Samenvatting Psychologie 2 Lesnotities | Inleiding Psychologische Stromingen | Artesis Antwerpen| psychologie |psychologie 2|bachelor| orthopedagogie

1




LES 1
INLEIDING PSYCHOLOGIE

Binnen het vak psychologie 2 maken we kennis met verschillende psychologische stromingen.

 Psychologische stroming =
verwijst naar verschillende benaderingen binnen de psychologie die de manier waarop gedrag en
mentale processen worden onderzocht.
 Vroeger werkte de psycholoog in een bepaalde stroming maar tegenwoordig is er meer ruimte
om verschillende stromingen samen te brengen tot 1 geheel.

ELKE STROMING HEEFT ZIJN EIGEN…

1. Mens-en wereldbeeld
2. verklaringsmodellen voor psychische problemen
3. Methodieken om psychische problemen te behandelen
 Methodieken= de op de praktijkgerichte uitwerkingen van deze benaderingen. Methodieken geven
aan hoe je abstracte theorieën kunt toepassen in de hulpverlening.
4. Methoden en technieken
 Die uit deze methodieken voortvloeien => Methoden en technieken = concrete wijzen van handelen
die binnen een bepaalde methodiek passen.

Voorbeeld met de systeemtherapie

1. Mens- en wereldbeeld: Binnen de systeemtherapie wordt de mens gezien als onderdeel van
verschillende systemen (gezin, school, vrienden). Gedrag ontstaat niet los van de omgeving, maar in
interactie met anderen.
2. Verklaringsmodellen: De gedragsproblemen van de jongere worden niet alleen gezien als een
individueel probleem, maar als een signaal van verstoorde interacties binnen het gezin (bijvoorbeeld
veel conflicten tussen ouders en kind).
3. Gezinstherapie is een systemische methodiek waarbij het hele gezin betrokken wordt. De focus ligt op
communicatiepatronen, rollen en onderlinge relaties, in plaats van alleen op het probleemgedrag van
de jongere.
4. Methoden en technieken: Binnen deze methodiek kan de therapeut bijvoorbeeld:
o gezinsgesprekken voeren
o communicatiepatronen in kaart brengen
o circulaire vragen stellen
o opdrachten geven om ander gedrag uit te proberen thuis

, 2




VERSCHILLEN TUSSEN DE PSYCHOLOGISCHE STROMINGEN
 Een psychotherapeutische opleiding volgt meestal 1 specifieke stroming/school.
 Het psychisch functioneren van een persoon kan vanuit verschillende componenten bekeken
worden:
Psychotherapieën
o Ontwikkelingscomponent: Hoe iemand zich doorheen het leven heeft ontwikkeld.
verschillen in de
manier en de mate o Neurobiologisch component: De invloed van hersenen, genetica en lichamelijke processen.
waarin ze deze o Affectieve component: Hoe iemand omgaat met emoties en gevoelens.
factoren in hun o Cognitieve component: Hoe iemand denkt, waarneemt en informatie verwerkt.
behandeling o Gedragscomponent: Hoe iemand zich gedraagt en welke gedrag aangeleerd is.
betrekken
o Interpersoonlijke component: Hoe iemand omgaat met andere mensen en relaties.
o Systeemcomponent: De invloed van systemen zoals in school, gezin en omgeving.
 Andere verschillen dat kunnen plaatvinden is:
o Meer klachtgericht VS persoonsgericht
 = Meer gericht op de klacht VS gericht op de mogelijkheden.
 Afhankelijk van de visie gaan we kijken welke componenten juist worden toegepast en hoe deze
worden ervaren.

! behoort niet tot de componenten maar het woord moet je ook kennen : intrapersoonlijke component: hoe
iemand omgaat met andere mensen en relaties.

Verschillen tussen de psychologische stromingen kunnen zich ook bevinden in…

 Evidence-based VS practice-based
o Evidence-based: “Het uitvoeren van een handeling door een beroepsbeoefenaar op zo’n
wijze dat de uitvoering is gebaseerd de best beschikbare informatie over doelmatigheid en
doeltreffendheid.
 Keuze van andere methoden of zelfs andere stromingen naargelang problematiek:
wat heeft zijn nut bewezen?
 Sommige stromingen hechten op zich al meer belang aan evidence-based werken
bvb biopsychosociaal kader, cognitieve gedragstherapie.
o Practice-based: wat door de praktijk als effectief wordt verondersteld. Bvb cliëntgericht
kader, psychodynamisch kader

Verschillen tussen verschillende psychotherapieën worden kleiner

 Orthopedagogische praktijk: gewoonlijk eclectisch / integratief
o combineren vaak bruikbare elementen uit verschillende benaderingen/theoretische kader
 Eclectisch / integratief werken wordt zeker belangrijk door toenemende nadruk op vraaggestuurde
en herstelondersteunende hulpverlening
o Herstelondersteunende HV = de eigen beleving van de cliënt staat meer centraal.

PSYCHOLOGIE BETEKENIS

Psychologie heeft verschillende betekenissen zoals;

 Voor ons is de wetenschappelijke psychologie de studie van de doelgerichte interactie tussen
persoon en situatie. Meer specifiek wil de psychologie achterhalen hoe de persoon in interactie
met de situatie beleeft, wat hij ervaart en tegelijk tot doelgericht handelen komt” (Cuyvers, 2004).
 “Wetenschap die zich bezig houdt met het onderzoek naar de determinanten
(=elementen/omstandigheden) van gedrag” (Van Dale, 2012).

, 3




DE PSYCHOLOOG EN ZIJN COLLEGA’S
Psycholoog Psychotherapeut
- Beschermde titel: master in de psychologie - Beschermde titel (nu overgangsfase)
- Schrijft geen medicatie voor - Schrijft geen medicatie voor
- Niet door RIZIV terugbetaald, tenzij via - Niet door RIZIV terugbetaald
conventie/eerstelijnszorg - Niet altijd psychologisch geschoold
- Niet altijd therapeutisch geschoold - Indien lid van beroepsvereniging =
- Soms door ziekenfonds deels terugbetaald. kwaliteitslabel*
- Soms door ziekenfonds deels terugbetaald.

Psychiater Praktijkgerichte orthopedagoog
- Beschermde titel - Geen beschermde titel
- Studeert eerst geneeskunde aan een - Mag geen medicatie voorschrijven & niet
universiteit en neemt na zijn traject de door RIZIV terugbetaald
keuze om te verdiepen in psychiatrie - Niet therapeutisch geschoold (tenzij extra
- Mag medicatie voorschrijven & door RIZIV opleiding)
terugbetaald. - Vooral ondersteuning van cliënten in
- Niet altijd specifiek therapeutisch geschoold dagelijks leven.


* = Een kwaliteitslabel geeft aan of een psychotherapeut correct is opgeleid (iedereen mag zich therapeut
noemen, zoals bijvoorbeeld een coach, maar aan een kwaliteitslabel kan je herkennen of iemand daadwerkelijk
professioneel en erkend geschoold is)

PSYCHOLOGISCHE STROMINGEN

 Psychodynamische benaderingen
 Cognitief-gedragstherapeutische benaderingen
 Cliëntgerichte benaderingen
 Lichaamsgerichte benaderingen
 Systeemgerichte benaderingen (o.a. contextueel kader)
 Oplossingsgerichte benaderingen
 Biopsychosociale benaderingen

, 4



1. BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL

= overkoepelende term

=> de mens is een zich ontwikkelende biopsychosociale eenheid.

Het biopsychosociaal model…

 bekijkt de interactie tussen biologische, psychische en sociale factoren
 onderzoekt de invloed van deze verschillende factoren op de manier waarop een stoornis zich
ontwikkelt
 voor sommige stoornissen bestaat er een biologische kwetsbaarheid
o voor de meeste psychische stoornissen is er geen eenduidige neurobiologische oorzaak
 De hersenen zijn plastisch en passen zich aan naargelang de omgeving en dus is het
moeilijk om te zeggen dat enkel de neurobiologie een oorzaak kan zijn van een
stoornis.
o gaat om dynamisch evenwicht tussen genetische kwetsbaarheid en omgevingsfactoren
 We spreken over een samenspel tussen nature en nurture. Bvb een zwangere vrouw neemt drugs.
Dit heeft effect op de baby (nature) maar daarbij speelt ook de omgeving een rol binnen het
ontwikkelen van het kind (nurture)

KWETSBAARHEID-STRESSMODEL

Dit is een manier om te kijken naar het biopsychosociale kant:
Kwetsbaarheid wordt bepaald door biopsychosociale factoren en
hoe dat ze met elkaar inspelen.

In dit model gaan we kijken naar de…

 Draagkracht
 Draaglast

! Dit model is geen maatstaf dat voor elk persoon geldt: Iedereen
zijn balansmodel zit anders in elkaar. De ene persoon heeft meer
draagkracht/draaglast dan de ander.

HOE KIEZEN VOOR EEN BEPAALDE STROMING OF
METHODIEK?

 Werkrelatie met de cliënt blijkt wetenschappelijk van even groot belang dan de specifieke
therapeutische techniek, o.a.:
o Mate waarin therapeut eigen gevoelens tegenover de cliënt kan hanteren.
o Mate waarin de therapeut de cliënt helpt zijn emoties te uiten
o Mate waarin de therapeut de cliënt inzicht geeft in zijn problemen.
 Bij het hanteren van dezelfde techniek boekt een empatische therapeut betere resultaten dan minder
invoelende behandelaar.
 Er moet ook een “klik” zijn.
o Heeft te maken met eigenschappen en achtergronden
o “leertherapie” om te werken aan eigen persoon als behandelaar.
 Het mooiste is een combinatie van een bij je hulpvraag passende interventie die wordt toegepast door
een therapeut door wie je je begrepen voelt en met wie je in vertrouwen kan samenwerken.”
 Omgevingsfactoren en wat de cliënt zelf doet, zijn ook belangrijk om vooruitgang te boeken!