PSYCHOPATHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE PSYCHOPATHOLOGIE
PSYCHIATRIE EN MAATSCHAPIJ
- Psychopathologie =
de leer der geestenziekten (psychiatrische ziekteleer of nosologie)
verzamelbegrip voor het geheel van psychische stoornissen
betekenis = studie/wetenschap van het geestelijk of psychisch lijden
- psychiatrie =
de leer van de behandeling der geestenziekten
Opvattingen over ‘gek’ of ‘gestoord’ gedrag zijn sterk tijd- en cultuur gebonden
- Om te spreken van een psychiatrische stoornis moet aan 3 voorwaarden
voldaan zijn:
1. Het betreft een abnormaal verschijnsel of gedrag dat afwijkt van een
sociale norm of van wat in de betreffende cultuur als normaal geldt
2. Dit abnormale verschijnsel wordt een teken van een stoornis als het
bovendien ongemak of lijden teweegbrengt bij de betrokkene en/of
omgeving
3. Het gaat om een psychiatrische stoornis als het verschijnsel/gedrag ook bij
andere personen is vastgesteld en binnen het gangbare begrippenkader
van de psychiatrie kan worden beschreven
ZIEKTE: LICHAMELIJK (BIOLOGISCH), PSYCHOLOGISCH, SOCIOLOGISCH
- In strikte medische zin: is de term ‘ziekte’ een lichamelijke afwijking,
aandoening of stoornis met specifieke oorzaak, duidelijk beloop en zo
mogelijk een aangepaste therapie aantoonbaar is
Zelden het geval bij psychiatrische stoornissen
o Uitzondering: beperkte groep stoornissen waarvan een organische
oorzaak gekend is
Dit betekent niet dat psychiatrische patiënten minder ernstig moeten
worden genomen
Psychologische inhoud van ziekte:
o Beleving van ziek-zijn
De subjectieve ervaring van onwelzijn, lijden of beperking
in het lichamelijk, psychisch en of sociaal functioneren
Sociologische inhoud van ziekte:
o De rol van ziek zijn
Behoefte aan erkenning als zieke/patiënt (patientenrol)
Verwachting te zoeken naar genezing door raadpleging
van deskundige (rol van hulpvrager)
Psychologisch en sociologisch: psychiatrische patiënt: geduldig, verdragend, lijdend
1
,WETENSCHAP EN PRAKTIJK
Het psychisch lijden is moeilijker objectief, wetenschappelijk te benaderen
- Het persoonlijke en onvermijdelijk subjectieve aanvoelen door de hulpverlener
speelt een grote rol
- Deskundig onderzoek en behandeling van psychiatrische patiënten vereisen
echter ook wetenschappelijk onderbouwde kennis van psychiatrische stoornissen
Je maakt een combinatie van de twee
De hedendaagse psychiatrie volgt hierbij een medisch model. We
onderscheiden hier bij:
1. Diagnose (kenmerken/symptomen) = beschrijvend
2. Verklaren (oorzaken/etiologie)
3. Prognose (beloop/verloop)
4. Therapie (behandeling) = interventie op basis van 1,2 en 3
Doel: stoornis doen verdwijnen of minstens te verbeteren
5. Preventie (voorkomen) = actieplan op basis van 1, 2, 3 en 4
Primair: voorkomen van stoornissen
Secundair: zo snel en effectief mogelijk stoornissen behandelen om
resttoestanden te voorkomen
Tertiair: nadelige gevolgen van stoornissen beperken
WETENSCHAP EN PRAKTIJK: NETWERK VAN VOORZIENINGEN
- Intramurale of klinische zorg
PC, PZ, PAAZ
- Extramurale of ambulante zorg
CGGZ, CAW, JAC, Tejo
Outreached werken: artikel 107 over zorgcircuits en zorgnetwerken
- Semimurale zorg of tussenvoorzieningen tussen de klinische en
ambulante hulpverlening
2
,WETENSCHAP EN PRAKTIJK: DOELGROEPEN, PROBLEMATIEK EN
BEROEPSGROEPEN
- Doelgroep
Infantpsychiatrie
Kinder- en jeugdpsychiatrie
Volwassenpsychiatrie
Psychogeriatrie
Gerontopsychiatrisch
- Problematiek
Verslaafdenzorg
Psychosen zorg
Dubbeldiagnose
Depressiekliniek
Forensische psychiatrie
- beroepsgroepen
interdisciplinair en multidisciplinair
DIAGNOSE
Diagnose = zijn constructen die de klinische werkelijkheid descriptief benaderen.
Psychische symptomen zijn altijd meervoudig bepaald en de levensgeschiedenis,
familiegeschiedenis en context van de patiënt spelen daar een cruciale rol in. Diagnosen
hebben altijd een hypothetisch karakter.
- Als wetenschap kan de psychiatrie niet zonder een algemeen aanvaarde indeling
en omschrijving van psychiatrische stoornissen
- Dit vormt een basis van een descriptieve diagnose of syndroomdiagnose
= het vaststellen en onderscheiden van stoornissen zonder een uitspraak te doen
over de oorzaak ervan
- De betrouwbaarheid van de diagnostiek, de werkwijze om een diagnose
te bereiken, hangt af van de gehanteerde classificatie en de gebruikte
diagnostische methode
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid (=verschillende beoordelaars
komen onafhankelijk van elkaar tot dezelfde diagnose) of test-
hertestberrouwbaarhied (= bij een herbeoordeling komt men opnieuw
tot dezelfde diagnose)
De vraag naar de bruikbaarheid van een classificatiesysteem
verwijst naar de validiteit
o Beoordeelt men effectief war men beweert te beoordelen ?
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN
Classificatie = systematische ordening van verworven kennis
- Classificatie is / doet:
Naam geven en orderenen -> nood aan een gemeenschappelijke taal
o Communicatie vergemakkelijken
o Erkende wetenschapstaal // wetenschappelijk onderzoek
3
, Middel (geen doel opzicht) om kennis te verwerven over voorkomen,
ontstaan, ontwikkeling, beloop en behandeling van psychische
stoornissen
Je mag het systeem niet hanteren als een catalogus het is gebaseerd op een medisch
model
Stoornissen worden geordend in syndromen
- Syndroom = een cluster/ groep of samenhangend geheel van symptomen in puur
beschrijvende vorm
- Symptoom = een uiting, signaal, kenmerk van een syndroom
Hoofdsymptomen (kernsymptomen, basissymptomen of
sleutelsymptomen): verwijzen met grote waarschijnlijkheid naar een
specifieke stoornis
Bij symptomen (facultatieve symptomen): zijn bijkomstig, maken
het beeld van de stoornis volledig, maar zijn niet bepalend voor de
diagnose
o Eenzelfde symptoom kan voorkomen bij verschillende syndromen
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: DSM (DIAGNOSTIC AND STATISTICAL
MANUAL OF MENTAL DISORDERS)
- DSM:
APA ( American Psychiatric Assocation)
Sinds maart 2022: DSM-5-TR
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: VERSCHILLENDE EDITIES DSM
- DSM-I (1952): gebaseerd op etiologische theorieën
Psychiatrische stoornissen zijn ofwel psychogeen (= door de geest
veroorzaakt) of wel het gevolg van de ‘verslechtering van de functie van
het hersenweefsel
- DSM-II (1968): enerzijds psychoanalytisch, anderzijds op de psychobiologie van
Adolf Meyer gebaseerd
Geen ordening op basis van symptomen
Psychoanalyse: symptomen worden beschouwd als gevolgen van
onderliggende conflicten die optreden binnen een bepaalde psychische
structuur + grote nadruk op de context en ervaringen in de kindertijd
Psychobiologie: psychiatrische stoornissen zijn reacties op
gebeurtenissen in de omgeving
- 1974 oprichting Task Force
Volledige herwerking DSM-II naar DSM-III (1980)
- DSM-III(1980)
Vanaf dan radicale keuze voor:
o Een atheoretisch model
o Het gebruik van het 5 assenstelsel
- DSM-III-R(evised) (1987)
4
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE PSYCHOPATHOLOGIE
PSYCHIATRIE EN MAATSCHAPIJ
- Psychopathologie =
de leer der geestenziekten (psychiatrische ziekteleer of nosologie)
verzamelbegrip voor het geheel van psychische stoornissen
betekenis = studie/wetenschap van het geestelijk of psychisch lijden
- psychiatrie =
de leer van de behandeling der geestenziekten
Opvattingen over ‘gek’ of ‘gestoord’ gedrag zijn sterk tijd- en cultuur gebonden
- Om te spreken van een psychiatrische stoornis moet aan 3 voorwaarden
voldaan zijn:
1. Het betreft een abnormaal verschijnsel of gedrag dat afwijkt van een
sociale norm of van wat in de betreffende cultuur als normaal geldt
2. Dit abnormale verschijnsel wordt een teken van een stoornis als het
bovendien ongemak of lijden teweegbrengt bij de betrokkene en/of
omgeving
3. Het gaat om een psychiatrische stoornis als het verschijnsel/gedrag ook bij
andere personen is vastgesteld en binnen het gangbare begrippenkader
van de psychiatrie kan worden beschreven
ZIEKTE: LICHAMELIJK (BIOLOGISCH), PSYCHOLOGISCH, SOCIOLOGISCH
- In strikte medische zin: is de term ‘ziekte’ een lichamelijke afwijking,
aandoening of stoornis met specifieke oorzaak, duidelijk beloop en zo
mogelijk een aangepaste therapie aantoonbaar is
Zelden het geval bij psychiatrische stoornissen
o Uitzondering: beperkte groep stoornissen waarvan een organische
oorzaak gekend is
Dit betekent niet dat psychiatrische patiënten minder ernstig moeten
worden genomen
Psychologische inhoud van ziekte:
o Beleving van ziek-zijn
De subjectieve ervaring van onwelzijn, lijden of beperking
in het lichamelijk, psychisch en of sociaal functioneren
Sociologische inhoud van ziekte:
o De rol van ziek zijn
Behoefte aan erkenning als zieke/patiënt (patientenrol)
Verwachting te zoeken naar genezing door raadpleging
van deskundige (rol van hulpvrager)
Psychologisch en sociologisch: psychiatrische patiënt: geduldig, verdragend, lijdend
1
,WETENSCHAP EN PRAKTIJK
Het psychisch lijden is moeilijker objectief, wetenschappelijk te benaderen
- Het persoonlijke en onvermijdelijk subjectieve aanvoelen door de hulpverlener
speelt een grote rol
- Deskundig onderzoek en behandeling van psychiatrische patiënten vereisen
echter ook wetenschappelijk onderbouwde kennis van psychiatrische stoornissen
Je maakt een combinatie van de twee
De hedendaagse psychiatrie volgt hierbij een medisch model. We
onderscheiden hier bij:
1. Diagnose (kenmerken/symptomen) = beschrijvend
2. Verklaren (oorzaken/etiologie)
3. Prognose (beloop/verloop)
4. Therapie (behandeling) = interventie op basis van 1,2 en 3
Doel: stoornis doen verdwijnen of minstens te verbeteren
5. Preventie (voorkomen) = actieplan op basis van 1, 2, 3 en 4
Primair: voorkomen van stoornissen
Secundair: zo snel en effectief mogelijk stoornissen behandelen om
resttoestanden te voorkomen
Tertiair: nadelige gevolgen van stoornissen beperken
WETENSCHAP EN PRAKTIJK: NETWERK VAN VOORZIENINGEN
- Intramurale of klinische zorg
PC, PZ, PAAZ
- Extramurale of ambulante zorg
CGGZ, CAW, JAC, Tejo
Outreached werken: artikel 107 over zorgcircuits en zorgnetwerken
- Semimurale zorg of tussenvoorzieningen tussen de klinische en
ambulante hulpverlening
2
,WETENSCHAP EN PRAKTIJK: DOELGROEPEN, PROBLEMATIEK EN
BEROEPSGROEPEN
- Doelgroep
Infantpsychiatrie
Kinder- en jeugdpsychiatrie
Volwassenpsychiatrie
Psychogeriatrie
Gerontopsychiatrisch
- Problematiek
Verslaafdenzorg
Psychosen zorg
Dubbeldiagnose
Depressiekliniek
Forensische psychiatrie
- beroepsgroepen
interdisciplinair en multidisciplinair
DIAGNOSE
Diagnose = zijn constructen die de klinische werkelijkheid descriptief benaderen.
Psychische symptomen zijn altijd meervoudig bepaald en de levensgeschiedenis,
familiegeschiedenis en context van de patiënt spelen daar een cruciale rol in. Diagnosen
hebben altijd een hypothetisch karakter.
- Als wetenschap kan de psychiatrie niet zonder een algemeen aanvaarde indeling
en omschrijving van psychiatrische stoornissen
- Dit vormt een basis van een descriptieve diagnose of syndroomdiagnose
= het vaststellen en onderscheiden van stoornissen zonder een uitspraak te doen
over de oorzaak ervan
- De betrouwbaarheid van de diagnostiek, de werkwijze om een diagnose
te bereiken, hangt af van de gehanteerde classificatie en de gebruikte
diagnostische methode
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid (=verschillende beoordelaars
komen onafhankelijk van elkaar tot dezelfde diagnose) of test-
hertestberrouwbaarhied (= bij een herbeoordeling komt men opnieuw
tot dezelfde diagnose)
De vraag naar de bruikbaarheid van een classificatiesysteem
verwijst naar de validiteit
o Beoordeelt men effectief war men beweert te beoordelen ?
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN
Classificatie = systematische ordening van verworven kennis
- Classificatie is / doet:
Naam geven en orderenen -> nood aan een gemeenschappelijke taal
o Communicatie vergemakkelijken
o Erkende wetenschapstaal // wetenschappelijk onderzoek
3
, Middel (geen doel opzicht) om kennis te verwerven over voorkomen,
ontstaan, ontwikkeling, beloop en behandeling van psychische
stoornissen
Je mag het systeem niet hanteren als een catalogus het is gebaseerd op een medisch
model
Stoornissen worden geordend in syndromen
- Syndroom = een cluster/ groep of samenhangend geheel van symptomen in puur
beschrijvende vorm
- Symptoom = een uiting, signaal, kenmerk van een syndroom
Hoofdsymptomen (kernsymptomen, basissymptomen of
sleutelsymptomen): verwijzen met grote waarschijnlijkheid naar een
specifieke stoornis
Bij symptomen (facultatieve symptomen): zijn bijkomstig, maken
het beeld van de stoornis volledig, maar zijn niet bepalend voor de
diagnose
o Eenzelfde symptoom kan voorkomen bij verschillende syndromen
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: DSM (DIAGNOSTIC AND STATISTICAL
MANUAL OF MENTAL DISORDERS)
- DSM:
APA ( American Psychiatric Assocation)
Sinds maart 2022: DSM-5-TR
CLASSIFICATIE VAN STOORNISSEN: VERSCHILLENDE EDITIES DSM
- DSM-I (1952): gebaseerd op etiologische theorieën
Psychiatrische stoornissen zijn ofwel psychogeen (= door de geest
veroorzaakt) of wel het gevolg van de ‘verslechtering van de functie van
het hersenweefsel
- DSM-II (1968): enerzijds psychoanalytisch, anderzijds op de psychobiologie van
Adolf Meyer gebaseerd
Geen ordening op basis van symptomen
Psychoanalyse: symptomen worden beschouwd als gevolgen van
onderliggende conflicten die optreden binnen een bepaalde psychische
structuur + grote nadruk op de context en ervaringen in de kindertijd
Psychobiologie: psychiatrische stoornissen zijn reacties op
gebeurtenissen in de omgeving
- 1974 oprichting Task Force
Volledige herwerking DSM-II naar DSM-III (1980)
- DSM-III(1980)
Vanaf dan radicale keuze voor:
o Een atheoretisch model
o Het gebruik van het 5 assenstelsel
- DSM-III-R(evised) (1987)
4
