauma bij retinabloeding: 91%
SEKSUEEL GEWELD
• Definitie: initiëren of onderhouden van seksuele contacten met minderjarigen
• Vormen
o Engere zin: al dan niet penetrerende contacten (acuut of chronisch)
o Ruimere zin: seksuele uitbuiting, gedwongen aanwezigheid
• Signalen
o Zorgwekkend seksueel gedrag
o Ontwikkelingsstoornissen
o Slaapstoornissen
o Andere gedragsproblemen
LES 1- INTRODUCTIE: KIND IN DE MAATSCHAPPIJ - TOELEN- 9/02
KINDERWERELD IN DE KLINISCHE PRAKTIJK
• Naast klinisch onderzoek ook sociale- en ontwikkelingsevaluatie
• Onmiddellijke familie speelt belangrijke rol
o Opvoedstijlen, gaan ze naar school/crèche?
o Kerngezin? Twee biologische ouders? Een-oudergezin? Samengesteld gezin? Broers/zussen/…
▪ Voorbeeld invloed van omgeving: kind van 5j met laatste 2j regelmatig buikpijn, krijgt bij het eten
krampen en gaat op de grond liggen → verder vragen wijst uit dat kind geen normaal
stoelgangspatroon heeft → ophoudgedrag met beeld van constipatie, is een functioneel probleem
want er is niets mis met de darm → oplossing is simpel: meer drinken, veel vezels eten
▪ Scenario dat mama met dit kind naar de dokter is gegaan, papa zat er niet bij → week-om-week
regeling waarbij papa de zakjes niet geeft → week later komt mama terug met kind omdat het niet
beter gaat
KINDERZORG IN VLAANDEREN
• Preventie via jeugdgezondheidssysteem: kind & gezin en centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB) → ontwikkeling
de hele tijd opgevolgd
o Opvolgen van groei/gewicht en ontwikkeling, vaccinaties, opmerken van verwaarlozing/mishandeling
• Bescherming
o Vertrouwenscentra (VK), ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ) → vrijwillige hulp
▪ Vertrouwenscentra (VK):
• Dé expertisecentra voor kindermishandeling, -verwaarlozing en seksueel misbruik
• Multidisciplinair team: vrijwillige, aanklampende, niet-justitiële hulp- en dienstverlening
• De vertrouwenscentra doen aan sensibilisering, verlenen van advies, coachen en
coördineren, starten hulpverlening op indien nodig → systeem opstellen en opvolgen
▪ Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ):
• Pedagogisch handelen van de ouders aangepakt: verwaarlozing, ouders die moeilijk in
staat zijn om kinderen op te voeden
• Meestal aangemeld door scholen: ouders uitgenodigd voor gesprek
• Mogelijkheden: thuisbegeleiding, opvoedend project, semi-residentiële opvang, begeleid
zelfstandig wonen, pleegzorg, residentiële opvang, psychische opvang
o Jeugdrechtbank → niet vrijwillige hulp
▪ Consulent doet vooronderzoek, jeugdrechter doet beslissing → ouders en patiënt moeten traject
volgen
MEDISCH RECHT
• In België is een minderjarige niet wilsbekwaam!
• Artikel 12
o Bij een patiënt die minderjarig is worden de rechten zoals vastgesteld door de wet uitgeoefend door de
ouders die het gezag over de minderjarige uitoefenen of door zijn voogd
o De patiënt wordt betrokken bij de uitoefening van zijn rechten rekening houdend met zijn leeftijd en
maturiteit. De in de wet opgesomde rechten kunnen door de minderjarige patiënt die tot een redelijke
beoordeling van zijn belangen in staat kan worden geacht, zelfstandig worden uitgeoefend.
• Uitzonderingen waarin arts beslist:
o Arts kan afwijken van de wil van de ouders teneinde een bedreiging van het leven of een erngstige
aantasting gezondheid van de minderjarige af te wenden
Knelpunten
• Is de materie gekend door de arts?
, • Hoe wordt de “oordeelsbekwaamheid” vastgesteld
• Hoe wordt invulling gegeven aan het recht op confidentialiteit/op toestemmen?
• Wat als ouders afwezig of in vechtscheiding zijn.
KINDERMISHANDELING EN -VERWAARLOZING
Wie loopt er groter risico? – kind
• Niet geplande zwangerschap, ongewenst kind
• Prematuriteit, aangeboren afwijkingen, mentale retardatie
• Gedragsstoornissen, leerstoornissen, ADHD, ASS, psychiatrische ziekten
• Chronische ziekten
Wie loopt er groter risico – ouder
• Jonge of alleenstaande ouders
• Laag-opgeleide ouders
• Niet realistische verwachtingen tov het kind
• Weinig kennis van de ontwikkeling van een kind
• Negatieve perceptie van normaal kindgedrag
• Eigen voorgeschiedenis van mishandeling of verwaarlozing
• Druggebruik, alcohol
• Psychiatrische aandoening (vb, depressie, lage impulscontrole)
Wie loopt er risico – omgeving
• Niet verwante adolescent of mannelijke persoon in het huishouden
• Huiselijk geweld, partnergeweld
• Wreedheid tegen dieren
• Acute of chronische familiale stressoren (vb echtscheiding, ziekte, werkloosheid)
• Armoede, sociale isolatie
Bias en rode vlaggen
• Mishandelde kinderen
o Terugkeer naar omgeving zonder interventie → herhalingsrisico van meer dan 1/3!
• Bij clinici/zorgverleners bestaat er vaak ‘detectie bias’
o Nood aan opleiding die “rode vlaggen” expliciet aanleert
HEMATOMEN
• Meest frequente manifestatie
• Vorm, aantal, lokalisatie en leeftijd van het letsel
• Relatie met anamnese
• Leeftijdsafhankelijk: kinderen die nog niet kunnen stappen → geen blauwe plekken → altijd investigeren
, • Ook vaste patronen te herkennen →
• Echymosen of hematomen in de
oorschelp zijn altijd mishandeling tot
tegendeel bewezen
o Altijd beide kanten nakijken
Bloedingsziekten
• Stollingsonderzoek
o CoFo en evt cytologisch
onderzoek
o PT – APTT
o Fibrinogeen en D-dimeren
o ATP secretie
o Ca, lever, nierfunctie (2e BD ftie)
o PFA (platelet function analysis)
o cWF Ag – vWF functie -ABO-Rh
o factor VIII en IX
• Ook bij bloedingsziekte zitten de blauwe plekken overal BEHALVE op de plaatsen van niet-acidentele
hematomen!
Wanneer moet je je zorgen maken bij blauwe plekken bij kinderen:
BRANDWONDEN
• 2-16% mishandeling of verwaarlozing
• Mishandeling:
o Handpalmen, voetzolen, perineum,
genitaliën, billen
o Scherp begrensd, vaak symmetrisch
o Verbranding ouder dan anamnese
o Talrijke lesies
o Verwaarloosde verzorging
• Ongeval:
o Voorzijde van lichaam, lokalisatie komt overeen met verhaal
o Onscherp, onregelmatig, meestal asymmetrisch
o Overeenstemming tussen leeftijd en anamnese
o Éénmalig trauma
o Adequate verzorging
Brandwonden door immersie
, • Water is goede warmtegeleider: alles waar water contact mee gaat hebben gaat verbranden
o Alles waar water geen contact maakt, verbrandt niet! (Huidplooien, billen op bodem van bad)
o Creëert donuthole en zebrastripes
o Kind moet minstens 15sec onder meer dan 60°C water gezeten hebben → niet accidenteel!
FRACTUREN
• Meest frequent: directe impact
o We maken ons vooral zorgen om spiraafracturen met
trosietrauma of tractie
o Corner fractuur: stuk van de epifyse komt los, getrokken aan
been
o Bucket handle fractuur
• Slechte locaties
o Sternum
o Orbita
o Wervelfracturen
o Claviculafractuur lateraal → breekt meestal in het midden
o Posterieure ribfractuur bij baby: vastgehouden en te hard geknepen
• RX babygram om volledige lichaam na te kijken
NIET-ACCIDENTEEL HERSENTRAUMA (BABY)
• Frequentste oorzaak van overlijden bij kindermishandeling
• Niet accidentele intracraniële letsels
o Schedelfracturen, subdurale en subarachnoidale bloedingen, hematomen en contusies van het hoofd,
traumatisch alopecia, bloeding onder galea aponeurotica
▪ Subdurale bloedingen: hoofd is relatief te groot voor lichaam en nekspieren zijn minder krachtig
en hebben grotere subdurale ruimte omdat hersenen nog in ontwikkeling zijn
▪ In die subdurale ruimte lopen brugvenen: venen gaan inscheuren
o Contusio cerebri, intracerebrale bloedingen, hersenoedeem
Kliniek
• Irriteerbaar (huilen, prikkelbaar)
• Braken
• Slaperig → suf → coma
• Bomberende fontanel
Oftalmoloog vragen om fundoscopie te doen: probabiliteit van niet-accidenteel trauma bij retinabloeding: 91%
SEKSUEEL GEWELD
• Definitie: initiëren of onderhouden van seksuele contacten met minderjarigen
• Vormen
o Engere zin: al dan niet penetrerende contacten (acuut of chronisch)
o Ruimere zin: seksuele uitbuiting, gedwongen aanwezigheid
• Signalen
o Zorgwekkend seksueel gedrag
o Ontwikkelingsstoornissen
o Slaapstoornissen
o Andere gedragsproblemen
