HOOFDSTUK 1: STAATSSTRUCTUUR EN ORGANISATIE VAN BELGIË
Recht - Het geheel van afdwingbare regels en normen, die zijn opgelegd door de overheid.
- De overheid kan je verplichten om regels na te leven en niet-naleving ervan bv. te bestraffen.
- Die voorspelbaarheid van dit systeem zorgt voor (rechts)zekerheid.
Bedoeling recht Het maatschappelijk leven tussen mensen tegenover elkaar en de overheid te structureren, organiseren en leefbaar te
maken door rechtsregels die afspraken en spelregels vastleggen door iets op te leggen, te verbieden of juist toe te laten
(toepassing is voor iedereen in gelijkaardige omstandigheden hetzelfde).
Opdeling van het Het internationaal recht regelt de verhoudingen tussen naties onderling.
recht Het nationaal recht regelt de verhoudingen tussen de burgers en tussen burgers en de staat.
Nationaal - Privaatrecht (= nationaal recht) zijn de rechtsregels die de verhouding tussen mensen onderling regelen bv.
recht (1) verbintenissenrecht en het familierecht.
- Publiekrecht (= nationaal recht) zijn rechtsregels zoals de Grondwet die bepalen hoe het land georganiseerd is,
werkt en zich verhoudt tegenover burgers en andere landen bv. strafrecht.
Nationaal - Regels van openbare orde zijn regels die fundamenten van de samenleving beschermen en waarvan nooit mag
recht (2) worden afgeweken.
- Regels van dwingend recht zijn regels die een zwakkere partij beschermen en waarvan je niet mag afwijken
indien in hun nadeel (bv. huurcontract met waarborg van negen maanden terwijl de wet maximum drie
maanden zegt, dan kan de huurder het teveel terugvragen).
- Regels van aanvullend recht zijn regels die gelden als partijen zelf niets anders hebben afgesproken en waarvan
je mag afwijken.
Erfelijke monarchie Wanneer de koning (= staatshoofd van België) sterft of zijn functie neerlegt in België, is in principe zijn oudste zoon of
dochter de opvolger.
,Drie staats- Een staatsmacht is een soort van instelling die een aan haar toegewezen macht zal uitoefenen en hiervoor
machten verantwoording moet afleggen.
- De wetgevende macht (= koning en het parlement: Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat) maakt
wetten en controleert de uitvoerende macht.
- De uitvoerende macht (= koning en de regering en dus ministers) voert wetten die de wetgevende macht maakt
uit en bestuurt het land.
- De rechterlijke macht (= rechtbanken en hoven waarin rechters en raadheren zetelen) houdt toezicht op de
naleving van de wetten door de overheid, maar ook door de burgers.
Samenwerking Juister om te spreken over samenwerking van deze machten in plaats van scheiding der machten omdat hun
machten onafhankelijke uitoefening ervoor zorgt dat de staatsmachten in evenwicht blijven.
Evolutie naar - In een eenheidsstaat beslist één centrale overheid.
federale staat - Beslissingsbevoegdheid in een federale staat komt toe aan deelstaten zoals gemeenschappen en gewesten, die
over een deel van het grondgebied over bepaalde bevoegdheden een eigen bestuur voeren.
Rechtstaat In een rechtsstaat moeten niet alleen burgers maar ook de overheid zich aan rechtsregels houden die op een
democratische wijze tot stand komen en dit betekent dat 50% + één van de aanwezige parlementsleden die deelnemen
aan de stemming akkoord moeten gaan.
Rechts- - Grondwettelijk Hof ziet erop toe dat wetgevende macht rechtsregels uitvaardigt die binnen haar bevoegdheid
bescherming vallen en hierbij principes van gelijkheid en non-discriminatie respecteert.
- Afdeling Wetgeving (= Raad van State) geeft in totstandkomingsfase van een rechtsregel een niet-bindend advies
over de wettigheid en leesbaarheid van de wetsregel.
- Afdeling Bestuursrechtspraak (= Raad van State) behandelt beroepen tegen eenzijdige beslissingen van overheid
zoals de benoeming van een rechter of de intrekking van subsidies.
,HOOFDSTUK 2: JUSTITIE ALS ORGANISATIE
De verschillende soorten rechtbanken
Vredegerecht De vrederechter wordt gezien als de rechter die het dichtst bij de burgers staat omdat ze zaken behandelen over
onderwerpen uit het dagelijks leven van mensen bv. burenruzies over lawaai.
- Krijgen ook te maken met mensen met (psychische) problemen die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen of een
gevaar voor zichzelf of voor anderen vormen.
- Rechtszaken die niet onder de uitsluitende of bijzondere bevoegdheid vallen van de vrederechter en waar de inzet
lager is dan €5000.
Rechtbank van Heeft een algemene bevoegdheid (= volheid van bevoegdheid) en dat betekent dat deze rechtbank alle zaken mag
eerste aanleg behandelen, behalve wanneer de zaak onder de uitsluitende bevoegdheid van een andere rechtbank valt.
- Burgerlijke sectie behandelt de geschillen met en tussen burgers bv. schade veroorzaakt door een huisdier,
problemen bij de aankoop of verbouwing van een woning.
- Familiale en jeugdsectie houdt zich bezig met ingrepen in het gezins-en familieleven en spreken zich uit over
afstammingskwesties, erfeniskwesties en echtscheidingen.
- Jeugdrechtbank van familiale en jeugdsectie oordeelt op domein van de minderjarige, zowel in VOP als in het geval
van jeugddelicten, maar steeds in het belang van de jongere.
- Correctionele sectie houdt strafrechtelijke zittingen bv. verbod van handelen in verdovende middelen, verkrachting,
geweld en diefstal.
- Het deel strafuitvoering bepaalt hoe een straf na het vonnis van een veroordeelde zal moeten worden uitgevoerd
bv. vroeger vrijkomen (= voorwaardelijke invrijheidsstelling).
Politierechtbank Politierechters houden echter twee soorten zittingen: strafrechtelijke (= verkeerovertredingen) en burgerlijke (= geschillen
met betrekking op het verkeer) zittingen.
, Ondernemings- - Geschillen tussen ondernemingen onderling en ondernemingen en consumenten.
rechtbank - Geschillen over afspraken tussen zaakvoerders/aandeelhouders.
- Geschillen over de bescherming van een merk.
Arbeidsrechtbank Behandelen alle inkomensgerelateerde rechtszaken: arbeidsrelaties, arbeidsongevallen, beroepszieken, sociale zekerheid,
collectieve schuldenregeling, dienstencheques en pensioenen.
Hof van assisen Ze behandelen levensdelicten (zoals moord) en politieke misdrijven en bestaan uit drie beroepsrechters en een volksjury
(bestaande uit twaalf gelote meerderjarige Belgen die zullen beslissen of de beschuldigde schuldig is of niet en bepalen
over de straf).
Hof van beroep Een behandeling in hoger beroep betekent dat de zaak wordt voorgelegd aan een hiërarchisch hogere rechtbank en deze
zal dan de zaak helemaal opnieuw behandelen (beslissing die in hoger beroep wordt genomen heet een beroepsvonnis of
arrest).
Hof van Cassatie - De hoogste rechtbank dat nagaat of rechterlijke beslissingen juridisch correct zijn.
- Het beoordeelt geen feiten, maar enkel de toepassing van het recht.
- Bij een fout vernietigt het de beslissing en verwijst het de zaak naar een andere rechtbank van hetzelfde niveau in
een ander gerechtelijk arrondissement.
Waarom zijn er zo veel verschillende rechtbanken?
Materiële Mensen die met een probleem voor een bepaalde rechtbank verschijnen, komen terecht bij een rechter die met kennis
bevoegdheid van zaken een beslissing neemt.
Territoriale De algemene regel luidt dat de rechter van de woonplaats van de persoon die gedagvaard (dus de aangeklaagde) wordt is
bevoegdheid territoriaal bevoegd.
Recht - Het geheel van afdwingbare regels en normen, die zijn opgelegd door de overheid.
- De overheid kan je verplichten om regels na te leven en niet-naleving ervan bv. te bestraffen.
- Die voorspelbaarheid van dit systeem zorgt voor (rechts)zekerheid.
Bedoeling recht Het maatschappelijk leven tussen mensen tegenover elkaar en de overheid te structureren, organiseren en leefbaar te
maken door rechtsregels die afspraken en spelregels vastleggen door iets op te leggen, te verbieden of juist toe te laten
(toepassing is voor iedereen in gelijkaardige omstandigheden hetzelfde).
Opdeling van het Het internationaal recht regelt de verhoudingen tussen naties onderling.
recht Het nationaal recht regelt de verhoudingen tussen de burgers en tussen burgers en de staat.
Nationaal - Privaatrecht (= nationaal recht) zijn de rechtsregels die de verhouding tussen mensen onderling regelen bv.
recht (1) verbintenissenrecht en het familierecht.
- Publiekrecht (= nationaal recht) zijn rechtsregels zoals de Grondwet die bepalen hoe het land georganiseerd is,
werkt en zich verhoudt tegenover burgers en andere landen bv. strafrecht.
Nationaal - Regels van openbare orde zijn regels die fundamenten van de samenleving beschermen en waarvan nooit mag
recht (2) worden afgeweken.
- Regels van dwingend recht zijn regels die een zwakkere partij beschermen en waarvan je niet mag afwijken
indien in hun nadeel (bv. huurcontract met waarborg van negen maanden terwijl de wet maximum drie
maanden zegt, dan kan de huurder het teveel terugvragen).
- Regels van aanvullend recht zijn regels die gelden als partijen zelf niets anders hebben afgesproken en waarvan
je mag afwijken.
Erfelijke monarchie Wanneer de koning (= staatshoofd van België) sterft of zijn functie neerlegt in België, is in principe zijn oudste zoon of
dochter de opvolger.
,Drie staats- Een staatsmacht is een soort van instelling die een aan haar toegewezen macht zal uitoefenen en hiervoor
machten verantwoording moet afleggen.
- De wetgevende macht (= koning en het parlement: Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat) maakt
wetten en controleert de uitvoerende macht.
- De uitvoerende macht (= koning en de regering en dus ministers) voert wetten die de wetgevende macht maakt
uit en bestuurt het land.
- De rechterlijke macht (= rechtbanken en hoven waarin rechters en raadheren zetelen) houdt toezicht op de
naleving van de wetten door de overheid, maar ook door de burgers.
Samenwerking Juister om te spreken over samenwerking van deze machten in plaats van scheiding der machten omdat hun
machten onafhankelijke uitoefening ervoor zorgt dat de staatsmachten in evenwicht blijven.
Evolutie naar - In een eenheidsstaat beslist één centrale overheid.
federale staat - Beslissingsbevoegdheid in een federale staat komt toe aan deelstaten zoals gemeenschappen en gewesten, die
over een deel van het grondgebied over bepaalde bevoegdheden een eigen bestuur voeren.
Rechtstaat In een rechtsstaat moeten niet alleen burgers maar ook de overheid zich aan rechtsregels houden die op een
democratische wijze tot stand komen en dit betekent dat 50% + één van de aanwezige parlementsleden die deelnemen
aan de stemming akkoord moeten gaan.
Rechts- - Grondwettelijk Hof ziet erop toe dat wetgevende macht rechtsregels uitvaardigt die binnen haar bevoegdheid
bescherming vallen en hierbij principes van gelijkheid en non-discriminatie respecteert.
- Afdeling Wetgeving (= Raad van State) geeft in totstandkomingsfase van een rechtsregel een niet-bindend advies
over de wettigheid en leesbaarheid van de wetsregel.
- Afdeling Bestuursrechtspraak (= Raad van State) behandelt beroepen tegen eenzijdige beslissingen van overheid
zoals de benoeming van een rechter of de intrekking van subsidies.
,HOOFDSTUK 2: JUSTITIE ALS ORGANISATIE
De verschillende soorten rechtbanken
Vredegerecht De vrederechter wordt gezien als de rechter die het dichtst bij de burgers staat omdat ze zaken behandelen over
onderwerpen uit het dagelijks leven van mensen bv. burenruzies over lawaai.
- Krijgen ook te maken met mensen met (psychische) problemen die niet meer voor zichzelf kunnen zorgen of een
gevaar voor zichzelf of voor anderen vormen.
- Rechtszaken die niet onder de uitsluitende of bijzondere bevoegdheid vallen van de vrederechter en waar de inzet
lager is dan €5000.
Rechtbank van Heeft een algemene bevoegdheid (= volheid van bevoegdheid) en dat betekent dat deze rechtbank alle zaken mag
eerste aanleg behandelen, behalve wanneer de zaak onder de uitsluitende bevoegdheid van een andere rechtbank valt.
- Burgerlijke sectie behandelt de geschillen met en tussen burgers bv. schade veroorzaakt door een huisdier,
problemen bij de aankoop of verbouwing van een woning.
- Familiale en jeugdsectie houdt zich bezig met ingrepen in het gezins-en familieleven en spreken zich uit over
afstammingskwesties, erfeniskwesties en echtscheidingen.
- Jeugdrechtbank van familiale en jeugdsectie oordeelt op domein van de minderjarige, zowel in VOP als in het geval
van jeugddelicten, maar steeds in het belang van de jongere.
- Correctionele sectie houdt strafrechtelijke zittingen bv. verbod van handelen in verdovende middelen, verkrachting,
geweld en diefstal.
- Het deel strafuitvoering bepaalt hoe een straf na het vonnis van een veroordeelde zal moeten worden uitgevoerd
bv. vroeger vrijkomen (= voorwaardelijke invrijheidsstelling).
Politierechtbank Politierechters houden echter twee soorten zittingen: strafrechtelijke (= verkeerovertredingen) en burgerlijke (= geschillen
met betrekking op het verkeer) zittingen.
, Ondernemings- - Geschillen tussen ondernemingen onderling en ondernemingen en consumenten.
rechtbank - Geschillen over afspraken tussen zaakvoerders/aandeelhouders.
- Geschillen over de bescherming van een merk.
Arbeidsrechtbank Behandelen alle inkomensgerelateerde rechtszaken: arbeidsrelaties, arbeidsongevallen, beroepszieken, sociale zekerheid,
collectieve schuldenregeling, dienstencheques en pensioenen.
Hof van assisen Ze behandelen levensdelicten (zoals moord) en politieke misdrijven en bestaan uit drie beroepsrechters en een volksjury
(bestaande uit twaalf gelote meerderjarige Belgen die zullen beslissen of de beschuldigde schuldig is of niet en bepalen
over de straf).
Hof van beroep Een behandeling in hoger beroep betekent dat de zaak wordt voorgelegd aan een hiërarchisch hogere rechtbank en deze
zal dan de zaak helemaal opnieuw behandelen (beslissing die in hoger beroep wordt genomen heet een beroepsvonnis of
arrest).
Hof van Cassatie - De hoogste rechtbank dat nagaat of rechterlijke beslissingen juridisch correct zijn.
- Het beoordeelt geen feiten, maar enkel de toepassing van het recht.
- Bij een fout vernietigt het de beslissing en verwijst het de zaak naar een andere rechtbank van hetzelfde niveau in
een ander gerechtelijk arrondissement.
Waarom zijn er zo veel verschillende rechtbanken?
Materiële Mensen die met een probleem voor een bepaalde rechtbank verschijnen, komen terecht bij een rechter die met kennis
bevoegdheid van zaken een beslissing neemt.
Territoriale De algemene regel luidt dat de rechter van de woonplaats van de persoon die gedagvaard (dus de aangeklaagde) wordt is
bevoegdheid territoriaal bevoegd.
