VOEDINGSLEER
2de Bach lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen
Wout Heylen
2 semester
de
2025
INLEIDING
- Voedingsmiddel vs. voedingsstof
o Voedingsmiddel = bevat voedingsstoffen en afkomstig van dier of planten
o Voedingstoffen/nutriënten = wordt gebruikt als energiebron/
ondersteuning van groei/ herstel/…
- 6 categorieën van nutriënten
o Vitaminen
o Mineralen
o Koolhydraten Leveren energie
o Vetten
o Proteïnen
o Water
- Verschillenden opdeling
o Macro (nodig in grote hoeveelheden bv. Proteïnen) vs. micro (bv vitaminen)
o Organisch (opgebouwd uit C ) vs. anorganisch (bevat geen C = Mineralen)
o Essentieel vs. non-essentieel (kan het lichaam het zelf aanmaken of niet)
o Energie (vetten) vs. niet energieleverend (mineralen)
- Calorieën = eenheid voor energie/ warmte
o 1 (k)cal = #E nodig om 1 (k)g water 1°C te verwarmen
o Officiële E-eenheid = joule
1 cal = 4,184 J
-
Alcohol is geen nutriënt 1
Levert wel 7kcal/g op
,MICRONUTRIENTEN
VET EN WATER OPLOSBARE VITAMINEN
Inleiding vitaminen
- Oorsprong (vita = leven & amine = aanwezige amine-groep gedacht)
o Bewerkt voedsel haalde deze stoffen uit de voeding = groei deficiënties
- Definitie
o MicroNut die essentieel zijn voor een organisme, maar kan het
niet/onvoldoende zelf aanmaken
o Organische elementen
o Leveren geen energie
o betrokken in fundamentele lichaamsfuncties
o sommige pas acties na chemische verandering (provitamine)
- Essentiel
o Metabool essentieel (vanuit de voeding)
o Primaten en cavia’s maken geen vit C
o Bacteriën synthetiseren vit B
- Opsplitsing a.d.h.v. oplosbaarheid (absorptie/transport + opslag in lichaam)
- Vet oplosbaar
o Opname in dunne darm (bloed en lymfe)
o Opslag in lever en vetweefsel toxiciteit bestaat
- Wateroplosbaar
o Opname in dunne darm (o.b.v. bindingseiwitten transport in bloed)
o Overschot uitgescheiden via urine regelmatige nood maar geen
toxiciteit
2
,- Functies van vita’s
o Grootste deel van vitamines functioneren als co-enzyme of precursor (B)
o Sommige hormonale werking (reguleren mineraal metabolisme) vit D
o Antioxidanten (vit C & E)
- Vita’s in voeding
o Organische componenten snel oxideren = snel kapot
Door bv invriezen/ Bewerkt voedsel/…
- Inname dagelijkse hoeveelheid
3
, Vet oplosbare vitamine
Vitamine A
- Nomenclatuur
o Voorgevormd uitsluitend dierlijke bronnen
3 belangrijke vormen
• Retinol (meest actief)
• Retinal
• Retinoïnezuur
o Precursor carotenoïden (provitamine A)
Plantaardige oorsprong
Omzetting in lichaam tot Retinol (niet even efficiënt)
vb. β-caroteen (pigment in gele/oranje voedingsmiddelen)
o absorptie
Vit E bevorderd opname Retinol
Oxidanten remmen absorptie
Biologische beschikbaarheid (Retinol tot 90%/ Carotenen 50%)
o Metabolisme + transport
Retinol bind aan RBP vanuit lever
• Retinol oxideert naar retinoïde zuur
- Opslag
o Meer dan 80% opslag in de lever
o Carotenoïden kunnen opgeslagen worden in vetweefsel
- Bronnen
o Dierlijk vette producten zoals lever/eigeel/volle melk
o Plantaardig groene bladgroente/ rood, geel en oranje groente/vruchten
- Functies
o Lichtgevoeligheid oog Retinal komt tussen in de cyclus van rodopsine
o Integriteit epitheelcellen zonder vit A keratinisatie vd cel = afweer ↓
o Immuniteit (B-cellen en T-cellen)
o Voortplanting (zaadproductie en conceptie)
o Embryonale ontwikkeling (retinoïde zuur)
Longontwikkeling + groei van kraakbeenschijven (bot)
o Bijkomende functies van carotenoïden
Antioxidant (bij [lage] ) beschermt tegen radicalen (straling)
• Zou ook beschermen tegen prostaatkanker
4
2de Bach lichamelijke opvoeding en bewegingswetenschappen
Wout Heylen
2 semester
de
2025
INLEIDING
- Voedingsmiddel vs. voedingsstof
o Voedingsmiddel = bevat voedingsstoffen en afkomstig van dier of planten
o Voedingstoffen/nutriënten = wordt gebruikt als energiebron/
ondersteuning van groei/ herstel/…
- 6 categorieën van nutriënten
o Vitaminen
o Mineralen
o Koolhydraten Leveren energie
o Vetten
o Proteïnen
o Water
- Verschillenden opdeling
o Macro (nodig in grote hoeveelheden bv. Proteïnen) vs. micro (bv vitaminen)
o Organisch (opgebouwd uit C ) vs. anorganisch (bevat geen C = Mineralen)
o Essentieel vs. non-essentieel (kan het lichaam het zelf aanmaken of niet)
o Energie (vetten) vs. niet energieleverend (mineralen)
- Calorieën = eenheid voor energie/ warmte
o 1 (k)cal = #E nodig om 1 (k)g water 1°C te verwarmen
o Officiële E-eenheid = joule
1 cal = 4,184 J
-
Alcohol is geen nutriënt 1
Levert wel 7kcal/g op
,MICRONUTRIENTEN
VET EN WATER OPLOSBARE VITAMINEN
Inleiding vitaminen
- Oorsprong (vita = leven & amine = aanwezige amine-groep gedacht)
o Bewerkt voedsel haalde deze stoffen uit de voeding = groei deficiënties
- Definitie
o MicroNut die essentieel zijn voor een organisme, maar kan het
niet/onvoldoende zelf aanmaken
o Organische elementen
o Leveren geen energie
o betrokken in fundamentele lichaamsfuncties
o sommige pas acties na chemische verandering (provitamine)
- Essentiel
o Metabool essentieel (vanuit de voeding)
o Primaten en cavia’s maken geen vit C
o Bacteriën synthetiseren vit B
- Opsplitsing a.d.h.v. oplosbaarheid (absorptie/transport + opslag in lichaam)
- Vet oplosbaar
o Opname in dunne darm (bloed en lymfe)
o Opslag in lever en vetweefsel toxiciteit bestaat
- Wateroplosbaar
o Opname in dunne darm (o.b.v. bindingseiwitten transport in bloed)
o Overschot uitgescheiden via urine regelmatige nood maar geen
toxiciteit
2
,- Functies van vita’s
o Grootste deel van vitamines functioneren als co-enzyme of precursor (B)
o Sommige hormonale werking (reguleren mineraal metabolisme) vit D
o Antioxidanten (vit C & E)
- Vita’s in voeding
o Organische componenten snel oxideren = snel kapot
Door bv invriezen/ Bewerkt voedsel/…
- Inname dagelijkse hoeveelheid
3
, Vet oplosbare vitamine
Vitamine A
- Nomenclatuur
o Voorgevormd uitsluitend dierlijke bronnen
3 belangrijke vormen
• Retinol (meest actief)
• Retinal
• Retinoïnezuur
o Precursor carotenoïden (provitamine A)
Plantaardige oorsprong
Omzetting in lichaam tot Retinol (niet even efficiënt)
vb. β-caroteen (pigment in gele/oranje voedingsmiddelen)
o absorptie
Vit E bevorderd opname Retinol
Oxidanten remmen absorptie
Biologische beschikbaarheid (Retinol tot 90%/ Carotenen 50%)
o Metabolisme + transport
Retinol bind aan RBP vanuit lever
• Retinol oxideert naar retinoïde zuur
- Opslag
o Meer dan 80% opslag in de lever
o Carotenoïden kunnen opgeslagen worden in vetweefsel
- Bronnen
o Dierlijk vette producten zoals lever/eigeel/volle melk
o Plantaardig groene bladgroente/ rood, geel en oranje groente/vruchten
- Functies
o Lichtgevoeligheid oog Retinal komt tussen in de cyclus van rodopsine
o Integriteit epitheelcellen zonder vit A keratinisatie vd cel = afweer ↓
o Immuniteit (B-cellen en T-cellen)
o Voortplanting (zaadproductie en conceptie)
o Embryonale ontwikkeling (retinoïde zuur)
Longontwikkeling + groei van kraakbeenschijven (bot)
o Bijkomende functies van carotenoïden
Antioxidant (bij [lage] ) beschermt tegen radicalen (straling)
• Zou ook beschermen tegen prostaatkanker
4
