BEGINSELEN VAN BOUWRECHT EN BOUWMANAGEMENT
LESSTRUCTUUR
Week 1 - 9/02 Geen les
Week 2 - 16/02 Les 1: Ruimtelijk beleid
Week 3 - 23/02 Les 2: Ruimtelijk beleid
Week 4 - 2/03 Les 1: De architect
Week 5 - 9/03 Les 2: De architect binnen een economisch weefsel
Week 6 - 16/03 Les 3: De architect en de vergunning
Week 7 - 23/03 Les 4 : De architect en de projecten
Week 8 - 30/03 Geen les
Week 9 - 20/04
Week 10 - 27/04
Week 11 - 4/05
Week 12 - 11/05
Week 13 - 18/05
Onderdeel Weging Vorm
Beginselen van (bouw)recht 6/12 Multiple choice (geen giscorrectie)
Beginselen van bouwmanagement 4/12 Multiple choice (met giscorrectie)
Stedenbouw en ruimtelijke ordening 2/12 Open en gesloten vragen
LES 1: RUIMTELIJK BELEID
(WAAROM) RUIMTELIJK BELEID?
o Lange periode van ontwikkelingen heeft ervoor gezorgd dat het land er ongepland
en lelijk uitziet
o Vroege 19e eeuw: sporen van ruimtelijk beleid in de grote steden (in kleine
gemeenschappen geen ontwikkelingsdruk)
• Vanuit esthetiek, gezondheid, veiligheid, … gekoppeld aan
ontwikkelingsdruk
• Beperkt in toepassingsgebied
o Uitbreiding van steden naar het platteland hangt in grote mate samen met de ontwikkeling van het
woonmodel in België => hier dus ook randvoorwaarden nodig
o Eind 19e eeuw = griezelige periode (voor de elite) in de industrialisering (arbeiders wonen op een hoopje en
hebben geen stemrecht, door verschillende evoluties voelen de overheden dat ze moeten ingrijpen):
• Opkomst communisme/ socialisme
• Epidemieën door ongezonde levensomstandigheden
• Incest, prostitutie, alcoholmisbruik (dreigingen waarvoor een oplossing moet komen)
o Oplossingen:
• Oplossing 1: Arbeiders weg te krijgen naar het platteland (hier leven ze gespreid)
• Oplossing 2: Via eigenaarschap een belang bij het behoud van de bestaande orde te geven
1
,o Beleidsmatige initiatieven ontstaan om dit te realiseren:
• Mobiliteitsbeleid: buurtspoorwegen (bereikbaar maken) =>
vroeger veel meer spoorwegen, nu vervangen door wegen want
iedereen heeft een auto
• Woonbeleid: private (eigendoms)woningen voor sociale rust
(arbeiders overtuigen om eigen woning te kopen)
o Wet Arbeidershuisvesting 1889: creëert model van goedkope eigendomswoningen als vorm van ‘sociale
huisvesting’
• Goedkope (sociale) leningen, spaarboekjes, belastingvrijstellingen (voor wie een woning koopt)
• Maatschappijen voor creatie van betaalbare woningen voor arbeiders
• Resultaat: tussen 1889 en midden 20ste eeuw – 300 000 nieuwbouwwoningen gesubsidieerd, vnl.
buiten de steden
• 1 perceel = 1 huis = 1 eigenaar = 1 gezin (liberale mentaliteit, zo weinig mogelijk gedeelde
infrastructuur)
o Wet De Taeye (1948) zet dezelfde lijn voort
• Bouw van goedkope woningen na de oorlog via premies, leningen tot 90% van de bouwsom
• Keuze van efficiëntie, en het wordt elitair (geslaagd leven): “Mijn overtuiging is dan ook dat door de
eigen woning, beter dan door veel woorden over volksopvoeding, bijgedragen wordt tot de
versteviging van ons volksbestaan, (…). Gans het gezin gaat leven in en met de natuur en meewerken
aan de scheppende schoonheid” (- Alfred De Taeye)
• “De weg naar de grootst mogelijke middelmatigheid” (- Léon Stynen) (veel tegenstanders van deze
wet: heel typische huizen ontstaan)
o Theorie van pad-afhankelijkheid: beleidskeuzes worden in grote mate bepaald door (de gevolgen van)
eerdere beleidskeuzes
• Inelasticiteit in beleid: keuzes veranderen maar stapsgewijs, rekening houden met partijen die al
veel langer aan de macht zijn
• Inelasticiteit van instellingen
• Inelasticiteit van mentaliteit (‘baksteen in de maag’): de overheid is al heel lang bezig met het
aanmoedigen van een huis te kopen daardoor wordt dit nu gezien als ‘geslaagd in het leven’. Deze
mentaliteit kan niet op een specifiek moment veranderen, het wordt doorgegeven van generatie op
generatie. = lange ontwikkeling
o Eerste regelgeving rond ruimtelijke ordening volgt pas wanneer het land al versnipperd bebouwd is, en botst
vanaf dan continu met het ‘gesubsidieerd liberalisme’ waarop het beleid al een eeuw inzette
• Regelgeving komt er ‘zowel uit economisch, sociaal en esthetisch oogpunt als met doel ’s lands
natuurschoon ongeschonden te bewaren’ (Stedenbouwwet 1962)
• Plotse rem op wat mogelijk is “op den buiten”, leidt (owv. inelasiticteiten) tot continue
slingerbeweging en slaagt er niet volledig in om trends te keren
• Grond = schaars = duur: grond moest dus eigenlijk in overvloed zijn om het betaalbaar te houden,
daarom hebben ze lang gewacht om te bepalen waar je mag bouwen en waar niet (het is dus te laat)
2
,Nederzetting structuur van Vlaanderen, nog stad nog drop =>
o Ruimtebeslag = ruimte ingenomen door onze nederzettingen (= huisvesting)
• Huisvesting (incl. tuinen en parken), industriële en commerciële doeleinden,
transportinfrastructuur, recreatieve doeleinden, serres, etc.
• Indicator van ruimtelijke spreiding: Vlaanderen telt 33% ruimtebeslag, met projectie 2050: 41 – 50%
(hoogste van Europa)
• Wat niet binnen het ruimtebeslag valt is: open ruimte
o Verharding = artificiële bedekking van de bodem waardoor essentiële ecosysteemfuncties verloren gaan
• Ecosysteemfuncties oa. Waterinfiltratie, plantengroei, koolstofopslag, …
• Indicator van droogte, overstromingen, hitte, …
Kaart beschermde natuur: heel weinig over en heel slecht
verbonden, heel versnipperd =>
o Aanleidingen om aan ruimtelijk beleid te doen nemen alleen maar toe met de demografische en
economische groei op een beperkte oppervlakte
• ‘Ruimtevragen’ vanuit industrie, wonen, recreatie, … blijven toenemen
• Overschrijden van planetaire grenzen vraagt om ingrepen (lagere C02-uitstoot, herstel van
biodiversiteit, keren van ontbossing, …) die ook weer ruimte vragen
• Sterkere nood aan beschermen van de open ruimte, het milieu, de natuurwaarden, …
WAT IS RUIMTELIJK BELEID?
o Abstracte definitie: Ruimtelijk beleid is een bewust ingrijpen door de overheid … in de ruimtelijke
ontwikkeling … via fysieke maatregelen of regelgeving (2 manieren van ingrijpen). (Ze stellen een ruimtelijke
ontwikkeling vast en gaan dan ingrijpen)
• Kan om verschillende redenen gebeuren (oa. Degene die we gezien hebben), belangrijk is vooral dat
het een poging tot sturen is
• Kan heel verschillende vormen aannemen
• Bestaat in grote mate ook uit reflexieve regels (het ‘hoe’, bv. Procedures), (gaat vooral ook over hoe
je ruimtelijk moet plannen)
3
, o Ruimtelijk beleid (= ruimtelijke ordening) bestaat uit 3 grote onderdelen
• Ruimtelijke planning
• Vergunningen-beleid
• Handhaving (= controle)
• (en reflexieve regels)
o Ruimtelijke planning (in ruime zin) is de systematische voorbereiding van
ruimtelijke beleid
• Vaststellen van bepaalde trends in de evolutie van de ruimte (bv. Toenemend ruimtebeslag)
• Uitdrukken van ambities en bedoelingen mbt. Die trends (bv. Ruimtebeslag afremmen)
• Verantwoorde keuzes maken over handelingen om die ambitie waar te maken (bv. Verbod op
bijkomend ruimtebeslag invoeren)
• Cyclisch via evaluatie (bv. Heeft de actie tot een rem op ruimtebeslag geleid?)
o Ruimtelijke planning (in strikte zin) is de opmaak van plannen (structuur-, beleids-, bestemmings-,
uitvoerings-) om de ruimtelijke ontwikkeling te sturen
• Plannen zijn een specifieke vorm van regelgeving, nl. ruimtelijke regelgeving
• Planning in deze zin te onderscheiden van ‘stedenbouw’, waarmee eerder het fysieke ontwerp van
de ruimte bedoeld wordt
WET ’62 EN DE GEWESTPLANNEN
o Wet van 8 april 1962 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de
stedenbouw (“Stedenbouwwet”) bevat voor het eerst een systeem van ruimtelijke planning
voor België
• “zowel uit economisch, sociaal en esthetisch oogpunt als met het doel ’s lands
natuurschoon ongeschonden te bewaren” (artikel 1)
o Voorziet een systeem van steeds fijner wordende (bestemmings)plannen op
verschillende niveaus (hoe lager, hoe concreter)
• Nationaal plan en streekplannen (nooit opgemaakt) zouden grote lijnen
vastleggen (politiek gevoelig)
• Gewestplannen, Algemene Plannen van Aanleg (APA) en Bijzondere Plannen van
Aanleg (BPA) verfijnen verder (wel gerealiseerd)
• Verkavelingsplan en bouwplan leiden tot realisatie
o Gewestplannen werden goedgekeurd tussen 1976 en 1980, en leggen bestemmingen
vast voor het volledige Belgische grondgebied
• ‘Gewest’ wijst hier op een oude administratieve indeling (andere betekenis
dan nu)
• Plan is gedetailleerder dan oorspronkelijk bedoeld, en legt owv.
“rechtszekerheid” bestemmingen vast tot op perceelsniveau
4
LESSTRUCTUUR
Week 1 - 9/02 Geen les
Week 2 - 16/02 Les 1: Ruimtelijk beleid
Week 3 - 23/02 Les 2: Ruimtelijk beleid
Week 4 - 2/03 Les 1: De architect
Week 5 - 9/03 Les 2: De architect binnen een economisch weefsel
Week 6 - 16/03 Les 3: De architect en de vergunning
Week 7 - 23/03 Les 4 : De architect en de projecten
Week 8 - 30/03 Geen les
Week 9 - 20/04
Week 10 - 27/04
Week 11 - 4/05
Week 12 - 11/05
Week 13 - 18/05
Onderdeel Weging Vorm
Beginselen van (bouw)recht 6/12 Multiple choice (geen giscorrectie)
Beginselen van bouwmanagement 4/12 Multiple choice (met giscorrectie)
Stedenbouw en ruimtelijke ordening 2/12 Open en gesloten vragen
LES 1: RUIMTELIJK BELEID
(WAAROM) RUIMTELIJK BELEID?
o Lange periode van ontwikkelingen heeft ervoor gezorgd dat het land er ongepland
en lelijk uitziet
o Vroege 19e eeuw: sporen van ruimtelijk beleid in de grote steden (in kleine
gemeenschappen geen ontwikkelingsdruk)
• Vanuit esthetiek, gezondheid, veiligheid, … gekoppeld aan
ontwikkelingsdruk
• Beperkt in toepassingsgebied
o Uitbreiding van steden naar het platteland hangt in grote mate samen met de ontwikkeling van het
woonmodel in België => hier dus ook randvoorwaarden nodig
o Eind 19e eeuw = griezelige periode (voor de elite) in de industrialisering (arbeiders wonen op een hoopje en
hebben geen stemrecht, door verschillende evoluties voelen de overheden dat ze moeten ingrijpen):
• Opkomst communisme/ socialisme
• Epidemieën door ongezonde levensomstandigheden
• Incest, prostitutie, alcoholmisbruik (dreigingen waarvoor een oplossing moet komen)
o Oplossingen:
• Oplossing 1: Arbeiders weg te krijgen naar het platteland (hier leven ze gespreid)
• Oplossing 2: Via eigenaarschap een belang bij het behoud van de bestaande orde te geven
1
,o Beleidsmatige initiatieven ontstaan om dit te realiseren:
• Mobiliteitsbeleid: buurtspoorwegen (bereikbaar maken) =>
vroeger veel meer spoorwegen, nu vervangen door wegen want
iedereen heeft een auto
• Woonbeleid: private (eigendoms)woningen voor sociale rust
(arbeiders overtuigen om eigen woning te kopen)
o Wet Arbeidershuisvesting 1889: creëert model van goedkope eigendomswoningen als vorm van ‘sociale
huisvesting’
• Goedkope (sociale) leningen, spaarboekjes, belastingvrijstellingen (voor wie een woning koopt)
• Maatschappijen voor creatie van betaalbare woningen voor arbeiders
• Resultaat: tussen 1889 en midden 20ste eeuw – 300 000 nieuwbouwwoningen gesubsidieerd, vnl.
buiten de steden
• 1 perceel = 1 huis = 1 eigenaar = 1 gezin (liberale mentaliteit, zo weinig mogelijk gedeelde
infrastructuur)
o Wet De Taeye (1948) zet dezelfde lijn voort
• Bouw van goedkope woningen na de oorlog via premies, leningen tot 90% van de bouwsom
• Keuze van efficiëntie, en het wordt elitair (geslaagd leven): “Mijn overtuiging is dan ook dat door de
eigen woning, beter dan door veel woorden over volksopvoeding, bijgedragen wordt tot de
versteviging van ons volksbestaan, (…). Gans het gezin gaat leven in en met de natuur en meewerken
aan de scheppende schoonheid” (- Alfred De Taeye)
• “De weg naar de grootst mogelijke middelmatigheid” (- Léon Stynen) (veel tegenstanders van deze
wet: heel typische huizen ontstaan)
o Theorie van pad-afhankelijkheid: beleidskeuzes worden in grote mate bepaald door (de gevolgen van)
eerdere beleidskeuzes
• Inelasticiteit in beleid: keuzes veranderen maar stapsgewijs, rekening houden met partijen die al
veel langer aan de macht zijn
• Inelasticiteit van instellingen
• Inelasticiteit van mentaliteit (‘baksteen in de maag’): de overheid is al heel lang bezig met het
aanmoedigen van een huis te kopen daardoor wordt dit nu gezien als ‘geslaagd in het leven’. Deze
mentaliteit kan niet op een specifiek moment veranderen, het wordt doorgegeven van generatie op
generatie. = lange ontwikkeling
o Eerste regelgeving rond ruimtelijke ordening volgt pas wanneer het land al versnipperd bebouwd is, en botst
vanaf dan continu met het ‘gesubsidieerd liberalisme’ waarop het beleid al een eeuw inzette
• Regelgeving komt er ‘zowel uit economisch, sociaal en esthetisch oogpunt als met doel ’s lands
natuurschoon ongeschonden te bewaren’ (Stedenbouwwet 1962)
• Plotse rem op wat mogelijk is “op den buiten”, leidt (owv. inelasiticteiten) tot continue
slingerbeweging en slaagt er niet volledig in om trends te keren
• Grond = schaars = duur: grond moest dus eigenlijk in overvloed zijn om het betaalbaar te houden,
daarom hebben ze lang gewacht om te bepalen waar je mag bouwen en waar niet (het is dus te laat)
2
,Nederzetting structuur van Vlaanderen, nog stad nog drop =>
o Ruimtebeslag = ruimte ingenomen door onze nederzettingen (= huisvesting)
• Huisvesting (incl. tuinen en parken), industriële en commerciële doeleinden,
transportinfrastructuur, recreatieve doeleinden, serres, etc.
• Indicator van ruimtelijke spreiding: Vlaanderen telt 33% ruimtebeslag, met projectie 2050: 41 – 50%
(hoogste van Europa)
• Wat niet binnen het ruimtebeslag valt is: open ruimte
o Verharding = artificiële bedekking van de bodem waardoor essentiële ecosysteemfuncties verloren gaan
• Ecosysteemfuncties oa. Waterinfiltratie, plantengroei, koolstofopslag, …
• Indicator van droogte, overstromingen, hitte, …
Kaart beschermde natuur: heel weinig over en heel slecht
verbonden, heel versnipperd =>
o Aanleidingen om aan ruimtelijk beleid te doen nemen alleen maar toe met de demografische en
economische groei op een beperkte oppervlakte
• ‘Ruimtevragen’ vanuit industrie, wonen, recreatie, … blijven toenemen
• Overschrijden van planetaire grenzen vraagt om ingrepen (lagere C02-uitstoot, herstel van
biodiversiteit, keren van ontbossing, …) die ook weer ruimte vragen
• Sterkere nood aan beschermen van de open ruimte, het milieu, de natuurwaarden, …
WAT IS RUIMTELIJK BELEID?
o Abstracte definitie: Ruimtelijk beleid is een bewust ingrijpen door de overheid … in de ruimtelijke
ontwikkeling … via fysieke maatregelen of regelgeving (2 manieren van ingrijpen). (Ze stellen een ruimtelijke
ontwikkeling vast en gaan dan ingrijpen)
• Kan om verschillende redenen gebeuren (oa. Degene die we gezien hebben), belangrijk is vooral dat
het een poging tot sturen is
• Kan heel verschillende vormen aannemen
• Bestaat in grote mate ook uit reflexieve regels (het ‘hoe’, bv. Procedures), (gaat vooral ook over hoe
je ruimtelijk moet plannen)
3
, o Ruimtelijk beleid (= ruimtelijke ordening) bestaat uit 3 grote onderdelen
• Ruimtelijke planning
• Vergunningen-beleid
• Handhaving (= controle)
• (en reflexieve regels)
o Ruimtelijke planning (in ruime zin) is de systematische voorbereiding van
ruimtelijke beleid
• Vaststellen van bepaalde trends in de evolutie van de ruimte (bv. Toenemend ruimtebeslag)
• Uitdrukken van ambities en bedoelingen mbt. Die trends (bv. Ruimtebeslag afremmen)
• Verantwoorde keuzes maken over handelingen om die ambitie waar te maken (bv. Verbod op
bijkomend ruimtebeslag invoeren)
• Cyclisch via evaluatie (bv. Heeft de actie tot een rem op ruimtebeslag geleid?)
o Ruimtelijke planning (in strikte zin) is de opmaak van plannen (structuur-, beleids-, bestemmings-,
uitvoerings-) om de ruimtelijke ontwikkeling te sturen
• Plannen zijn een specifieke vorm van regelgeving, nl. ruimtelijke regelgeving
• Planning in deze zin te onderscheiden van ‘stedenbouw’, waarmee eerder het fysieke ontwerp van
de ruimte bedoeld wordt
WET ’62 EN DE GEWESTPLANNEN
o Wet van 8 april 1962 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de
stedenbouw (“Stedenbouwwet”) bevat voor het eerst een systeem van ruimtelijke planning
voor België
• “zowel uit economisch, sociaal en esthetisch oogpunt als met het doel ’s lands
natuurschoon ongeschonden te bewaren” (artikel 1)
o Voorziet een systeem van steeds fijner wordende (bestemmings)plannen op
verschillende niveaus (hoe lager, hoe concreter)
• Nationaal plan en streekplannen (nooit opgemaakt) zouden grote lijnen
vastleggen (politiek gevoelig)
• Gewestplannen, Algemene Plannen van Aanleg (APA) en Bijzondere Plannen van
Aanleg (BPA) verfijnen verder (wel gerealiseerd)
• Verkavelingsplan en bouwplan leiden tot realisatie
o Gewestplannen werden goedgekeurd tussen 1976 en 1980, en leggen bestemmingen
vast voor het volledige Belgische grondgebied
• ‘Gewest’ wijst hier op een oude administratieve indeling (andere betekenis
dan nu)
• Plan is gedetailleerder dan oorspronkelijk bedoeld, en legt owv.
“rechtszekerheid” bestemmingen vast tot op perceelsniveau
4
