Financiële markten: geld en kapitaal
Hoofdstuk 6 Geld en financiële activa..............................................................7
6.1. Ontwikkeling financiewezen en economische groei................................7
6.2. Wat is geld?.........................................................................................9
6.2.1 Definitie.............................................................................................................. 9
6.3. Financiële activa en liquiditeit (hoe snel om te zetten in (cash)geld)......9
6.3.1. Financiële activa in het algemeen.....................................................................9
6.3.2. Financiële activa en passiva van particulieren in België....................................9
6.3.3. Liquiditeit.......................................................................................................... 9
6.3.4. De geldvoorraad of geldmassa in enge en ruime zin.......................................10
6.4. Financiële markten.............................................................................10
6.4.1. Primaire en secundaire markten......................................................................10
6.4.2. Geld- en kapitaalmarkten................................................................................10
6.4.3. Georganiseerde en informele markten............................................................11
6.4.4. Concrete en abstracte markten.......................................................................11
6.4.5. Fixing- en continumarkten (heel goed kennen)...............................................11
6.4.6. Prijs- en ordergedreven markten.....................................................................12
6.4.7. Contant- en termijnmarkten............................................................................12
6.4.8. Open en gesloten markten..............................................................................12
6.5. Nationale financiële systemen (zelf lezen)...........................................13
6.6. Wisselkoersen en- markten.................................................................13
6.6.1. Wisselmarkt of valutamarkt.............................................................................13
6.6.2. Vaste <-> vlottende (binnen bepaalde marge) wisselkoersen.........................15
Hoofdstuk 7 De obligatiemarkt.....................................................................16
7.1. Inleiding............................................................................................ 16
7.2. Het profiel van een gewone obligatie..................................................16
7.2.1. Basiselementen............................................................................................... 16
7.2.2. Vormen en indeling.......................................................................................... 17
7.2.3. Het bedrag van een obligatie-emissie.............................................................17
7.2.4. De kostprijs van een obligatie.........................................................................17
7.2.5. De nominale rentevoet (de coupon)................................................................18
7.2.6. De looptijd....................................................................................................... 19
7.2.7. Garanties ten voordele van de obligatiehouders NIET KENNEN!......................20
7.2.8. EXTRA: speciale soorten obligaties..................................................................20
7.3. Het rendement van een gewone obligatie............................................21
7.3.1. Het onmiddellijke rendement of “current yield”=............................................21
7.3.2. Actuarieel rendement......................................................................................21
7.3.3. Berekening rendement....................................................................................21
A. couponrendement of onmiddellijk rendement...................................................21
B. actuarieel rendement of YTM.............................................................................21
C. Benaderende methode voor YTM.......................................................................22
7.4. De determinanten van het rendement van obligaties...........................22
7.4.1. Factoren van de emittent of van het instrument.............................................22
7.4.2. Markttechnische factoren................................................................................23
,Financiële markten: geld en kap itaal
7.5. De duurtijd van een obligatie..............................................................24
7.6. en 7.7. De primaire markt en de secundaire markt van de
overheidsschuld........................................................................................24
7.8. De markt voor bedrijfsobligaties.........................................................25
7.9. Aandelengebonden obligaties.............................................................25
7.10. Beleggen in schuldvorderingen.........................................................25
Hoofdstuk 8 Institutionele aspecten van de aandelenmarkt............................26
8.1. Het aandeel als financieel actief.........................................................26
8.1.1. Het gewone aandeel........................................................................................ 26
8.1.2. Rechten van de aandeelhouder.......................................................................26
A. Vermogensrechten............................................................................................ 26
B. Maatschappelijke rechten..................................................................................26
8.1.3. Aansprakelijkheid van de aandeelhouders......................................................26
8.1.4. Aandeelhouders en andere stakeholders.........................................................27
8.1.5. Andere dan gewone aandelen.........................................................................27
A. Gewone of kapitaalaandelen.............................................................................27
B. Certificaten........................................................................................................ 27
8.2. De primaire markt voor aandelen........................................................28
8.2.1. Uitgifte van aandelen bij oprichting.................................................................28
8.2.2. Initial public offering IPO.................................................................................28
8.2.3. Kapitaalverhogingen tegen vers geld..............................................................28
A. Procedure.......................................................................................................... 28
B. Het voorkeurrecht.............................................................................................. 28
C. De emissieprijs.................................................................................................. 30
8.2.4. De uitgifte van bonusaandelen bij incorporatie van reserves in het kapitaal...30
8.2.5. Het stockdividend en het keuzedividend.........................................................30
8.2.6. Andere gevallen waarbij nieuwe aandelen worden geëmitteerd......................30
A. Stocksplit (bv Coca-Cola) reverse split (bv Ageas)............................................30
B. Aandelenopties die uitgeoefend worden............................................................31
C. Warrants en converteerbare obligaties..............................................................31
D. Inkoop eigen aandelen......................................................................................31
8.3. De secundaire markt of beurs.............................................................31
8.3.1. Definitie van beurs.......................................................................................... 31
8.3.2. Nut van een aandelenbeurs............................................................................31
8.3.3. Recente evoluties in het beurslandschap........................................................31
8.3.4. Euronext.......................................................................................................... 32
A. Structuur........................................................................................................... 32
8.3.5. De Brusselse beurs.......................................................................................... 32
8.3.6. Andere marktcompartimenten........................................................................32
8.3.7. Koersvorming op de Brusselse continumarkt...................................................33
A. Vooropening...................................................................................................... 33
B. Opening............................................................................................................. 33
C. Verhandelingsperiode........................................................................................33
D. Slotfixing........................................................................................................... 33
8.3.8. Beursorder....................................................................................................... 33
A. Orders zonder limiet.......................................................................................... 33
B. Orders met limiet.............................................................................................. 33
2
,Financiële markten: geld en kap itaal
8.4. Extra................................................................................................. 34
8.5. Beursintroductie voor- en nadelen......................................................34
Voordelen:............................................................................................................. 34
Nadelen:................................................................................................................ 34
Hoofdstuk 9 Prijsvorming op de aandelenmarkt.............................................35
9.1. Inleiding............................................................................................ 35
9.2 Beurskoersen......................................................................................35
9.2.1. Definitie beurskoers en beursindex.................................................................35
9.2.2. Onderverdeling en berekening van beursindexen (geen formules kennen).....35
9.2.3. Evolutie beursindex......................................................................................... 35
9.2.4. Voorbeelden van bekende beursindexen.........................................................36
9.2.4.1. BELGIË...................................................................................................... 36
9.2.4.2. EUROPA.................................................................................................... 36
9.2.4.3. PAN-EUROPA............................................................................................. 36
9.2.4.4. VERENIGDE STATEN..................................................................................36
9.2.4.5. DOW JONES.............................................................................................. 36
9.2.4.5. EXTRA: Black Swan events........................................................................38
9.2.5. Analyse van beursindices................................................................................38
9.2.5.1. Trends, cycli en seizoenseffecten van beursindices..................................38
9.2.5.2. Sectoriële en individuele verschillen van aandelen..................................38
9.2.5.3. Groei-, cyclische, rentegevoelige en defensieve aandelen.......................39
9.2.5.4. Extra- koersmechanismen........................................................................39
9.2.6. Waardemeters voor aandelen (fundamentele analyse)...................................40
9.2.6.1. Koers........................................................................................................ 40
9.2.6.2. Waarderingsverhoudingen........................................................................41
a. Koers/winst-verhouding (k/w-ratio) of price earings ratio (p/e-ratio)..................41
b. PEG-ratio of price-earnings-to-growth of K/W/G.................................................42
c. Netto-winst per aandeel.....................................................................................42
d. Ev/EBITDA.......................................................................................................... 43
Resultatenrekening................................................................................................ 43
e. Dividendrendement........................................................................................... 44
f. Pay-out ratio....................................................................................................... 44
g. Return................................................................................................................ 44
h. Earnings yield.................................................................................................... 44
i. Volatiliteit of koersbeweeglijkheid.......................................................................45
j. Beta-coefficient: marktgevoeligheid...................................................................45
Hoofdstuk 10 Theorie van de financiële intermediatie....................................46
10.1 Rol en bestaansreden financieel systeem...........................................46
Financieel systeem................................................................................................ 46
Interne en externe financiering..............................................................................46
10.1.1. externe financiering: coördinatie van sparen en investeren..........................46
Financiële intermediatie........................................................................................46
Typische bankbalans.............................................................................................. 47
Depositomultiplicator............................................................................................ 47
EXTRA: Wat is geld waard......................................................................................47
EXTRA: goud was de standaard.............................................................................47
Bretton Woods & oprichting IMF en Wereldbank....................................................48
Intermediatiemarge............................................................................................... 48
3
, Financiële markten: geld en kap itaal
Gevolgen externe financiering in economie...........................................................48
10.1.2. Reductie van marktimperfecties....................................................................49
10.1.3. Geïntermedieerde gecentraliseerde ruil t.o.v. directe gedecentraliseerde ruil
.................................................................................................................................. 49
10.2. Aard van de financiële diensten........................................................50
10.2.1. Liquiditeit...................................................................................................... 50
10.2.2. Risicodeling................................................................................................... 50
A. Techniek van schaalvoordelen...........................................................................50
B. Diversificatievoordelen......................................................................................50
10.2.3. Informatie...................................................................................................... 51
10.3. Financiële intermediatie...................................................................51
10.3.1. Kenmerken directe financiering.....................................................................51
10.3.2. kenmerken indirecte financiering..................................................................51
10.4. Externe financieringskosten en desintermediatie...............................51
Hoofdstuk 12 Geldplaatsing door particulieren en vennootschappen..............52
12.1. Zichtdeposito’s................................................................................52
12.2. Spaarrekeningen..............................................................................52
12.2.1. Definitie......................................................................................................... 52
12.2.2. Soorten.......................................................................................................... 52
12.2.3. Veiligheid....................................................................................................... 53
12.2.4. Liquiditeit...................................................................................................... 53
12.2.5. Return........................................................................................................... 53
12.2.5.1 Extreem lage/ negatieve LT-marktrentevoeten geven bankiers kopzorgen
.............................................................................................................................. 53
12.2.6. Fiscaliteit....................................................................................................... 53
12.2.7. Kosten........................................................................................................... 53
12.2.8. Voor- en nadelen........................................................................................... 53
12.2.9. De regel van 70 (Mankiw en Taylor)...............................................................54
12.3. Termijnrekeningen............................................................................54
12.3.1. Definitie......................................................................................................... 54
12.3.2. Soorten.......................................................................................................... 54
12.3.3. Veiligheid....................................................................................................... 54
12.3.4. Liquiditeit...................................................................................................... 54
12.3.5. Return........................................................................................................... 54
12.3.6. Fiscaliteit....................................................................................................... 54
12.3.7. Kosten........................................................................................................... 55
12.3.8. Voor- en nadelen........................................................................................... 55
12.3.9. Conclusie....................................................................................................... 55
12.4.1. Kasbons......................................................................................................... 56
12.4.2. Soorten kasbon............................................................................................. 56
12.4.3. Veiligheid....................................................................................................... 56
12.4.4. Liquiditeit...................................................................................................... 56
12.4.5. Return........................................................................................................... 56
12.4.6. Kosten en fiscaliteit.......................................................................................56
12.4.7. Voor- en nadelen........................................................................................... 56
12.5. Staatsbon........................................................................................57
12.5.1. Definitie......................................................................................................... 57
12.5.2. Soorten.......................................................................................................... 57
4
Hoofdstuk 6 Geld en financiële activa..............................................................7
6.1. Ontwikkeling financiewezen en economische groei................................7
6.2. Wat is geld?.........................................................................................9
6.2.1 Definitie.............................................................................................................. 9
6.3. Financiële activa en liquiditeit (hoe snel om te zetten in (cash)geld)......9
6.3.1. Financiële activa in het algemeen.....................................................................9
6.3.2. Financiële activa en passiva van particulieren in België....................................9
6.3.3. Liquiditeit.......................................................................................................... 9
6.3.4. De geldvoorraad of geldmassa in enge en ruime zin.......................................10
6.4. Financiële markten.............................................................................10
6.4.1. Primaire en secundaire markten......................................................................10
6.4.2. Geld- en kapitaalmarkten................................................................................10
6.4.3. Georganiseerde en informele markten............................................................11
6.4.4. Concrete en abstracte markten.......................................................................11
6.4.5. Fixing- en continumarkten (heel goed kennen)...............................................11
6.4.6. Prijs- en ordergedreven markten.....................................................................12
6.4.7. Contant- en termijnmarkten............................................................................12
6.4.8. Open en gesloten markten..............................................................................12
6.5. Nationale financiële systemen (zelf lezen)...........................................13
6.6. Wisselkoersen en- markten.................................................................13
6.6.1. Wisselmarkt of valutamarkt.............................................................................13
6.6.2. Vaste <-> vlottende (binnen bepaalde marge) wisselkoersen.........................15
Hoofdstuk 7 De obligatiemarkt.....................................................................16
7.1. Inleiding............................................................................................ 16
7.2. Het profiel van een gewone obligatie..................................................16
7.2.1. Basiselementen............................................................................................... 16
7.2.2. Vormen en indeling.......................................................................................... 17
7.2.3. Het bedrag van een obligatie-emissie.............................................................17
7.2.4. De kostprijs van een obligatie.........................................................................17
7.2.5. De nominale rentevoet (de coupon)................................................................18
7.2.6. De looptijd....................................................................................................... 19
7.2.7. Garanties ten voordele van de obligatiehouders NIET KENNEN!......................20
7.2.8. EXTRA: speciale soorten obligaties..................................................................20
7.3. Het rendement van een gewone obligatie............................................21
7.3.1. Het onmiddellijke rendement of “current yield”=............................................21
7.3.2. Actuarieel rendement......................................................................................21
7.3.3. Berekening rendement....................................................................................21
A. couponrendement of onmiddellijk rendement...................................................21
B. actuarieel rendement of YTM.............................................................................21
C. Benaderende methode voor YTM.......................................................................22
7.4. De determinanten van het rendement van obligaties...........................22
7.4.1. Factoren van de emittent of van het instrument.............................................22
7.4.2. Markttechnische factoren................................................................................23
,Financiële markten: geld en kap itaal
7.5. De duurtijd van een obligatie..............................................................24
7.6. en 7.7. De primaire markt en de secundaire markt van de
overheidsschuld........................................................................................24
7.8. De markt voor bedrijfsobligaties.........................................................25
7.9. Aandelengebonden obligaties.............................................................25
7.10. Beleggen in schuldvorderingen.........................................................25
Hoofdstuk 8 Institutionele aspecten van de aandelenmarkt............................26
8.1. Het aandeel als financieel actief.........................................................26
8.1.1. Het gewone aandeel........................................................................................ 26
8.1.2. Rechten van de aandeelhouder.......................................................................26
A. Vermogensrechten............................................................................................ 26
B. Maatschappelijke rechten..................................................................................26
8.1.3. Aansprakelijkheid van de aandeelhouders......................................................26
8.1.4. Aandeelhouders en andere stakeholders.........................................................27
8.1.5. Andere dan gewone aandelen.........................................................................27
A. Gewone of kapitaalaandelen.............................................................................27
B. Certificaten........................................................................................................ 27
8.2. De primaire markt voor aandelen........................................................28
8.2.1. Uitgifte van aandelen bij oprichting.................................................................28
8.2.2. Initial public offering IPO.................................................................................28
8.2.3. Kapitaalverhogingen tegen vers geld..............................................................28
A. Procedure.......................................................................................................... 28
B. Het voorkeurrecht.............................................................................................. 28
C. De emissieprijs.................................................................................................. 30
8.2.4. De uitgifte van bonusaandelen bij incorporatie van reserves in het kapitaal...30
8.2.5. Het stockdividend en het keuzedividend.........................................................30
8.2.6. Andere gevallen waarbij nieuwe aandelen worden geëmitteerd......................30
A. Stocksplit (bv Coca-Cola) reverse split (bv Ageas)............................................30
B. Aandelenopties die uitgeoefend worden............................................................31
C. Warrants en converteerbare obligaties..............................................................31
D. Inkoop eigen aandelen......................................................................................31
8.3. De secundaire markt of beurs.............................................................31
8.3.1. Definitie van beurs.......................................................................................... 31
8.3.2. Nut van een aandelenbeurs............................................................................31
8.3.3. Recente evoluties in het beurslandschap........................................................31
8.3.4. Euronext.......................................................................................................... 32
A. Structuur........................................................................................................... 32
8.3.5. De Brusselse beurs.......................................................................................... 32
8.3.6. Andere marktcompartimenten........................................................................32
8.3.7. Koersvorming op de Brusselse continumarkt...................................................33
A. Vooropening...................................................................................................... 33
B. Opening............................................................................................................. 33
C. Verhandelingsperiode........................................................................................33
D. Slotfixing........................................................................................................... 33
8.3.8. Beursorder....................................................................................................... 33
A. Orders zonder limiet.......................................................................................... 33
B. Orders met limiet.............................................................................................. 33
2
,Financiële markten: geld en kap itaal
8.4. Extra................................................................................................. 34
8.5. Beursintroductie voor- en nadelen......................................................34
Voordelen:............................................................................................................. 34
Nadelen:................................................................................................................ 34
Hoofdstuk 9 Prijsvorming op de aandelenmarkt.............................................35
9.1. Inleiding............................................................................................ 35
9.2 Beurskoersen......................................................................................35
9.2.1. Definitie beurskoers en beursindex.................................................................35
9.2.2. Onderverdeling en berekening van beursindexen (geen formules kennen).....35
9.2.3. Evolutie beursindex......................................................................................... 35
9.2.4. Voorbeelden van bekende beursindexen.........................................................36
9.2.4.1. BELGIË...................................................................................................... 36
9.2.4.2. EUROPA.................................................................................................... 36
9.2.4.3. PAN-EUROPA............................................................................................. 36
9.2.4.4. VERENIGDE STATEN..................................................................................36
9.2.4.5. DOW JONES.............................................................................................. 36
9.2.4.5. EXTRA: Black Swan events........................................................................38
9.2.5. Analyse van beursindices................................................................................38
9.2.5.1. Trends, cycli en seizoenseffecten van beursindices..................................38
9.2.5.2. Sectoriële en individuele verschillen van aandelen..................................38
9.2.5.3. Groei-, cyclische, rentegevoelige en defensieve aandelen.......................39
9.2.5.4. Extra- koersmechanismen........................................................................39
9.2.6. Waardemeters voor aandelen (fundamentele analyse)...................................40
9.2.6.1. Koers........................................................................................................ 40
9.2.6.2. Waarderingsverhoudingen........................................................................41
a. Koers/winst-verhouding (k/w-ratio) of price earings ratio (p/e-ratio)..................41
b. PEG-ratio of price-earnings-to-growth of K/W/G.................................................42
c. Netto-winst per aandeel.....................................................................................42
d. Ev/EBITDA.......................................................................................................... 43
Resultatenrekening................................................................................................ 43
e. Dividendrendement........................................................................................... 44
f. Pay-out ratio....................................................................................................... 44
g. Return................................................................................................................ 44
h. Earnings yield.................................................................................................... 44
i. Volatiliteit of koersbeweeglijkheid.......................................................................45
j. Beta-coefficient: marktgevoeligheid...................................................................45
Hoofdstuk 10 Theorie van de financiële intermediatie....................................46
10.1 Rol en bestaansreden financieel systeem...........................................46
Financieel systeem................................................................................................ 46
Interne en externe financiering..............................................................................46
10.1.1. externe financiering: coördinatie van sparen en investeren..........................46
Financiële intermediatie........................................................................................46
Typische bankbalans.............................................................................................. 47
Depositomultiplicator............................................................................................ 47
EXTRA: Wat is geld waard......................................................................................47
EXTRA: goud was de standaard.............................................................................47
Bretton Woods & oprichting IMF en Wereldbank....................................................48
Intermediatiemarge............................................................................................... 48
3
, Financiële markten: geld en kap itaal
Gevolgen externe financiering in economie...........................................................48
10.1.2. Reductie van marktimperfecties....................................................................49
10.1.3. Geïntermedieerde gecentraliseerde ruil t.o.v. directe gedecentraliseerde ruil
.................................................................................................................................. 49
10.2. Aard van de financiële diensten........................................................50
10.2.1. Liquiditeit...................................................................................................... 50
10.2.2. Risicodeling................................................................................................... 50
A. Techniek van schaalvoordelen...........................................................................50
B. Diversificatievoordelen......................................................................................50
10.2.3. Informatie...................................................................................................... 51
10.3. Financiële intermediatie...................................................................51
10.3.1. Kenmerken directe financiering.....................................................................51
10.3.2. kenmerken indirecte financiering..................................................................51
10.4. Externe financieringskosten en desintermediatie...............................51
Hoofdstuk 12 Geldplaatsing door particulieren en vennootschappen..............52
12.1. Zichtdeposito’s................................................................................52
12.2. Spaarrekeningen..............................................................................52
12.2.1. Definitie......................................................................................................... 52
12.2.2. Soorten.......................................................................................................... 52
12.2.3. Veiligheid....................................................................................................... 53
12.2.4. Liquiditeit...................................................................................................... 53
12.2.5. Return........................................................................................................... 53
12.2.5.1 Extreem lage/ negatieve LT-marktrentevoeten geven bankiers kopzorgen
.............................................................................................................................. 53
12.2.6. Fiscaliteit....................................................................................................... 53
12.2.7. Kosten........................................................................................................... 53
12.2.8. Voor- en nadelen........................................................................................... 53
12.2.9. De regel van 70 (Mankiw en Taylor)...............................................................54
12.3. Termijnrekeningen............................................................................54
12.3.1. Definitie......................................................................................................... 54
12.3.2. Soorten.......................................................................................................... 54
12.3.3. Veiligheid....................................................................................................... 54
12.3.4. Liquiditeit...................................................................................................... 54
12.3.5. Return........................................................................................................... 54
12.3.6. Fiscaliteit....................................................................................................... 54
12.3.7. Kosten........................................................................................................... 55
12.3.8. Voor- en nadelen........................................................................................... 55
12.3.9. Conclusie....................................................................................................... 55
12.4.1. Kasbons......................................................................................................... 56
12.4.2. Soorten kasbon............................................................................................. 56
12.4.3. Veiligheid....................................................................................................... 56
12.4.4. Liquiditeit...................................................................................................... 56
12.4.5. Return........................................................................................................... 56
12.4.6. Kosten en fiscaliteit.......................................................................................56
12.4.7. Voor- en nadelen........................................................................................... 56
12.5. Staatsbon........................................................................................57
12.5.1. Definitie......................................................................................................... 57
12.5.2. Soorten.......................................................................................................... 57
4