Samenvatting theorie Hogeschooltaal
Inhoudsopgave
Spelling van werkwoorden............................................................................................................................. 4
Hoe vind je de persoonsvorm?.............................................................................................................................4
Twee of meer persoonsvormen............................................................................................................................4
Ik-vorm..................................................................................................................................................................4
‘Je’ achter de persoonsvorm.................................................................................................................................4
Gebiedende wijs...................................................................................................................................................5
Tegenwoordige tijd...............................................................................................................................................5
Verleden tijd.........................................................................................................................................................5
’t Ex-kofschip........................................................................................................................................................6
Voltooid deelwoord..............................................................................................................................................6
Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord...................................................................................................6
Onvoltooid deelwoord..........................................................................................................................................7
Engelse leenwerkwoorden...................................................................................................................................7
Infinitief of hele werkwoord.................................................................................................................................7
Scheidbaar en niet-scheidbaar samengestelde werkwoorden.............................................................................7
Spelling algemeen.......................................................................................................................................... 9
Veelvoorkomende woorden..................................................................................................................................9
Samenstelling met tussenletter -n-......................................................................................................................9
Afleiding met tussenletter -n-.............................................................................................................................10
Samenstelling en afleiding met -s-.....................................................................................................................10
Samenstelling.....................................................................................................................................................11
Samenstelling met verwisselbare elementen.....................................................................................................11
Samenstelling met bijzondere voor- of nabepaling............................................................................................11
Samenstelling met een bijzondere vorm............................................................................................................12
Samenstelling met een of meer Engelse woorden.............................................................................................14
Samenstelling met een woordgroep..................................................................................................................15
Telwoorden en breuken......................................................................................................................................16
Hoofdletter begin van de zin..............................................................................................................................16
Persoonsnamen..................................................................................................................................................16
Aardrijkskundige namen....................................................................................................................................16
Tijdsindeling.......................................................................................................................................................17
Titels van teksten................................................................................................................................................18
Volkeren, etnische en religieuze groepen...........................................................................................................18
Organisaties en merken.....................................................................................................................................18
Algemene regels klinkerbotsing.........................................................................................................................19
, Regels voor afkortingen.....................................................................................................................................20
Meervoud...........................................................................................................................................................21
Bezitsvorm..........................................................................................................................................................22
Verkleinwoorden................................................................................................................................................23
Trema.................................................................................................................................................................24
Accenttekens.......................................................................................................................................................24
Apostrof..............................................................................................................................................................25
Zinsstructuur............................................................................................................................................... 26
Punt....................................................................................................................................................................26
Vraagteken en uitroepteken...............................................................................................................................26
Komma...............................................................................................................................................................27
Dubbele punt......................................................................................................................................................28
Puntkomma........................................................................................................................................................28
Aanhalingstekens...............................................................................................................................................29
Hoofd- en bijzinnen............................................................................................................................................29
Enkelvoudige en samengestelde zinnen.............................................................................................................30
Eenzinsdeelproef of vervangingsproef...............................................................................................................30
Persoonsvorm.....................................................................................................................................................31
Onderwerp.........................................................................................................................................................31
Werkwoordelijk gezegde....................................................................................................................................31
Naamwoordelijk gezegde...................................................................................................................................31
Lijdend voorwerp................................................................................................................................................32
Meewerkend voorwerp......................................................................................................................................32
Bijwoordelijke bepaling......................................................................................................................................32
Bijvoeglijke bijzin................................................................................................................................................33
Beknopte bijzin...................................................................................................................................................33
Lidwoord.............................................................................................................................................................34
Voorzetsels.........................................................................................................................................................34
Werkwoord.........................................................................................................................................................34
Zelfstandig naamwoord.....................................................................................................................................35
Bijvoeglijke naamwoord.....................................................................................................................................35
Bijwoord.............................................................................................................................................................36
Voegwoord.........................................................................................................................................................36
Persoonlijk voornaamwoord..............................................................................................................................36
Wederkerend voornaamwoord..........................................................................................................................37
Bezittelijk voornaamwoord................................................................................................................................37
Aanwijzend voornaamwoord.............................................................................................................................37
Betrekkelijk voornaamwoord.............................................................................................................................38
, Foutieve verwijzing.............................................................................................................................................38
Directe en indirecte reden..................................................................................................................................38
Enkelvoud of meervoud......................................................................................................................................39
Samentrekking...................................................................................................................................................39
Woordvolgorde...................................................................................................................................................40
Algemeen taalgebruik.................................................................................................................................. 42
Dan ik of dan mij................................................................................................................................................42
Hun of zij.............................................................................................................................................................42
Dat, wat of die....................................................................................................................................................42
Jou of jouw.........................................................................................................................................................42
Als of dan............................................................................................................................................................43
Grootte of grote..................................................................................................................................................43
Beide of beiden...................................................................................................................................................43
Te danken aan of te wijten aan..........................................................................................................................43
Hun of hen..........................................................................................................................................................44
Mits of tenzij.......................................................................................................................................................44
Zowel … als … komt of komen............................................................................................................................44
Van wie of waarvan............................................................................................................................................44
Omdat of doordat..............................................................................................................................................45
Contaminatie......................................................................................................................................................45
Dubbele ontkenning...........................................................................................................................................45
Synoniem............................................................................................................................................................45
Overbodige herhaling.........................................................................................................................................46
Vast voorzetsel...................................................................................................................................................46
Voorzetseluitdrukking.........................................................................................................................................46
Spreekwoorden..................................................................................................................................................47
, Spelling van werkwoorden
Hoe vind je de persoonsvorm?
Er zijn drie opties om de persoonsvorm te vinden:
- De zin van tijd veranderen, want de persoonsvorm verandert meer van tijd.
Voorbeeld: Ik wil iets vertellen > Ik wilde iets vertellen
- Het onderwerp veranderen van enkelvoud naar meervoud of andersom. De
persoonsvorm verandert dan mee.
Voorbeeld: De topsporter sprint > De topsporters sprinten
- De zin vragend maken. De persoonsvorm komt dan vooraan de zin te staan.
Ik wil iets vertellen. > Wil ik iets vertellen?
Twee of meer persoonsvormen
Een zin met twee of meer persoonsvormen is een samengestelde zin.
Als je op zoek gaat naar de persoonsvormen moet je eerste de verschillende zinnen van de
samengestelde zin uit elkaar halen.
Verder kan je de mogelijkheden gebruiken die je ook gebruik bij het vinden van één
persoonsvorm.
Voorbeeld: Als je veel sport moet je veel drinken
Deze zin is op te delen in:
- Als je veel sport > als jullie veel sporten (sport dus persoonsvorm)
- Moet je veel drinken > moeten jullie veel drinken (moet dus persoonsvorm)
Ik-vorm
De ik vorm is een vervoeging van het werkwoord. De ik vorm is vaak (niet altijd) het hele
werkwoord min -en-
Voorbeeld: Lopen > Ik loop
‘Je’ achter de persoonsvorm
Als je het onderwerp is dan komt er een -t- achter de persoonsvorm,
Als je achter de persoonsvorm staat dan komt er geen -t- achter de ik-vorm. Je moet wel
vervangen kunnen worden door jij.
Je als meewerkend voorwerp
Als je achter de persoonsvorm staat en niet vervangen kan worden door jij, maar wel door
jou dan kan je een meewerkend voorwerp zijn in de zin. De persoonsvorm krijgt dan alleen
een -t- in de tweede of derde persoon enkelvoud.
Inhoudsopgave
Spelling van werkwoorden............................................................................................................................. 4
Hoe vind je de persoonsvorm?.............................................................................................................................4
Twee of meer persoonsvormen............................................................................................................................4
Ik-vorm..................................................................................................................................................................4
‘Je’ achter de persoonsvorm.................................................................................................................................4
Gebiedende wijs...................................................................................................................................................5
Tegenwoordige tijd...............................................................................................................................................5
Verleden tijd.........................................................................................................................................................5
’t Ex-kofschip........................................................................................................................................................6
Voltooid deelwoord..............................................................................................................................................6
Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord...................................................................................................6
Onvoltooid deelwoord..........................................................................................................................................7
Engelse leenwerkwoorden...................................................................................................................................7
Infinitief of hele werkwoord.................................................................................................................................7
Scheidbaar en niet-scheidbaar samengestelde werkwoorden.............................................................................7
Spelling algemeen.......................................................................................................................................... 9
Veelvoorkomende woorden..................................................................................................................................9
Samenstelling met tussenletter -n-......................................................................................................................9
Afleiding met tussenletter -n-.............................................................................................................................10
Samenstelling en afleiding met -s-.....................................................................................................................10
Samenstelling.....................................................................................................................................................11
Samenstelling met verwisselbare elementen.....................................................................................................11
Samenstelling met bijzondere voor- of nabepaling............................................................................................11
Samenstelling met een bijzondere vorm............................................................................................................12
Samenstelling met een of meer Engelse woorden.............................................................................................14
Samenstelling met een woordgroep..................................................................................................................15
Telwoorden en breuken......................................................................................................................................16
Hoofdletter begin van de zin..............................................................................................................................16
Persoonsnamen..................................................................................................................................................16
Aardrijkskundige namen....................................................................................................................................16
Tijdsindeling.......................................................................................................................................................17
Titels van teksten................................................................................................................................................18
Volkeren, etnische en religieuze groepen...........................................................................................................18
Organisaties en merken.....................................................................................................................................18
Algemene regels klinkerbotsing.........................................................................................................................19
, Regels voor afkortingen.....................................................................................................................................20
Meervoud...........................................................................................................................................................21
Bezitsvorm..........................................................................................................................................................22
Verkleinwoorden................................................................................................................................................23
Trema.................................................................................................................................................................24
Accenttekens.......................................................................................................................................................24
Apostrof..............................................................................................................................................................25
Zinsstructuur............................................................................................................................................... 26
Punt....................................................................................................................................................................26
Vraagteken en uitroepteken...............................................................................................................................26
Komma...............................................................................................................................................................27
Dubbele punt......................................................................................................................................................28
Puntkomma........................................................................................................................................................28
Aanhalingstekens...............................................................................................................................................29
Hoofd- en bijzinnen............................................................................................................................................29
Enkelvoudige en samengestelde zinnen.............................................................................................................30
Eenzinsdeelproef of vervangingsproef...............................................................................................................30
Persoonsvorm.....................................................................................................................................................31
Onderwerp.........................................................................................................................................................31
Werkwoordelijk gezegde....................................................................................................................................31
Naamwoordelijk gezegde...................................................................................................................................31
Lijdend voorwerp................................................................................................................................................32
Meewerkend voorwerp......................................................................................................................................32
Bijwoordelijke bepaling......................................................................................................................................32
Bijvoeglijke bijzin................................................................................................................................................33
Beknopte bijzin...................................................................................................................................................33
Lidwoord.............................................................................................................................................................34
Voorzetsels.........................................................................................................................................................34
Werkwoord.........................................................................................................................................................34
Zelfstandig naamwoord.....................................................................................................................................35
Bijvoeglijke naamwoord.....................................................................................................................................35
Bijwoord.............................................................................................................................................................36
Voegwoord.........................................................................................................................................................36
Persoonlijk voornaamwoord..............................................................................................................................36
Wederkerend voornaamwoord..........................................................................................................................37
Bezittelijk voornaamwoord................................................................................................................................37
Aanwijzend voornaamwoord.............................................................................................................................37
Betrekkelijk voornaamwoord.............................................................................................................................38
, Foutieve verwijzing.............................................................................................................................................38
Directe en indirecte reden..................................................................................................................................38
Enkelvoud of meervoud......................................................................................................................................39
Samentrekking...................................................................................................................................................39
Woordvolgorde...................................................................................................................................................40
Algemeen taalgebruik.................................................................................................................................. 42
Dan ik of dan mij................................................................................................................................................42
Hun of zij.............................................................................................................................................................42
Dat, wat of die....................................................................................................................................................42
Jou of jouw.........................................................................................................................................................42
Als of dan............................................................................................................................................................43
Grootte of grote..................................................................................................................................................43
Beide of beiden...................................................................................................................................................43
Te danken aan of te wijten aan..........................................................................................................................43
Hun of hen..........................................................................................................................................................44
Mits of tenzij.......................................................................................................................................................44
Zowel … als … komt of komen............................................................................................................................44
Van wie of waarvan............................................................................................................................................44
Omdat of doordat..............................................................................................................................................45
Contaminatie......................................................................................................................................................45
Dubbele ontkenning...........................................................................................................................................45
Synoniem............................................................................................................................................................45
Overbodige herhaling.........................................................................................................................................46
Vast voorzetsel...................................................................................................................................................46
Voorzetseluitdrukking.........................................................................................................................................46
Spreekwoorden..................................................................................................................................................47
, Spelling van werkwoorden
Hoe vind je de persoonsvorm?
Er zijn drie opties om de persoonsvorm te vinden:
- De zin van tijd veranderen, want de persoonsvorm verandert meer van tijd.
Voorbeeld: Ik wil iets vertellen > Ik wilde iets vertellen
- Het onderwerp veranderen van enkelvoud naar meervoud of andersom. De
persoonsvorm verandert dan mee.
Voorbeeld: De topsporter sprint > De topsporters sprinten
- De zin vragend maken. De persoonsvorm komt dan vooraan de zin te staan.
Ik wil iets vertellen. > Wil ik iets vertellen?
Twee of meer persoonsvormen
Een zin met twee of meer persoonsvormen is een samengestelde zin.
Als je op zoek gaat naar de persoonsvormen moet je eerste de verschillende zinnen van de
samengestelde zin uit elkaar halen.
Verder kan je de mogelijkheden gebruiken die je ook gebruik bij het vinden van één
persoonsvorm.
Voorbeeld: Als je veel sport moet je veel drinken
Deze zin is op te delen in:
- Als je veel sport > als jullie veel sporten (sport dus persoonsvorm)
- Moet je veel drinken > moeten jullie veel drinken (moet dus persoonsvorm)
Ik-vorm
De ik vorm is een vervoeging van het werkwoord. De ik vorm is vaak (niet altijd) het hele
werkwoord min -en-
Voorbeeld: Lopen > Ik loop
‘Je’ achter de persoonsvorm
Als je het onderwerp is dan komt er een -t- achter de persoonsvorm,
Als je achter de persoonsvorm staat dan komt er geen -t- achter de ik-vorm. Je moet wel
vervangen kunnen worden door jij.
Je als meewerkend voorwerp
Als je achter de persoonsvorm staat en niet vervangen kan worden door jij, maar wel door
jou dan kan je een meewerkend voorwerp zijn in de zin. De persoonsvorm krijgt dan alleen
een -t- in de tweede of derde persoon enkelvoud.
