HET LEREN STIMULEREN
INHOUD
module 1 ......................................................................................................................................4
1: Leren................................................................................................................................................4
1.1 Wat is leren? ................................................................................................................................4
1.2 Visies op leren KENNEN (leertheorieën) ...........................................................................................4
1.4 Kenmerken van leren ................................................................................................................7
1.5 Hoe komt leren tot stand? .........................................................................................................7
2: Het geheugen ....................................................................................................................................8
2.1 COGNITIEVE PSYCHOLOGIE: DE STRUCTUUR VAN HET GEHEUGEN ......................................................8
2.2 didactische aandachtspunten (effectieve didactiek) ..........................................................................9
3: Intelligentie .................................................................................................................................... 10
3.1 Op zoek naar een definitie van intelligentie ................................................................................. 10
3.2 DE intelligentieverdeling ............................................................................................................ 10
3.3 Diversiteit en intelligentie .......................................................................................................... 11
3.4 Over de zin en onzin van intelligentietests................................................................................... 11
module 2 .................................................................................................................................... 12
1: Zelfregulerend leren....................................................................................................................... 12
1.1 Wat is leren leren? ................................................................................................................. 12
1.2 Wat is zelfregulatie? .................................................................................................................. 12
1.3 Leerstrategieën ......................................................................................................................... 12
1.4 De drie soorten leerstrategieën uitgediept .................................................................................. 13
1.5 EXECUTIEVE FUNCTIES (EF) ...................................................................................................... 15
2: Zelfregulerend leren als doelstelling ................................................................................................ 15
2.1 Doelen: minimumdoelen ........................................................................................................... 15
3: Didactiek van zelfregulerend leren................................................................................................... 16
3.1 Leer je leerlingen effectief leren ................................................................................................. 16
3.2 Aanleren cognitieve leerstrategieën ........................................................................................... 17
3.3 aanleren metacognitieve leerstrategieën .................................................................................... 17
3.4 Aanleren motivationele leerstrategieën ...................................................................................... 20
3.5 Contractwerk............................................................................................................................ 20
4: Wat vertelt onderzoek ons? ............................................................................................................. 21
4.1 Cognitieve psychologie ............................................................................................................. 21
4.2 Lerareneffectiviteitsstudies ....................................................................................................... 21
module 3 .................................................................................................................................... 22
1
,1: Sociale vaardigheden (ook wel leerondersteunende vaardigheden) ................................................... 22
1.1 Wat zijn sociale vaardigheden? ................................................................................................. 22
2: Sociale vaardigheden als doelstelling .............................................................................................. 23
2.1 Doelen: minimumdoelen ........................................................................................................... 23
2.2 Leerinhoud gekoppeld aan de minimumdoelen .......................................................................... 24
3: Sociale vaardigheden aanleren ....................................................................................................... 25
3.1 Didactiek .................................................................................................................................. 25
3.2 COöperatief leren ..................................................................................................................... 27
3.3 ROLLEN .................................................................................................................................... 29
3.4 GesPREKSVORMEN .................................................................................................................. 30
3.5 Rollenspel ................................................................................................................................ 31
3.6 leerspelen ................................................................................................................................ 31
module 4 .................................................................................................................................... 31
1: thematisch werken: Wat? ............................................................................................................... 31
1.1 Wat is thematisch werken? ........................................................................................................ 31
2: Geïntegreerde les ........................................................................................................................... 32
2.1 Wat is een geïntegreerde les? .................................................................................................... 32
2.2 Meerwaarde ............................................................................................................................. 32
2.3 BELEmmeringen en valkuilen ..................................................................................................... 33
3: tHEMATISCH WERKEN: Waarom? ................................................................................................... 33
3.1 argumenten VOOR .................................................................................................................... 33
3.2 Argumenten tegen .................................................................................................................... 33
4: Thematisch werken: Wanneer? ....................................................................................................... 34
5: thematisch werken: hoe? ................................................................................................................ 34
5.1 Focus kiezen ............................................................................................................................. 34
5.2 EEN Thematische lessenreeks voorbereiden .............................................................................. 34
5.3 Activiteiten realiseren................................................................................................................ 36
5.4 lessenreeks evalueren .............................................................................................................. 36
6: Betekenisonderhandeling ............................................................................................................... 36
module 5 .................................................................................................................................... 36
1: Evalueren ...................................................................................................................................... 36
1.1 drie belangrijke uitgangspunten ............................................................................................. 36
2: Evaluatie: Wat? .............................................................................................................................. 36
2.1 oorsprong ................................................................................................................................. 36
2.2 Begrip....................................................................................................................................... 36
2.3 NIVEAUS WAAROP EVALUATIE WORDt uitgevoerd ...................................................................... 37
2.4 Soorten evaluaties op microniveau ............................................................................................ 38
2
, 2.5 Belangrijke accenten bij evolueren in basisschool: breed evalueren............................................. 39
3: Het evaluatieproces ....................................................................................................................... 40
3.1 Inleding .................................................................................................................................... 40
3.2 Vaststellen/beschrijven ............................................................................................................. 40
3.3 Beoordelen ................................................................................................................................ 44
3.4 Beslissingen nemen .................................................................................................................. 45
3.5 Rapporteren ............................................................................................................................. 46
4: Uitleiding: pleidooi verantwoord evalueren ...................................................................................... 49
3
, MODULE 1
1: LEREN
1.1 WAT IS LEREN?
= Mentaal proces waarbij als gevolg van leeractiviteiten een relatief stabiele gedragsverandering tot stand
komt.
Leren...:
❖ Gebeurt in verschillende contexten (plaats)
❖ Heeft een verschillende aard
❖ Heeft te maken met verschillende inhouden
❖ Gaat door gedurende onze volledige ontwikkeling (levenslang leren)
Schoolse leren: Doelgericht, gestructureerd en wordt georganiseerd door anderen, bereiken van
vooropgestelde doelen.
Het leren leidt tot een certificaat of diploma.
Buitenschools leren: Het leren kan altijd en overal gebeuren en treedt spontaan op.
1.2 VISIES OP LEREN KENNEN (LEERTHEORIEËN)
= 4 verschillende theorieën
Behaviorisme: John Broadus Watson
Cognitivisme: Jerome Bruner en David Ausubel
Connectivisme: Siemens
1. Behaviorisme 2. Cognitivisme
= Black-box- benadering: relatie tussen prikkel en waarneembaar
gedrag
= Inzichtelijk leren (bepaalde inhouden
zijn opgeslagen in onze hersenen)
Informatietheoretische benadering: leren is
Klassieke conditionering
verwerken en opslaan van informatie,
= Pavlov representatie
3 fases (door herhaling en conditionering):
Kenmerken:
4
INHOUD
module 1 ......................................................................................................................................4
1: Leren................................................................................................................................................4
1.1 Wat is leren? ................................................................................................................................4
1.2 Visies op leren KENNEN (leertheorieën) ...........................................................................................4
1.4 Kenmerken van leren ................................................................................................................7
1.5 Hoe komt leren tot stand? .........................................................................................................7
2: Het geheugen ....................................................................................................................................8
2.1 COGNITIEVE PSYCHOLOGIE: DE STRUCTUUR VAN HET GEHEUGEN ......................................................8
2.2 didactische aandachtspunten (effectieve didactiek) ..........................................................................9
3: Intelligentie .................................................................................................................................... 10
3.1 Op zoek naar een definitie van intelligentie ................................................................................. 10
3.2 DE intelligentieverdeling ............................................................................................................ 10
3.3 Diversiteit en intelligentie .......................................................................................................... 11
3.4 Over de zin en onzin van intelligentietests................................................................................... 11
module 2 .................................................................................................................................... 12
1: Zelfregulerend leren....................................................................................................................... 12
1.1 Wat is leren leren? ................................................................................................................. 12
1.2 Wat is zelfregulatie? .................................................................................................................. 12
1.3 Leerstrategieën ......................................................................................................................... 12
1.4 De drie soorten leerstrategieën uitgediept .................................................................................. 13
1.5 EXECUTIEVE FUNCTIES (EF) ...................................................................................................... 15
2: Zelfregulerend leren als doelstelling ................................................................................................ 15
2.1 Doelen: minimumdoelen ........................................................................................................... 15
3: Didactiek van zelfregulerend leren................................................................................................... 16
3.1 Leer je leerlingen effectief leren ................................................................................................. 16
3.2 Aanleren cognitieve leerstrategieën ........................................................................................... 17
3.3 aanleren metacognitieve leerstrategieën .................................................................................... 17
3.4 Aanleren motivationele leerstrategieën ...................................................................................... 20
3.5 Contractwerk............................................................................................................................ 20
4: Wat vertelt onderzoek ons? ............................................................................................................. 21
4.1 Cognitieve psychologie ............................................................................................................. 21
4.2 Lerareneffectiviteitsstudies ....................................................................................................... 21
module 3 .................................................................................................................................... 22
1
,1: Sociale vaardigheden (ook wel leerondersteunende vaardigheden) ................................................... 22
1.1 Wat zijn sociale vaardigheden? ................................................................................................. 22
2: Sociale vaardigheden als doelstelling .............................................................................................. 23
2.1 Doelen: minimumdoelen ........................................................................................................... 23
2.2 Leerinhoud gekoppeld aan de minimumdoelen .......................................................................... 24
3: Sociale vaardigheden aanleren ....................................................................................................... 25
3.1 Didactiek .................................................................................................................................. 25
3.2 COöperatief leren ..................................................................................................................... 27
3.3 ROLLEN .................................................................................................................................... 29
3.4 GesPREKSVORMEN .................................................................................................................. 30
3.5 Rollenspel ................................................................................................................................ 31
3.6 leerspelen ................................................................................................................................ 31
module 4 .................................................................................................................................... 31
1: thematisch werken: Wat? ............................................................................................................... 31
1.1 Wat is thematisch werken? ........................................................................................................ 31
2: Geïntegreerde les ........................................................................................................................... 32
2.1 Wat is een geïntegreerde les? .................................................................................................... 32
2.2 Meerwaarde ............................................................................................................................. 32
2.3 BELEmmeringen en valkuilen ..................................................................................................... 33
3: tHEMATISCH WERKEN: Waarom? ................................................................................................... 33
3.1 argumenten VOOR .................................................................................................................... 33
3.2 Argumenten tegen .................................................................................................................... 33
4: Thematisch werken: Wanneer? ....................................................................................................... 34
5: thematisch werken: hoe? ................................................................................................................ 34
5.1 Focus kiezen ............................................................................................................................. 34
5.2 EEN Thematische lessenreeks voorbereiden .............................................................................. 34
5.3 Activiteiten realiseren................................................................................................................ 36
5.4 lessenreeks evalueren .............................................................................................................. 36
6: Betekenisonderhandeling ............................................................................................................... 36
module 5 .................................................................................................................................... 36
1: Evalueren ...................................................................................................................................... 36
1.1 drie belangrijke uitgangspunten ............................................................................................. 36
2: Evaluatie: Wat? .............................................................................................................................. 36
2.1 oorsprong ................................................................................................................................. 36
2.2 Begrip....................................................................................................................................... 36
2.3 NIVEAUS WAAROP EVALUATIE WORDt uitgevoerd ...................................................................... 37
2.4 Soorten evaluaties op microniveau ............................................................................................ 38
2
, 2.5 Belangrijke accenten bij evolueren in basisschool: breed evalueren............................................. 39
3: Het evaluatieproces ....................................................................................................................... 40
3.1 Inleding .................................................................................................................................... 40
3.2 Vaststellen/beschrijven ............................................................................................................. 40
3.3 Beoordelen ................................................................................................................................ 44
3.4 Beslissingen nemen .................................................................................................................. 45
3.5 Rapporteren ............................................................................................................................. 46
4: Uitleiding: pleidooi verantwoord evalueren ...................................................................................... 49
3
, MODULE 1
1: LEREN
1.1 WAT IS LEREN?
= Mentaal proces waarbij als gevolg van leeractiviteiten een relatief stabiele gedragsverandering tot stand
komt.
Leren...:
❖ Gebeurt in verschillende contexten (plaats)
❖ Heeft een verschillende aard
❖ Heeft te maken met verschillende inhouden
❖ Gaat door gedurende onze volledige ontwikkeling (levenslang leren)
Schoolse leren: Doelgericht, gestructureerd en wordt georganiseerd door anderen, bereiken van
vooropgestelde doelen.
Het leren leidt tot een certificaat of diploma.
Buitenschools leren: Het leren kan altijd en overal gebeuren en treedt spontaan op.
1.2 VISIES OP LEREN KENNEN (LEERTHEORIEËN)
= 4 verschillende theorieën
Behaviorisme: John Broadus Watson
Cognitivisme: Jerome Bruner en David Ausubel
Connectivisme: Siemens
1. Behaviorisme 2. Cognitivisme
= Black-box- benadering: relatie tussen prikkel en waarneembaar
gedrag
= Inzichtelijk leren (bepaalde inhouden
zijn opgeslagen in onze hersenen)
Informatietheoretische benadering: leren is
Klassieke conditionering
verwerken en opslaan van informatie,
= Pavlov representatie
3 fases (door herhaling en conditionering):
Kenmerken:
4
