Gedrag – Intake, anamnese, onderzoek
Pijnassessment & discomfort
Intake
- Maak een lijst of een formulier vergelijkbaar met regulier
- Vergeet niet om huisvestingsomstandigheden & management & opgroei
Anamnese
- Stel open vragen
- Probeer eigenaren in een actieve rol te stimuleren
o Nodig eigenaren uit om te beschrijven wat ze zien & horen
o Zoek naar spontane antwoorden
- Geef betekenis aan wat de eigenaar beschrijft
- Beperk vragen naar wat jij wil weten
- Wijs geen schuldige aan
- Noteer wie de bron is van een observatie/antwoord en geef eventueel een kwalificatie
o Zelf gezien
o Gehoord van 1ste hand
o Gehoord van fokker – vorige eigenaar, vriendin, ...
o Gelezen op facebook
Onderzoek
Pijn assessment
- Bepaling of het een fysiek, cognitief/gedrag, of emotioneel probleem betreft of een
combinatie daarvan
o Medisch onderzoek
▪ Pijn assessment
- Pijn= een onaangename sensorische of emotionele ervaring welke geassocieerd is
met feitelijke of dreigende weefselbeschadiging
o American Pain Society (APS) beschouwd pijn nu als de 5de vitale functie
o Dit initiatief benadrukt dat valide en betrouwbare pijnbeoordeling net zo
belangrijk is als beoordeling van de vier standaard vitale functies (HR, RR, T,
BP) en dat artsen verplicht zijn in actie te komen wanneer een patiënt pijn
vertoont
o Slecht behandelde acute pijn -> chronische pijn -> veranderingen in de
neuronen -> gevoeliger voor pijn (zelfs zonder externe prikkels) -> ernstig
welzijnsprobleem
, - Uiting van pijn is heel individueel, hier ook heel wat variatie in
- Medisch onderzoek – pijnschalen
o Geen gouden standaard
o Geen betrouwbare fysiologische parameters
o Uni dimensionele schalen
▪ SDS (simple descriptive scale)
▪ NRS (numerical rating scale)
▪ VAS (visual analog scale) - heel algemeen & intuïtief
o Multi-dimensionale schalen
Wat maakt pijnschaal valide en betrouwbaar?
Betrouwbaarheid Inter- en intra-observer betrouwbaarheid
Validiteit “face validity”: ziet de test ok uit?
“content validity”: komen de test items overeen met de
symptomen?
“concrete validity”: is de uitkomst van de test gerelateerd aan
de klinische uitkomst?
“construct validity”: meet de test echt wat het werkelijk wat hij
beweert te meten?
Sensitiviteit Werkelijke positieve (hoge) score (bij patiënten met erge pijn)
Specificiteit Werkelijke negatieve (lage) score (bij controle dieren zonder of
met heel weinig pijn)
Reactie op interventie Pijnlijke gebeurtenis of pijnstillende behandeling klopt met de
score
- Wat is een samengestelde pijnschaal voor het hele paard?
o Composite Pain Scale (CPS): een pijnschaal voor het hele lichaam die
meerdere variabelen omvat (gedragsmatig, fysiologisch, fysiek en/of interactie)
die individueel worden gescoord met behulp van goed gedefinieerde klassen
door middel van simple descriptive scale (SDS), die vervolgens worden
gecombineerd om een algemene CPS-score te verkrijgen
o Voor paarden: >10 schalen
▪ Algemeen, locomotie, koliek & post-op
o Voor ezels 2 schalen
- EQUUS COMPASS scale for horses -> 14 parameters
o 4 fysiologische parameters (APT & borborygmi)
o 8 gedragsparameters & 2 interactie parameters (houding in stand, liggen rollen,
zweten, slaan met staart, trappen naar buik, schrapen met voorbeen,
hoofdbewegingen, pijngeluiden – algemene indruk, reactie op waarnemer,
reactie op palpatie)
o Kwantitatieve deel: frequentie over 5 minuten bepalen van kwaltitatieve deel
o Kwalitatieve deel: de best passende beschrijvingen tav
▪ Kwalitatieve gedragingen
▪ Daarna interacties
, ▪ Fysiologische parameters
- Paarden: horse grimass scale, equine pain face, facial assessment of pain, facial
expressions in ridden horses
o EQUUS FAP schaal voor paarden van Utrecht
o 10 parameters -> 9 gedrag & 1 reactie parameter (hoofd, oogleden, focus,
neusgaten, lippen & mondhoeken, spiertonus, orenspel, flehmen en/of gapen,
tandenknarsen en/of kreunen, reactie oren op geluid)
o Kwantitatieve deel: frequentie over 2 minuten (geeuwen, flemen, kreunen,
tandenknarsen)
o Kwalitatieve deel: de best passende beschrijvingen (bepaalde aspecten aan
het hoofd, bepaalde interacties)
- EQUUS CPS & FAP
o Inmiddels gevalideerd bij acute pijn bij paarden met koliek, kreupelheden,
hoofd gerelateerde pijn, trauma, post-operatief, veulens, chronische pijn
o Voor ezels: acute pijn (koliek, kreupelheden, trauma, post-operatief),
chronische pijn
o Vooral zinnig voor opvolgen in verloop over tijd
▪ Kwantitatief opvolgen behandel effect/analgesie
▪ Meerdere verzorgers/behandelaren -> training & opmerkzaamheid
creëren voor subtiele signalen
Pijnassessment & discomfort
Intake
- Maak een lijst of een formulier vergelijkbaar met regulier
- Vergeet niet om huisvestingsomstandigheden & management & opgroei
Anamnese
- Stel open vragen
- Probeer eigenaren in een actieve rol te stimuleren
o Nodig eigenaren uit om te beschrijven wat ze zien & horen
o Zoek naar spontane antwoorden
- Geef betekenis aan wat de eigenaar beschrijft
- Beperk vragen naar wat jij wil weten
- Wijs geen schuldige aan
- Noteer wie de bron is van een observatie/antwoord en geef eventueel een kwalificatie
o Zelf gezien
o Gehoord van 1ste hand
o Gehoord van fokker – vorige eigenaar, vriendin, ...
o Gelezen op facebook
Onderzoek
Pijn assessment
- Bepaling of het een fysiek, cognitief/gedrag, of emotioneel probleem betreft of een
combinatie daarvan
o Medisch onderzoek
▪ Pijn assessment
- Pijn= een onaangename sensorische of emotionele ervaring welke geassocieerd is
met feitelijke of dreigende weefselbeschadiging
o American Pain Society (APS) beschouwd pijn nu als de 5de vitale functie
o Dit initiatief benadrukt dat valide en betrouwbare pijnbeoordeling net zo
belangrijk is als beoordeling van de vier standaard vitale functies (HR, RR, T,
BP) en dat artsen verplicht zijn in actie te komen wanneer een patiënt pijn
vertoont
o Slecht behandelde acute pijn -> chronische pijn -> veranderingen in de
neuronen -> gevoeliger voor pijn (zelfs zonder externe prikkels) -> ernstig
welzijnsprobleem
, - Uiting van pijn is heel individueel, hier ook heel wat variatie in
- Medisch onderzoek – pijnschalen
o Geen gouden standaard
o Geen betrouwbare fysiologische parameters
o Uni dimensionele schalen
▪ SDS (simple descriptive scale)
▪ NRS (numerical rating scale)
▪ VAS (visual analog scale) - heel algemeen & intuïtief
o Multi-dimensionale schalen
Wat maakt pijnschaal valide en betrouwbaar?
Betrouwbaarheid Inter- en intra-observer betrouwbaarheid
Validiteit “face validity”: ziet de test ok uit?
“content validity”: komen de test items overeen met de
symptomen?
“concrete validity”: is de uitkomst van de test gerelateerd aan
de klinische uitkomst?
“construct validity”: meet de test echt wat het werkelijk wat hij
beweert te meten?
Sensitiviteit Werkelijke positieve (hoge) score (bij patiënten met erge pijn)
Specificiteit Werkelijke negatieve (lage) score (bij controle dieren zonder of
met heel weinig pijn)
Reactie op interventie Pijnlijke gebeurtenis of pijnstillende behandeling klopt met de
score
- Wat is een samengestelde pijnschaal voor het hele paard?
o Composite Pain Scale (CPS): een pijnschaal voor het hele lichaam die
meerdere variabelen omvat (gedragsmatig, fysiologisch, fysiek en/of interactie)
die individueel worden gescoord met behulp van goed gedefinieerde klassen
door middel van simple descriptive scale (SDS), die vervolgens worden
gecombineerd om een algemene CPS-score te verkrijgen
o Voor paarden: >10 schalen
▪ Algemeen, locomotie, koliek & post-op
o Voor ezels 2 schalen
- EQUUS COMPASS scale for horses -> 14 parameters
o 4 fysiologische parameters (APT & borborygmi)
o 8 gedragsparameters & 2 interactie parameters (houding in stand, liggen rollen,
zweten, slaan met staart, trappen naar buik, schrapen met voorbeen,
hoofdbewegingen, pijngeluiden – algemene indruk, reactie op waarnemer,
reactie op palpatie)
o Kwantitatieve deel: frequentie over 5 minuten bepalen van kwaltitatieve deel
o Kwalitatieve deel: de best passende beschrijvingen tav
▪ Kwalitatieve gedragingen
▪ Daarna interacties
, ▪ Fysiologische parameters
- Paarden: horse grimass scale, equine pain face, facial assessment of pain, facial
expressions in ridden horses
o EQUUS FAP schaal voor paarden van Utrecht
o 10 parameters -> 9 gedrag & 1 reactie parameter (hoofd, oogleden, focus,
neusgaten, lippen & mondhoeken, spiertonus, orenspel, flehmen en/of gapen,
tandenknarsen en/of kreunen, reactie oren op geluid)
o Kwantitatieve deel: frequentie over 2 minuten (geeuwen, flemen, kreunen,
tandenknarsen)
o Kwalitatieve deel: de best passende beschrijvingen (bepaalde aspecten aan
het hoofd, bepaalde interacties)
- EQUUS CPS & FAP
o Inmiddels gevalideerd bij acute pijn bij paarden met koliek, kreupelheden,
hoofd gerelateerde pijn, trauma, post-operatief, veulens, chronische pijn
o Voor ezels: acute pijn (koliek, kreupelheden, trauma, post-operatief),
chronische pijn
o Vooral zinnig voor opvolgen in verloop over tijd
▪ Kwantitatief opvolgen behandel effect/analgesie
▪ Meerdere verzorgers/behandelaren -> training & opmerkzaamheid
creëren voor subtiele signalen
