GIEBS
Master Gezondheidsbevordering UGent
1 JUNI 2026
UGENT
,STAP 5: ADOPTIE & IMPLEMENTATIE
Blz. 483 – 530 ➔ Handboek
Achtergrondinformatie/context
Opleiding is gebaseerd op Ottawa Charter en dat vormt de 3 basisstrategieën van GEBE
• Enabling
- Individueel: gezondheidsvoorlichtende interventies
- Omgeving: gezondheidsbevorderende interventies
• Advocacy: beleidsinterventies (policy)
• Mediating: health in all policies (hiap) = samenwerken met andere sectoren
Stap 5 = Adopters en implementeerders overtuigen van belang interventie. Het moet evidence-based (/
theorie-gestuurd zijn, planmatig en op grote schaal.
Ontwikkeling van (nieuwe) interventie voor adoptie, implementatie en behoud van de reeds
ontwikkelde interventie
- Soms is het zo dat stap 1-4 reeds een bestaande interventie heeft, maar dat je nu
verantwoordelijk bent voor implementatie hiervan = implementatie-interventie van stap 5
Hoe gaan we mensen gaan bereiken in interventie x?
Verhogen van potentiële impact van interventie
- Vanaf stap 1 al rekening houden met verspreiding van de te ontwikkelen interventie (o.a. bij
samenstellen planningsgroep)
- + plannen van adoptie, implementatie en behoud
!! Er kan weerstand opduiken bij een nieuwe interventie: nadenken in stap 5 over welke weerstand en hoe
we hierop kunnen inspelen?
Bv. Gezonde slaap introduceren in curriculum van school, maar weerstand van leerkrachten ➔
Belang duiden van een uitgeruste leerling in de klas (= manier van omgang/inspelen op).
Verschil disseminatie VS Diffusie
• Disseminatie = verspreiding (=zorgen dat implementeerders en doelgroep van de interventie
weten), communicatie over innovatie, nieuw programma… naar doelgroep of intermediaire* groep
• Diffusie = toepassing (=zorgen dat interventie gebruikt wordt) van innovatie, nieuw programma
door doelgroep of intermediaire groep.
➔Deze begrippen zijn NIET gelijk aan implementatie
*intermediairs = mensen die zich bevinden tussen ontwikkelaars en doelgroep en het effectief bij de
mensen gaan brengen.
1
,STAP 5: BESTAANDE UIT 7 TAKEN
TAAK 1: IDENTIFICEREN VAN POTENTIËLE PROGRAMMA ADOPTERS & IMPLEMENTEERDERS
“Deze taak begint eigenlijk al tussen stap 2 & 3, en gaat verder in stap 5!”
• Wie is verantwoordelijk voor implementatie?
➔Identificatie en definiëring taken programma-adopters en implementeerders zijn essentieel!
• Gebruikers zijn hier mensen die de interventie gaan implementeren en zorgen voor het behoud
(dus niet de doelgroep!)
Aanleveren van interventie
• Implementeerds: vaak niet dezelfde als ontwikkelaars (het is mogelijks een valkuil bv. Wanneer
onderzoeker de setting verlaat, verdwijnt de interventie)
• Deze mensen moeten begeleid worden bij implementatie
• Ze zijn meestal ook actief in programma betrokken
• Ze kunnen ook gatekeeprs ( bv. Secretariaatmedewerkers die zorgen voor verspreiding van flyers
op schermen van de school) zijn voor “delivery systems” (online, massamedia)
Intermediary agencies (o.a. scholen, ziekenhuizen, buurt- en gemeenschapsorganisaties onderscheiden
2 groepen intermediairs:
1. Beslissingsnemers: we gaan voor de interventie of niet, hoe welke steun en middelen vergaren?
Hoe resources toewijzen? (bv. Een directeur)
2. Leveranciers: de mensen die de interventie effectief tot bij de mensen/doelgroep brengt. (bv.
Leerkrachten, ouders, peers…)
!! belangrijk om specifieke eigenschappen van die mensen, zoals interesses, waarden, normen, motivatie
en mogelijkheid tot adoptie, implementatie en behoud te bepalen
Bv. Adopter kan ook implementeerder zijn bv. Een directie geeft toestemming, maar checkt of anderen dit
ook zien zitten ➔ Context- en organisatieafhankelijk
TAAK 2: OPNIEUW EVALUEREN PLANNINGSGROEP OM RESPRESENTATIE POTENTIËLE
ADOPTERS EN IMPLEMENTEERDERS TE VERZEKEREN
2 systemen (vaak niet gelijk aan elkaar!):
1. Resource (bron) system: Ondersteuning en ontwikkeling (bv. Universiteit, community group,
overheidsinstelling…)
2. User (gebruiker) system: Adoptie en implementatie (bv. School, werkplaats, ziekenhuis, massa
media kanaal…)
➔In taak 2 wordt plan ontwikkeld om deze 2 systemen te linken = linkage system (dus goede
communicatie tussen beide systemen creëren).
2
, Linkage system
*change agents = mensen die inzicht hebben in belangen van beide systemen en kunnen die systemen
dichter bij elkaar brengen (bv. Iemand die een goeie band heeft met iemand van op school en met iemand
uit de onderzoekgroep).
➔Zij kunnen veranderingen nodig voor adoptie, implementatie en behoud beïnvloeden
Linkage system: variatie in graag van formaliteit:
• Meest eenvoudige vorm: potentiële gebruikers uitnodigen in planningsgroep
• Uitbreiding: user system selecteert leden die dit systeem representen en deze rapporteren terug
• Grote projecten: linkage system is aparte entiteit
TAAK 3: FORMULEREN VAN UITKOMSTEN M.B.T. PROGRAMMAGEBRUIK EN SPECIFICIËREN
PO’S VOOR ADOPTIE, IMPLEMENTATIE EN BEHOUD
Diffusion of innovations theory (Rogers) – stagetheorie (p. 116-120)
• Ontwikkeling van innovatie: stap 1-5
• Bewustwording (dat innovatie bestaat)
• Adoptie
• Implementatie (en effectief gebruiken)
• Behoud
➔Begrippen adoptie, implementatie en behoud zijn afkomstig vanuit diffusion of innovations theory.
Opnemen van diffusie/innovatie verloopt via bovenstaande stagetheorie
➔Ontwikkeling van innovatie (stap 1-4) ; Bewustwording t.e.m. behoud (stap 5 uit IMP)
3
Master Gezondheidsbevordering UGent
1 JUNI 2026
UGENT
,STAP 5: ADOPTIE & IMPLEMENTATIE
Blz. 483 – 530 ➔ Handboek
Achtergrondinformatie/context
Opleiding is gebaseerd op Ottawa Charter en dat vormt de 3 basisstrategieën van GEBE
• Enabling
- Individueel: gezondheidsvoorlichtende interventies
- Omgeving: gezondheidsbevorderende interventies
• Advocacy: beleidsinterventies (policy)
• Mediating: health in all policies (hiap) = samenwerken met andere sectoren
Stap 5 = Adopters en implementeerders overtuigen van belang interventie. Het moet evidence-based (/
theorie-gestuurd zijn, planmatig en op grote schaal.
Ontwikkeling van (nieuwe) interventie voor adoptie, implementatie en behoud van de reeds
ontwikkelde interventie
- Soms is het zo dat stap 1-4 reeds een bestaande interventie heeft, maar dat je nu
verantwoordelijk bent voor implementatie hiervan = implementatie-interventie van stap 5
Hoe gaan we mensen gaan bereiken in interventie x?
Verhogen van potentiële impact van interventie
- Vanaf stap 1 al rekening houden met verspreiding van de te ontwikkelen interventie (o.a. bij
samenstellen planningsgroep)
- + plannen van adoptie, implementatie en behoud
!! Er kan weerstand opduiken bij een nieuwe interventie: nadenken in stap 5 over welke weerstand en hoe
we hierop kunnen inspelen?
Bv. Gezonde slaap introduceren in curriculum van school, maar weerstand van leerkrachten ➔
Belang duiden van een uitgeruste leerling in de klas (= manier van omgang/inspelen op).
Verschil disseminatie VS Diffusie
• Disseminatie = verspreiding (=zorgen dat implementeerders en doelgroep van de interventie
weten), communicatie over innovatie, nieuw programma… naar doelgroep of intermediaire* groep
• Diffusie = toepassing (=zorgen dat interventie gebruikt wordt) van innovatie, nieuw programma
door doelgroep of intermediaire groep.
➔Deze begrippen zijn NIET gelijk aan implementatie
*intermediairs = mensen die zich bevinden tussen ontwikkelaars en doelgroep en het effectief bij de
mensen gaan brengen.
1
,STAP 5: BESTAANDE UIT 7 TAKEN
TAAK 1: IDENTIFICEREN VAN POTENTIËLE PROGRAMMA ADOPTERS & IMPLEMENTEERDERS
“Deze taak begint eigenlijk al tussen stap 2 & 3, en gaat verder in stap 5!”
• Wie is verantwoordelijk voor implementatie?
➔Identificatie en definiëring taken programma-adopters en implementeerders zijn essentieel!
• Gebruikers zijn hier mensen die de interventie gaan implementeren en zorgen voor het behoud
(dus niet de doelgroep!)
Aanleveren van interventie
• Implementeerds: vaak niet dezelfde als ontwikkelaars (het is mogelijks een valkuil bv. Wanneer
onderzoeker de setting verlaat, verdwijnt de interventie)
• Deze mensen moeten begeleid worden bij implementatie
• Ze zijn meestal ook actief in programma betrokken
• Ze kunnen ook gatekeeprs ( bv. Secretariaatmedewerkers die zorgen voor verspreiding van flyers
op schermen van de school) zijn voor “delivery systems” (online, massamedia)
Intermediary agencies (o.a. scholen, ziekenhuizen, buurt- en gemeenschapsorganisaties onderscheiden
2 groepen intermediairs:
1. Beslissingsnemers: we gaan voor de interventie of niet, hoe welke steun en middelen vergaren?
Hoe resources toewijzen? (bv. Een directeur)
2. Leveranciers: de mensen die de interventie effectief tot bij de mensen/doelgroep brengt. (bv.
Leerkrachten, ouders, peers…)
!! belangrijk om specifieke eigenschappen van die mensen, zoals interesses, waarden, normen, motivatie
en mogelijkheid tot adoptie, implementatie en behoud te bepalen
Bv. Adopter kan ook implementeerder zijn bv. Een directie geeft toestemming, maar checkt of anderen dit
ook zien zitten ➔ Context- en organisatieafhankelijk
TAAK 2: OPNIEUW EVALUEREN PLANNINGSGROEP OM RESPRESENTATIE POTENTIËLE
ADOPTERS EN IMPLEMENTEERDERS TE VERZEKEREN
2 systemen (vaak niet gelijk aan elkaar!):
1. Resource (bron) system: Ondersteuning en ontwikkeling (bv. Universiteit, community group,
overheidsinstelling…)
2. User (gebruiker) system: Adoptie en implementatie (bv. School, werkplaats, ziekenhuis, massa
media kanaal…)
➔In taak 2 wordt plan ontwikkeld om deze 2 systemen te linken = linkage system (dus goede
communicatie tussen beide systemen creëren).
2
, Linkage system
*change agents = mensen die inzicht hebben in belangen van beide systemen en kunnen die systemen
dichter bij elkaar brengen (bv. Iemand die een goeie band heeft met iemand van op school en met iemand
uit de onderzoekgroep).
➔Zij kunnen veranderingen nodig voor adoptie, implementatie en behoud beïnvloeden
Linkage system: variatie in graag van formaliteit:
• Meest eenvoudige vorm: potentiële gebruikers uitnodigen in planningsgroep
• Uitbreiding: user system selecteert leden die dit systeem representen en deze rapporteren terug
• Grote projecten: linkage system is aparte entiteit
TAAK 3: FORMULEREN VAN UITKOMSTEN M.B.T. PROGRAMMAGEBRUIK EN SPECIFICIËREN
PO’S VOOR ADOPTIE, IMPLEMENTATIE EN BEHOUD
Diffusion of innovations theory (Rogers) – stagetheorie (p. 116-120)
• Ontwikkeling van innovatie: stap 1-5
• Bewustwording (dat innovatie bestaat)
• Adoptie
• Implementatie (en effectief gebruiken)
• Behoud
➔Begrippen adoptie, implementatie en behoud zijn afkomstig vanuit diffusion of innovations theory.
Opnemen van diffusie/innovatie verloopt via bovenstaande stagetheorie
➔Ontwikkeling van innovatie (stap 1-4) ; Bewustwording t.e.m. behoud (stap 5 uit IMP)
3
