STUDIE VAN SOCIAAL WERK
HOOFDSTUK 1: GLOBALE DEFINITIE VAN HET SOCIAAL WERK
HISTORISCH PERSPECTIEF
Sociaal werk = verbonden met de samenleving waarvan het deel uitmaakt en
samenlevingen zijn voortdurend aan het veranderen
- Sociaal werk wordt gezien als een product van zijn tijd = een weerspiegeling van
hoe we als maatschappij denken over welzijn
Wat we als sociale problemen lastig vinden en hoe we reageren, is niet
universeel of tijdloos. In verschillende eeuwen van samenlevingen kunnen
andere problemen als urgent worden gezien ener kunnen verschillende
benaderingen zijn om ze optelossen.
Sociaal werk als sociaal construct = een activiteit die het product is
van hoe we in een bepaalde tijd in onze samenleving kijken naar sociale
problemen en hoe ze aan te pakken
Sociale constructies = zijn verassende en onvermijdelijke situaties die
we samen creëren en die ons begrip van de wereldvormen
- De IFSW samen met de IASSW formuleren doorheen de tijd definities van sociaal
werk sinds 2014 spreken ze dan ook van een globale definitie van sociaal
werk daar komt nog steeds veel kritiek op. VOSW overleg orgaan dat opleidingen
sociaal werk verenigt
- Eerste definitie was in 1957 daarna 1982 en nog later in 2001 door voortdurende
maatschappelijke veranderingen kent elke definitie kritiek en een houdbaarheid
IFSW = de Internatioale Federation of Social Workers
IASWW = International Association of Schools of Social Work
VOSW = De Vlaamse Opleidingen Sociaal Werk
- Globale definitie sociaal werk 2014 = sociaal werk is een praktijkgerichte
beroepsgroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, en de empowerment en bevrijding van mensen
lastig. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Ondersteund door theorieën uit het sociaal werk, sociale wetenschappen,
geesteswetenschappen en inheemse kennis, trekt sociaal werk mensen en
structuren aan om levensuitdagingen aan te pakken en het welzijn te bevorderen
SOCIAAL WERK ALS ACADEMISCHE DISCIPLINE
Sociaal werk is een academische discipline = een wetenschap
- Binnen de wetenschap is sociaal werk een handelingswetenschap
= sociaal werk als handelingswetenschap gaat zowel interventies bestuderen
op Niveau van het individu ( microniveau ) als op niveau van de
samenleving ( macroniveau )
Wie wordt er geïntervenieerd?
Wanneer wordt er geïntervenieerd?
Hoe wordt er geïntervenieerd?
Op welke gronden wordt er geïntervenieerd?
1
,SOCIAAL WERK BEVORDERT SOCIALE VERANDERING EN ONTWIKKELING,
SOCIALE COHESIE, EMPOWERMENT EN BEVRIJDING VAN MENSEN
- 4 doelen van sociaal werk
1. Sociale verandering = sociaal werkers zijn zich bewust en engageren
zich om structurele oorzaken van sociale problemen aan te pakken
hierbij zullen ze macro en microniveau gebruiken
2. Sociale cohesie = sociaal werkers bijdragen aan het sociaal weefsel in
de samenleving. Sociaal werkers proberen iedereen te verbinden met
de samenleving op zovele mogelijke plaatsen
3. Empowerment = proces van versterking waarbij individuen,
organisaties en gemeenschappen greep krijgen op eigen situatie en
hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het aanscherpen
van kritisch bewustzijn door te reflecteren over mechanismen van
ongelijkheid, discriminatie, onderdrukking, …
4. Bevrijding van mensen = structuren in de samenleving die zorgen
voor onderdrukking. Sociaal werkers moeten kritisch kunnen denken en
bewustzijn door te reflecteren over mechanismen van ongelijkheid,
discriminatie, onderdrukking, …
- Micro, meson macroniveau
Microniveau = individuele niveau = problemen oplossen bij individuele
mensen, directe interactie (de focus ligt op het individuele welzijn van
mensen en hoe je hen kunt ondersteunen bij hun specifieke behoeftes)
Mesoniveau = kwantitatieve, organisaties of groepen het doel is om
sociale structuren te verbeteren en middelen toegankelijker te maken voor
groepen mensen bv scholen, buurten,
Macroniveau = collectieve of structurele niveau = omvat de bredere
sociale structuren en systemen, zoals wetgeving, beleid en culturele
normen die invloed hebben op individuen en groepen. Richt zich op
veranderen van de sociale omstandigheden en de structurele factoren die
de oorzaken van problemen kunnen zijn
PRINCIPES VAN SOCIALE RECHTVAARDIGHEID, MENSENRECHTEN, COLLECTIEVE
VERANTWOORDELIJKHEID EN RESPECT VOOR DIVERSITEIT STAAN CENTRAAL IN
HET SOCIAAL WERK
- Er wordt gestreefd naar enkele ethische principes om de 4 doelen van sociaal
werk te verwezenlijken
1. Sociale rechtvaardigheid
2. Mensenrechten
3. Collectieve verantwoordelijkheid
4. Respect voor diversiteit
- Sociaal werk is een normatieve professionaliteit:
= elke sociaal werker wordt geacht voortdurend te reflecteren over de
vraag ‘wat is goed sociaal werk = de goede dingen doen ‘met de 4 normen
als vertrek punt
- Rechtvaardigheid = gaat over de redenen, de beginselen op basis waarvan men
stelt of handelingen juist en eerlijk zijn
- Sociale rechtvaardigheid = gaat over visies op wat faire en rechtvaardige
relaties tussen individu en samenleving zijn
2
, - Mensenrechten = universele verklaring van de rechten van de mens uit 1948
waarin de verenigde naties de basisrechten van alle mensen omschrijven deze
rechten moeten een menswaardig bestaan aan elk mens garanderen
- Collectieve verantwoordelijkheid = de rol van een overheid om aan het
welzijn van burgers te werken welzijn van de burgers is niet alleen voor sociale
werkers maar ook overheid
- Respect voor diversiteiten = diversiteit wordt hier begrepen in zijn meest
brede vorm. Niet alleen de etnisch-culturele diversiteit maar ook geslacht en
leeftijd
SOCIAAL WERK WORDT ONDERBOUWD DOOR SOCIAAL WERK THEORIEEN,
SOCIALE WETENSCHAPPEN, MENSWETENSCHAPPEN EN INHEEMSE LOKALE
VORMEN EN KENNIS.
- Natuurwetenschappen:
Beschrijvende/begrijpende/verklarende wetenschappen: Dit zijn
wetenschappen die zich richten op het verklaren van natuurverschijnselen
door middel van observatie en experimentatie.
Voorbeelden: biologie, fysica, chemie.
Handelswetenschappen: Dit zijn wetenschappen die meer praktisch
gericht zijn op het toepassen van wetenschappelijke kennis in technische of
medische domeinen.
Voorbeelden: ingenieurswetenschappen, geneeskunde.
- Menswetenschappen:
Beschrijvende/begrijpende/verklarende wetenschappen:
Wetenschappen die proberen menselijk gedrag, sociale structuren en
cultuur te verklaren.
Gedragswetenschappen: zoals psychologie, criminologie.
Sociale wetenschappen: zoals sociologie, politicologie.
Handelswetenschappen: Hier valt bijvoorbeeld sociaal werk onder. Het
richt zich op ingrijpen in de werkelijkheid om deze te veranderen door
bijvoorbeeld tussen te komen of te interveniëren.
Voorbeelden: sociaal werk, pedagogiek.
Het bevat dat een handelingswetenschap niet herhaaldelijk kan
worden herleid tot een beschrijvende wetenschap.
De algemene boodschap is dat wetenschappen op verschillende manieren kunnen
worden geclassificeerd, afhankelijk van hun doel (beschrijven/begrijpen/verklaren
of gehandeld/toepassen)
- Inheemse en lokale vormen van kennis
Dit krijg je door praktijkkennis en ervaringskennis
SOCIAAL WERK ENGAGEERT MENSEN EN STRUCTUREN OM
LEVENSUITDAGINGEN EN PROBLEMEN AAN TE PAKKEN EN WELZIJN TE
BEVORDEREN
- Niet alleen het individuele welzijn van mensen is belangrijk maar ook de
samenleving zelf
- Sociale werker = tussenkomen om de noden en behoeften van het individu en de
noden en behoeften van de samenleving op elkaar af te stemmen
3
, - Deze verbinding = relatie = tussenpositie tussen mensen en structuren is
kenmerkend voor het sociaal werk als handlingswetenschappen
HET DNA VAN SOCIAAL WERK IN 5 KRACHTLIJNEN
- Om globale definitie minder abstract te maken heeft men op Vlaams niveau een
eigen DNA (5 krachtlijnen) van het sociaal werk ontwikkelt
1. Politiserend werken: sociaal werk als democratische praktijk
2. Nabijheid
3. Proceslogica van sociaal werk
4. Generalistisch sociaal werk
5. Verbindend werken
POLITISEREND WERKEN
= mensen continu wakker schudden over onrechtvaardigheid
- Het waarborgen van rechten: ervoor zorgen dat mensen gebruik kunnen
maken van hun rechten.
- Het collectiviseren van maatschappelijke problemen: aandacht hebben voor
de structurele oorzaken. Erop wijzen dat structurele uitsluitingsmechanismen
moeten worden aangepakt.
NABIJHEID
- Aanwezig zijn in de leefwereld van personen in een kwetsbare situatie
- De begeleiding wordt samen met de cliënt bepaald: relatie opbouwen met
de cliënt, laagdrempelig werken. Zorgt voor een betere verbinding tussen de
sociaal werker en de client
PROCESLOGICA
- Sociaal werkers aan handelen voortduren afstemmen op alle verwachte en
onverwachte gebeurtenissen die zich voordoen in veranderingsproces:
anticiperen op de concrete situatie
- Sociaal werkers hanteren ervaringskennis en zelfregie van de betrokkenen:
inspraak en participatie van de client
GENERALISTISCH WERKEN
- Een integraal perspectief: over levensdomeinen heen kijken. Nooit op slecht
één levensdomein waarop mensen problemen ervaren.
- Met veel verschillende soorten problemen kunnen omgaan en over een breed
spectrum aan kennis en vaardigheden beschikken
- Maak de verbinding tussen mens en maatschappij en heeft oog voor de
complexe samenhang van problemen die mensen ervaren
VERBINDEND WERKEN
- Sociaal werk verbindt binnen de leefwereld van mensen en tussen de
leefwereld en de maatschappij
- Op individueel niveau: versterken van individuen en groepen
4
HOOFDSTUK 1: GLOBALE DEFINITIE VAN HET SOCIAAL WERK
HISTORISCH PERSPECTIEF
Sociaal werk = verbonden met de samenleving waarvan het deel uitmaakt en
samenlevingen zijn voortdurend aan het veranderen
- Sociaal werk wordt gezien als een product van zijn tijd = een weerspiegeling van
hoe we als maatschappij denken over welzijn
Wat we als sociale problemen lastig vinden en hoe we reageren, is niet
universeel of tijdloos. In verschillende eeuwen van samenlevingen kunnen
andere problemen als urgent worden gezien ener kunnen verschillende
benaderingen zijn om ze optelossen.
Sociaal werk als sociaal construct = een activiteit die het product is
van hoe we in een bepaalde tijd in onze samenleving kijken naar sociale
problemen en hoe ze aan te pakken
Sociale constructies = zijn verassende en onvermijdelijke situaties die
we samen creëren en die ons begrip van de wereldvormen
- De IFSW samen met de IASSW formuleren doorheen de tijd definities van sociaal
werk sinds 2014 spreken ze dan ook van een globale definitie van sociaal
werk daar komt nog steeds veel kritiek op. VOSW overleg orgaan dat opleidingen
sociaal werk verenigt
- Eerste definitie was in 1957 daarna 1982 en nog later in 2001 door voortdurende
maatschappelijke veranderingen kent elke definitie kritiek en een houdbaarheid
IFSW = de Internatioale Federation of Social Workers
IASWW = International Association of Schools of Social Work
VOSW = De Vlaamse Opleidingen Sociaal Werk
- Globale definitie sociaal werk 2014 = sociaal werk is een praktijkgerichte
beroepsgroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, en de empowerment en bevrijding van mensen
lastig. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve
verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal in het sociaal werk.
Ondersteund door theorieën uit het sociaal werk, sociale wetenschappen,
geesteswetenschappen en inheemse kennis, trekt sociaal werk mensen en
structuren aan om levensuitdagingen aan te pakken en het welzijn te bevorderen
SOCIAAL WERK ALS ACADEMISCHE DISCIPLINE
Sociaal werk is een academische discipline = een wetenschap
- Binnen de wetenschap is sociaal werk een handelingswetenschap
= sociaal werk als handelingswetenschap gaat zowel interventies bestuderen
op Niveau van het individu ( microniveau ) als op niveau van de
samenleving ( macroniveau )
Wie wordt er geïntervenieerd?
Wanneer wordt er geïntervenieerd?
Hoe wordt er geïntervenieerd?
Op welke gronden wordt er geïntervenieerd?
1
,SOCIAAL WERK BEVORDERT SOCIALE VERANDERING EN ONTWIKKELING,
SOCIALE COHESIE, EMPOWERMENT EN BEVRIJDING VAN MENSEN
- 4 doelen van sociaal werk
1. Sociale verandering = sociaal werkers zijn zich bewust en engageren
zich om structurele oorzaken van sociale problemen aan te pakken
hierbij zullen ze macro en microniveau gebruiken
2. Sociale cohesie = sociaal werkers bijdragen aan het sociaal weefsel in
de samenleving. Sociaal werkers proberen iedereen te verbinden met
de samenleving op zovele mogelijke plaatsen
3. Empowerment = proces van versterking waarbij individuen,
organisaties en gemeenschappen greep krijgen op eigen situatie en
hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het aanscherpen
van kritisch bewustzijn door te reflecteren over mechanismen van
ongelijkheid, discriminatie, onderdrukking, …
4. Bevrijding van mensen = structuren in de samenleving die zorgen
voor onderdrukking. Sociaal werkers moeten kritisch kunnen denken en
bewustzijn door te reflecteren over mechanismen van ongelijkheid,
discriminatie, onderdrukking, …
- Micro, meson macroniveau
Microniveau = individuele niveau = problemen oplossen bij individuele
mensen, directe interactie (de focus ligt op het individuele welzijn van
mensen en hoe je hen kunt ondersteunen bij hun specifieke behoeftes)
Mesoniveau = kwantitatieve, organisaties of groepen het doel is om
sociale structuren te verbeteren en middelen toegankelijker te maken voor
groepen mensen bv scholen, buurten,
Macroniveau = collectieve of structurele niveau = omvat de bredere
sociale structuren en systemen, zoals wetgeving, beleid en culturele
normen die invloed hebben op individuen en groepen. Richt zich op
veranderen van de sociale omstandigheden en de structurele factoren die
de oorzaken van problemen kunnen zijn
PRINCIPES VAN SOCIALE RECHTVAARDIGHEID, MENSENRECHTEN, COLLECTIEVE
VERANTWOORDELIJKHEID EN RESPECT VOOR DIVERSITEIT STAAN CENTRAAL IN
HET SOCIAAL WERK
- Er wordt gestreefd naar enkele ethische principes om de 4 doelen van sociaal
werk te verwezenlijken
1. Sociale rechtvaardigheid
2. Mensenrechten
3. Collectieve verantwoordelijkheid
4. Respect voor diversiteit
- Sociaal werk is een normatieve professionaliteit:
= elke sociaal werker wordt geacht voortdurend te reflecteren over de
vraag ‘wat is goed sociaal werk = de goede dingen doen ‘met de 4 normen
als vertrek punt
- Rechtvaardigheid = gaat over de redenen, de beginselen op basis waarvan men
stelt of handelingen juist en eerlijk zijn
- Sociale rechtvaardigheid = gaat over visies op wat faire en rechtvaardige
relaties tussen individu en samenleving zijn
2
, - Mensenrechten = universele verklaring van de rechten van de mens uit 1948
waarin de verenigde naties de basisrechten van alle mensen omschrijven deze
rechten moeten een menswaardig bestaan aan elk mens garanderen
- Collectieve verantwoordelijkheid = de rol van een overheid om aan het
welzijn van burgers te werken welzijn van de burgers is niet alleen voor sociale
werkers maar ook overheid
- Respect voor diversiteiten = diversiteit wordt hier begrepen in zijn meest
brede vorm. Niet alleen de etnisch-culturele diversiteit maar ook geslacht en
leeftijd
SOCIAAL WERK WORDT ONDERBOUWD DOOR SOCIAAL WERK THEORIEEN,
SOCIALE WETENSCHAPPEN, MENSWETENSCHAPPEN EN INHEEMSE LOKALE
VORMEN EN KENNIS.
- Natuurwetenschappen:
Beschrijvende/begrijpende/verklarende wetenschappen: Dit zijn
wetenschappen die zich richten op het verklaren van natuurverschijnselen
door middel van observatie en experimentatie.
Voorbeelden: biologie, fysica, chemie.
Handelswetenschappen: Dit zijn wetenschappen die meer praktisch
gericht zijn op het toepassen van wetenschappelijke kennis in technische of
medische domeinen.
Voorbeelden: ingenieurswetenschappen, geneeskunde.
- Menswetenschappen:
Beschrijvende/begrijpende/verklarende wetenschappen:
Wetenschappen die proberen menselijk gedrag, sociale structuren en
cultuur te verklaren.
Gedragswetenschappen: zoals psychologie, criminologie.
Sociale wetenschappen: zoals sociologie, politicologie.
Handelswetenschappen: Hier valt bijvoorbeeld sociaal werk onder. Het
richt zich op ingrijpen in de werkelijkheid om deze te veranderen door
bijvoorbeeld tussen te komen of te interveniëren.
Voorbeelden: sociaal werk, pedagogiek.
Het bevat dat een handelingswetenschap niet herhaaldelijk kan
worden herleid tot een beschrijvende wetenschap.
De algemene boodschap is dat wetenschappen op verschillende manieren kunnen
worden geclassificeerd, afhankelijk van hun doel (beschrijven/begrijpen/verklaren
of gehandeld/toepassen)
- Inheemse en lokale vormen van kennis
Dit krijg je door praktijkkennis en ervaringskennis
SOCIAAL WERK ENGAGEERT MENSEN EN STRUCTUREN OM
LEVENSUITDAGINGEN EN PROBLEMEN AAN TE PAKKEN EN WELZIJN TE
BEVORDEREN
- Niet alleen het individuele welzijn van mensen is belangrijk maar ook de
samenleving zelf
- Sociale werker = tussenkomen om de noden en behoeften van het individu en de
noden en behoeften van de samenleving op elkaar af te stemmen
3
, - Deze verbinding = relatie = tussenpositie tussen mensen en structuren is
kenmerkend voor het sociaal werk als handlingswetenschappen
HET DNA VAN SOCIAAL WERK IN 5 KRACHTLIJNEN
- Om globale definitie minder abstract te maken heeft men op Vlaams niveau een
eigen DNA (5 krachtlijnen) van het sociaal werk ontwikkelt
1. Politiserend werken: sociaal werk als democratische praktijk
2. Nabijheid
3. Proceslogica van sociaal werk
4. Generalistisch sociaal werk
5. Verbindend werken
POLITISEREND WERKEN
= mensen continu wakker schudden over onrechtvaardigheid
- Het waarborgen van rechten: ervoor zorgen dat mensen gebruik kunnen
maken van hun rechten.
- Het collectiviseren van maatschappelijke problemen: aandacht hebben voor
de structurele oorzaken. Erop wijzen dat structurele uitsluitingsmechanismen
moeten worden aangepakt.
NABIJHEID
- Aanwezig zijn in de leefwereld van personen in een kwetsbare situatie
- De begeleiding wordt samen met de cliënt bepaald: relatie opbouwen met
de cliënt, laagdrempelig werken. Zorgt voor een betere verbinding tussen de
sociaal werker en de client
PROCESLOGICA
- Sociaal werkers aan handelen voortduren afstemmen op alle verwachte en
onverwachte gebeurtenissen die zich voordoen in veranderingsproces:
anticiperen op de concrete situatie
- Sociaal werkers hanteren ervaringskennis en zelfregie van de betrokkenen:
inspraak en participatie van de client
GENERALISTISCH WERKEN
- Een integraal perspectief: over levensdomeinen heen kijken. Nooit op slecht
één levensdomein waarop mensen problemen ervaren.
- Met veel verschillende soorten problemen kunnen omgaan en over een breed
spectrum aan kennis en vaardigheden beschikken
- Maak de verbinding tussen mens en maatschappij en heeft oog voor de
complexe samenhang van problemen die mensen ervaren
VERBINDEND WERKEN
- Sociaal werk verbindt binnen de leefwereld van mensen en tussen de
leefwereld en de maatschappij
- Op individueel niveau: versterken van individuen en groepen
4
