MEDIAPROFESSIONALS EN BELEID
INLEIDING
INLEIDING
DOELSTELLINGEN
• Kan de student met een kritische blik de trends binnen het medialandschap in het algemeen, en
de journalistiek in het bijzonder, in binnen- en buitenland (met een focus op de Europese context)
evalueren;
• Heeft de student inzicht in de diverse rollen van professionals in het medialandschap met een
focus op de journalistieke context;
• Ziet de student mediabeleid en -regulering als resultaat van politieke en beleidsmatige keuzes die
beïnvloed worden door technologische vernieuwingen, de economische realiteit en (socio-)
culturele ontwikkelingen;
• Schat de student de inbreng van het supranationale EU-niveau in mediabeleidsvraagstukken naar
waarde;
• Heeft de student inzicht in de sociale verantwoordelijkheid van media, en journalistiek in het
bijzonder;
• Kan de student een genuanceerd standpunt innemen in kwesties binnen journalistieke ethiek.
OVERZICHT CURSUSMATERIAAL (ZIE OOK ULTRA > PRAKTISCHE INFO > ALGEMENE
INFORMATIE OVER CURSUSMATE RIAAL)
• Cursustekst (10 teksten ingebonden) (via Acco Boekhandel)
• Aanvullend handboek Nieuws, diversiteit en democratie (via cursusdienst Politika) (Ultra >
Presentaties boek Nieuws, diversiteit en democratie)
• Slides en aanvullende (achtergrond)teksten (Ultra > Opbouw cursus > (per thema))
• Actualiteit over mediaprofessionals en -beleid (Ultra > Actualiteit over mediaprofessionals en -
beleid)
• Eigen notities tijdens colleges
• Beeldmateriaal
CURSUSOPBOUW: 6 THEMA’S
1) Inleiding
2) Relatie tussen media en democratie
3) Europees mediabeleid en -regulering
4) Audiovisuele sector
5) Journalistieke sector
6) De Vlaamse case
HANDBOEK: 7 HOOFDSTUKKEN + INLEIDING & CONCLUSIE
• Inleiding – p. 7
• Concentreren kun je leren – Nieuwsdiversiteit als economische paradox – p. 11
• Meer van hetzelfde? Knip-en-plakwerk in de Vlaamse schrijvende pers – p. 23
• Actordiversiteit in het nieuws: welke stemmen worden (niet) gehoord? – p. 39
• Alternatieve media, alternatieve stemmen en opinies? Een analyse van de Vlaamse alternatieve
media naar externe en interne diversiteit – p. 55
• Nieuwsgebruik: homogenisering, fragmentarisering of polarisering? – p. 71
• De kwaliteit van nieuwsconsumptie: gevaar voor dualisering – p. 89
• Percepties van toon en diversiteit – p. 103
• Richtingaanwijzers voor inclusieve, responsiviteit en kritische diversiteit – p.121
• Eindnoten – p. 133
1
,EXAMEN
• Schriftelijk examen met open vragen en meerkeuzevragen met giscorrectie
• Gesloten boek
SITUERING CURSUS
WAT HOUDT MEDIABELEID IN?
• Beeld over massamedia
• Beeld over informatie en nieuws
• Beeld over telecommunicatie (internetproviders die afhankelijk zijn van de Belgische regeling, dit
is federaal geregeld)
o Hoe ervoor zorgen dat iedereen bereikbaar is, mobiel internet
• Beeld over culturele producties (documentaires)
o TV, radio, podcast → welk beleid moeten we hier voor voorzien
Vb. #legginglegs op TikTok: die platformen worden niet meer beschouwd als alleen maar kanalen.
Platformen moeten hun verantwoordelijkheid opnemen ook als het gaat over de inhoud. Ze doen aan
zelfregulering. Platform die # gaat verbieden, niet enkel de partijen vanboven af.
Vb. F.C De Kampioenen: wat moet er gebeuren met inhouden die niet meer van deze tijd zijn? De VRT
heeft 12 afleveringen geschrapt. Meegaan met de tijd en de smaakculturen van de samenleving. Meegaan
met de veranderingen van de smlv. VRT die kiest voor waarschuwingsboodschap.
Initiatieven binnen Europa
Vb. Hongarije: een animatieserie waarbij twee vrouwen zoenden. Leidde tot representatie van LGBTQ in
de media. Hongarije besloot een leeftijdgrens in te stellen vanaf 12jr. Nog steeds regionale verschillen
aanwezig binnen Europa.
Vb. The euromedia research group
• Een boek waar je landen van de Europese unie kan bekijken hoe het daar is gesteld met
ownership, eigenaarschap over nieuwsmedia.
• Gekeken naar hoe geconcentreerd de media is binnen een land. Belangrijke speler binnen
mediaonderzoek
• Zitten die allemaal in dezelfde groep? Wie is de eigenaar? Hoe worden hoofdredactoren
aangesteld?
2
,FACETTEN VERANDEREND MEDIALANDSCHAP: RE LATIE MEDIA EN SAMENLEVING
• Context van cultuur (publiek, sociale en culturele kenmerken van het publiek) en het bereik van
het publiek. Maar je bent afhankelijk van de drager waarop je boodschap wordt gebracht (de
technologie is dus belangrijk).
• Technologie verandert sterk, niet slecht gedrukt krant of lineaire tv. Nu ook nieuwe platformen
• Het is ook een economisch en industrieel gegeven. Geld speelt altijd een rol, vaak beperkt geld
beschikbaar, dus nadenken hoe te verdelen over de partijen
Vaak spanningsvel tss cultuur en economie; welk facet krijgt de focus?
Medialandschap is een gegeven. Maar dat is mss te discriptief. We zien mediabeleid eig als iets
evolutief, als iets inspelend op smaakcultuur, regelgeving, resultaten van onderzoek waardoor het
beleid word aangepast.
Deze verschillende aspecten zullen altijd aanwezig zijn
TRADITIONELE KWESTIE BINNEN MEDIABELEID
• Beleid over publieke omproep
o Bescherming nationale cultuur en/of taal
o De publieke omroep (de vrt) die een aantal zaken moeten doen in tegenstelling met de
vtm. Die moeten maken dat de winkel open blijft staan en dat het budget in groen blijft
staan.
o De vrt heeft een andere specifieke functie (bruggenbouwer, aanjager van innovatie, …)
o Die publieke omroepen zien er in ieder land anders uit.
o Het is een typische media actor in europa.
• Vrije markt of regulering?
PUBLIEKE DOELSTELLINGEN VAN MEDIA EN COMMUNICATIE
• Kwaliteit van informatie
o Juiste info afleveren aan de burgers
o We willen professionals die ons het nieuws brengen en die weten waarover ze het
hebben en die een selectie maken van nieuwswaardige onderwerpen. We willen ook
diversiteit en dat er verschillende opinies worden gebracht
• Vrijheid van pers, vrijheid van meningsuiting
o Er moet vrijheid zijn en vrijheid van meningsuiting. Er zijn wel grenzen. Haat tegen
bepaalde bevolkingsgroepen bijvoorbeeld is niet oke en strafbaar.
• Gelijkheid en diversiteit
o Iedereen moet gelijk zijn. Er moet een gelijk aanbod zijn voor iedereen (gelijke toegang).
o Die inhoud die komt moet dan ook divers zijn.
GESCHIEDENIS EUROPESE MEDIALANDSCHAP IN VOGELVLUCHT
Voor 1980
• Monopolie van publieke omroepen
o Er was weinig keuze en we hadden alleen maar de publieke omroep
• Beperkte autonomie voor media
o Qua entertainment had je bv documentaires maar dat was zeer beperkt allemaal qua
entertainment gehalte.
3
, • Veel input en controle vanuit overheid
o Er is geen wetgeving. De journalisten hebben een eigen code en een opleiding, ze zijn
professionals. Er zijn geen wetten zoals die er zijn voor de omroep
• Belang van traditionele media zoals kranten en radio
1980: scharnierjaar - (alles daarvoor is op een nationaal niveau aan mediabeleid doen)
• Technologisch:
o Satelliet tv en kabel: Veel kabel (want dichtbevolkt en weinig landschap)
o Internet: Internetverbinding was nog niet top. Er is nog heel wat achterstand
• Politiek en economisch:
o Open en zelfregulerende markt
o Richtlijnen vanuit EU (° beleid op Europees niveau)
EERSTE VORM VAN EUROPEES MEDIABELEID
TVWF “television without frontiers” (1989): een zeer belangrijke mijlpaal (Europees dat mediabeleid gaan
regelen) er is een quota regeling die nu nog altijd bestaat
• Richtlijnen: elk Europees land moet de helft van de zendtijd geven aan Europese producties, niet
enkel Amerikaans (~ Europese zendtijd). Minderjarigen beschermen. Willen diversiteit, aandacht
voor cultuur.
o Een bescherming van de markt maar ook van inspelen op wat men meent namelijk
Europees identificatie potentieel van producties die uit Europa komen om zo het verkeer
binnen Europa te houden
o Willen dat Europeanen ook Europese media inhouden kunnen zien.
• De markten worden meer open en i.p.v. op Belgisch/nationaal niveau zien we nu richtlijnen op
Europees niveau.
• Diversificatie
• Markten opende zich
• Commercialisering
Na 2000
• Meer aanbod → groter bereik?
o We zien een groter aanbod en een grotere diversificatie
• Traditionele media in economische crisis
o Veel meer versnipperd en veel moeilijker om een breder bereik te hebben.
o Crisissituatie op het vlak van budgetaire thema’s
• Vraagtekens over publieke omroep
o Zijn we bereid om belastingen te betalen voor de publieke omroep?
• Convergentie mediaplatformen: cross-mediale productie
o Mediaplatformen (netflix, eigen zender platformen)
Wat zijn de principes van de Television without Frontiers Directive?: Meer dan de helft van de zendtijd
moet gereserveerd worden voor Europese producties; Bescherming van minderjarigen en de culturele
diversiteit
4
INLEIDING
INLEIDING
DOELSTELLINGEN
• Kan de student met een kritische blik de trends binnen het medialandschap in het algemeen, en
de journalistiek in het bijzonder, in binnen- en buitenland (met een focus op de Europese context)
evalueren;
• Heeft de student inzicht in de diverse rollen van professionals in het medialandschap met een
focus op de journalistieke context;
• Ziet de student mediabeleid en -regulering als resultaat van politieke en beleidsmatige keuzes die
beïnvloed worden door technologische vernieuwingen, de economische realiteit en (socio-)
culturele ontwikkelingen;
• Schat de student de inbreng van het supranationale EU-niveau in mediabeleidsvraagstukken naar
waarde;
• Heeft de student inzicht in de sociale verantwoordelijkheid van media, en journalistiek in het
bijzonder;
• Kan de student een genuanceerd standpunt innemen in kwesties binnen journalistieke ethiek.
OVERZICHT CURSUSMATERIAAL (ZIE OOK ULTRA > PRAKTISCHE INFO > ALGEMENE
INFORMATIE OVER CURSUSMATE RIAAL)
• Cursustekst (10 teksten ingebonden) (via Acco Boekhandel)
• Aanvullend handboek Nieuws, diversiteit en democratie (via cursusdienst Politika) (Ultra >
Presentaties boek Nieuws, diversiteit en democratie)
• Slides en aanvullende (achtergrond)teksten (Ultra > Opbouw cursus > (per thema))
• Actualiteit over mediaprofessionals en -beleid (Ultra > Actualiteit over mediaprofessionals en -
beleid)
• Eigen notities tijdens colleges
• Beeldmateriaal
CURSUSOPBOUW: 6 THEMA’S
1) Inleiding
2) Relatie tussen media en democratie
3) Europees mediabeleid en -regulering
4) Audiovisuele sector
5) Journalistieke sector
6) De Vlaamse case
HANDBOEK: 7 HOOFDSTUKKEN + INLEIDING & CONCLUSIE
• Inleiding – p. 7
• Concentreren kun je leren – Nieuwsdiversiteit als economische paradox – p. 11
• Meer van hetzelfde? Knip-en-plakwerk in de Vlaamse schrijvende pers – p. 23
• Actordiversiteit in het nieuws: welke stemmen worden (niet) gehoord? – p. 39
• Alternatieve media, alternatieve stemmen en opinies? Een analyse van de Vlaamse alternatieve
media naar externe en interne diversiteit – p. 55
• Nieuwsgebruik: homogenisering, fragmentarisering of polarisering? – p. 71
• De kwaliteit van nieuwsconsumptie: gevaar voor dualisering – p. 89
• Percepties van toon en diversiteit – p. 103
• Richtingaanwijzers voor inclusieve, responsiviteit en kritische diversiteit – p.121
• Eindnoten – p. 133
1
,EXAMEN
• Schriftelijk examen met open vragen en meerkeuzevragen met giscorrectie
• Gesloten boek
SITUERING CURSUS
WAT HOUDT MEDIABELEID IN?
• Beeld over massamedia
• Beeld over informatie en nieuws
• Beeld over telecommunicatie (internetproviders die afhankelijk zijn van de Belgische regeling, dit
is federaal geregeld)
o Hoe ervoor zorgen dat iedereen bereikbaar is, mobiel internet
• Beeld over culturele producties (documentaires)
o TV, radio, podcast → welk beleid moeten we hier voor voorzien
Vb. #legginglegs op TikTok: die platformen worden niet meer beschouwd als alleen maar kanalen.
Platformen moeten hun verantwoordelijkheid opnemen ook als het gaat over de inhoud. Ze doen aan
zelfregulering. Platform die # gaat verbieden, niet enkel de partijen vanboven af.
Vb. F.C De Kampioenen: wat moet er gebeuren met inhouden die niet meer van deze tijd zijn? De VRT
heeft 12 afleveringen geschrapt. Meegaan met de tijd en de smaakculturen van de samenleving. Meegaan
met de veranderingen van de smlv. VRT die kiest voor waarschuwingsboodschap.
Initiatieven binnen Europa
Vb. Hongarije: een animatieserie waarbij twee vrouwen zoenden. Leidde tot representatie van LGBTQ in
de media. Hongarije besloot een leeftijdgrens in te stellen vanaf 12jr. Nog steeds regionale verschillen
aanwezig binnen Europa.
Vb. The euromedia research group
• Een boek waar je landen van de Europese unie kan bekijken hoe het daar is gesteld met
ownership, eigenaarschap over nieuwsmedia.
• Gekeken naar hoe geconcentreerd de media is binnen een land. Belangrijke speler binnen
mediaonderzoek
• Zitten die allemaal in dezelfde groep? Wie is de eigenaar? Hoe worden hoofdredactoren
aangesteld?
2
,FACETTEN VERANDEREND MEDIALANDSCHAP: RE LATIE MEDIA EN SAMENLEVING
• Context van cultuur (publiek, sociale en culturele kenmerken van het publiek) en het bereik van
het publiek. Maar je bent afhankelijk van de drager waarop je boodschap wordt gebracht (de
technologie is dus belangrijk).
• Technologie verandert sterk, niet slecht gedrukt krant of lineaire tv. Nu ook nieuwe platformen
• Het is ook een economisch en industrieel gegeven. Geld speelt altijd een rol, vaak beperkt geld
beschikbaar, dus nadenken hoe te verdelen over de partijen
Vaak spanningsvel tss cultuur en economie; welk facet krijgt de focus?
Medialandschap is een gegeven. Maar dat is mss te discriptief. We zien mediabeleid eig als iets
evolutief, als iets inspelend op smaakcultuur, regelgeving, resultaten van onderzoek waardoor het
beleid word aangepast.
Deze verschillende aspecten zullen altijd aanwezig zijn
TRADITIONELE KWESTIE BINNEN MEDIABELEID
• Beleid over publieke omproep
o Bescherming nationale cultuur en/of taal
o De publieke omroep (de vrt) die een aantal zaken moeten doen in tegenstelling met de
vtm. Die moeten maken dat de winkel open blijft staan en dat het budget in groen blijft
staan.
o De vrt heeft een andere specifieke functie (bruggenbouwer, aanjager van innovatie, …)
o Die publieke omroepen zien er in ieder land anders uit.
o Het is een typische media actor in europa.
• Vrije markt of regulering?
PUBLIEKE DOELSTELLINGEN VAN MEDIA EN COMMUNICATIE
• Kwaliteit van informatie
o Juiste info afleveren aan de burgers
o We willen professionals die ons het nieuws brengen en die weten waarover ze het
hebben en die een selectie maken van nieuwswaardige onderwerpen. We willen ook
diversiteit en dat er verschillende opinies worden gebracht
• Vrijheid van pers, vrijheid van meningsuiting
o Er moet vrijheid zijn en vrijheid van meningsuiting. Er zijn wel grenzen. Haat tegen
bepaalde bevolkingsgroepen bijvoorbeeld is niet oke en strafbaar.
• Gelijkheid en diversiteit
o Iedereen moet gelijk zijn. Er moet een gelijk aanbod zijn voor iedereen (gelijke toegang).
o Die inhoud die komt moet dan ook divers zijn.
GESCHIEDENIS EUROPESE MEDIALANDSCHAP IN VOGELVLUCHT
Voor 1980
• Monopolie van publieke omroepen
o Er was weinig keuze en we hadden alleen maar de publieke omroep
• Beperkte autonomie voor media
o Qua entertainment had je bv documentaires maar dat was zeer beperkt allemaal qua
entertainment gehalte.
3
, • Veel input en controle vanuit overheid
o Er is geen wetgeving. De journalisten hebben een eigen code en een opleiding, ze zijn
professionals. Er zijn geen wetten zoals die er zijn voor de omroep
• Belang van traditionele media zoals kranten en radio
1980: scharnierjaar - (alles daarvoor is op een nationaal niveau aan mediabeleid doen)
• Technologisch:
o Satelliet tv en kabel: Veel kabel (want dichtbevolkt en weinig landschap)
o Internet: Internetverbinding was nog niet top. Er is nog heel wat achterstand
• Politiek en economisch:
o Open en zelfregulerende markt
o Richtlijnen vanuit EU (° beleid op Europees niveau)
EERSTE VORM VAN EUROPEES MEDIABELEID
TVWF “television without frontiers” (1989): een zeer belangrijke mijlpaal (Europees dat mediabeleid gaan
regelen) er is een quota regeling die nu nog altijd bestaat
• Richtlijnen: elk Europees land moet de helft van de zendtijd geven aan Europese producties, niet
enkel Amerikaans (~ Europese zendtijd). Minderjarigen beschermen. Willen diversiteit, aandacht
voor cultuur.
o Een bescherming van de markt maar ook van inspelen op wat men meent namelijk
Europees identificatie potentieel van producties die uit Europa komen om zo het verkeer
binnen Europa te houden
o Willen dat Europeanen ook Europese media inhouden kunnen zien.
• De markten worden meer open en i.p.v. op Belgisch/nationaal niveau zien we nu richtlijnen op
Europees niveau.
• Diversificatie
• Markten opende zich
• Commercialisering
Na 2000
• Meer aanbod → groter bereik?
o We zien een groter aanbod en een grotere diversificatie
• Traditionele media in economische crisis
o Veel meer versnipperd en veel moeilijker om een breder bereik te hebben.
o Crisissituatie op het vlak van budgetaire thema’s
• Vraagtekens over publieke omroep
o Zijn we bereid om belastingen te betalen voor de publieke omroep?
• Convergentie mediaplatformen: cross-mediale productie
o Mediaplatformen (netflix, eigen zender platformen)
Wat zijn de principes van de Television without Frontiers Directive?: Meer dan de helft van de zendtijd
moet gereserveerd worden voor Europese producties; Bescherming van minderjarigen en de culturele
diversiteit
4
