Biologie
Algemeen mensbeeld
Bio-psycho-sociaal model
Ons gedrag, maar ook onze emoties en ons denken worden bepaald door zowel biologische,
psychologische als sociale factoren.
=> Holistische benadering
Sociale factoren= familie, vrienden, werk, hobby en geld
Psychologische factoren= stress, depressie, verdriet, wie ben ik,
schuldgevoel, angst
Biologische factoren= ziekte, symptomen, behandeling, erfelijkheid
Chronische pijn kan meestal niet alleen verklaard worden door
lichamelijke factoren en/of aandoeningen. Ook psychologische en sociale factoren spelen in
rol in de omgang met pijn en de betekenis die wordt toegekend aan de pijn. Factoren als
bewegingsangst, depressie en catastroferen kunnen een chronisch beloop in de hand werken.
Anderzijds kan chronische pijn een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van leven en het
welzijn, die sommige bijdragende factoren weer kunnen onderhouden.
Sociaal agogisch werk
• Biologie in erfelijkheidsleer, anatomie, fysiologie, neurologie, (psycho)pathologie.
• Sociale in sociale psychologie, sociologie,…
• Psychologie in algemene psychologie, ontwikkelingspsychologie,
persoonlijkheidspsychologie, organisatiepsychologie,…
wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
veranderings-processen
Complexe interactie tussen biologie, psychologie en sociale.
Evolutie van biologische inzichten
Een wereld in snelle verandering
Fascinerende inzichten verband biologie en psychologie dankzij vergevorderde technieken.
- Bv. preventie dementie of hersen/darm-as of neuroplasticiteit
,neurofysiologie
Anatomie: vorm, hoe ziet het eruit?
=> studie van inwendige en uitwendige structuur en de fysieke relatie tussen
lichaamsdelen
Fysiologie: functie & werking van de anatomie
=> Studie van levensfuncties van levende organismen
Pathologie: ziekteleer
=> Oorzaak, mechanismen en gevolgen van ziektes
ALGEMEEN: cel
BIJZONDER: weefsels, organen, stelsel
TOEGEPAST: inspanning, omgeving, leeftijd, geslacht, ziekte,…
Neuro > neuronen of zenuwcellen Neurofysiologie = werking van het zenuwstelsel.
Dorsaal (rug), ventraal (buik).
- De onderkant van het hoofd= ventraal
- De bovenkant van het hoofd= dorsaal
Anatomische beelden en de hersenen kunnen in verschillende doorsnedes gemaakt worden:
- Een sagittale doorsnede scheidt de linker- van de rechterkant. Als de scheiding precies
in het midden wordt gemaakt spreken we van een midsagittale snede.
- Bij een coronale of frontale snede wordt het anterieure deel( de voorkant) gescheiden
van het posterieure deel ( de achterkant). Een coronale snede deelt de hersenen ook op
in een voorste deel en een achterste deel.
- Een horizontale of transversale snede scheidt het bovenste en het onderste gedeelte
van het lichaam.
H1 Het organisme De mens= biologisch organisme
De verschillende organisatieniveaus
DE MENS als organisme
➢ Verschillende orgaansystemen (12)
(staan elk in voor een welbepaalde
biologische functie )
➢ organen (specifiek) (minstens
2/orgaansysteem)
(zijn opgebouwd uit)
➢ Verschillende weefsels
(zijn opgebouwd uit dezelfde soort)
➢ cellen (algemeen)
, ➢ moleculen
Orgaansystemen hebben elk hun eigen biologische functie, maar werken ook samen bv. hart- en
bloedvatenstelsel met ademhalingsstelsel en zenuwstelsel voorzien van zuurstof.
Organen van het zenuwstelsel zijn hersenen, ruggenmerg en zenuwen.
Op het laagste en kleinste organisatieniveau bestaat ieder van ons uit een veelheid van ellen. De
organen in ons lichaam zijn opgebouwd uit verschillende weefsels. De specifieke weefsel zijn
opgebouwd uit cellen van dezelfde soort.
De organen die behoren tot eenzelfde orgaanstelsel- of systeem staan in voor een welbepaalde
biologische functie.
1.2 De basis van het menselijk leven: De cel (biologie)
Kleinste onderdeel van de mens.
De cel is de basisbouwsteen van ene mens en van elk levend organisme. De vel is de
morfologische ( vormelijk en structurele) en de functionele (werkings) eenheid van een levend
organisme.
Het celmembraan scheidt de binnenkant van de cel af van de buitenkant. Het houdt de
binnenkant van de cel samen.
Rond de celkern zit het kernmembraan dat alles binnen de celkern samenhoudt.
De vloeistof binnenin de cel wordt het cytoplasma genoemd. De celkern bestaat uit kernplasma.
Het kernmembraan omsluit de celkern en door de kernporiën kan info uitgewisseld worden
tussen de binnen- en buitenkant van de celkern.
In de celkern ligt het genetisch materiaal in de vorm van DNA.
Organellen= zijn de kleinste organen van de cel die voorzien in het levensonderhoud ervan.
De belangrijkste organellen en hun functie:
• mitochondriën= energiecentrales van de cel. Zetten voedingsstoffen om in bruikbare
energie zodat de cel haar functies kan vervullen. Ze bevatten ook een klein stukje erfelijk
materiaal= het mitochondriaal DNA. Het word ongewijzigd doorgegeven van moeder op
al haar kinderen.
• In het endoplasmatisch reticulum vinden verschillende chemische reacties plaats:
- Het ruw ER , bezaaid met ribosomen, is verantwoordelijk voor de aanmaak van eiwitten.
Eiwitten bepalen de bouw en werking van ons organisme.
- Het glad ER richt zich op de productie van vetten en op de ontgifting van schadelijke
stoffen zoals alcohol.
• Het Golgi- complex= het verzend- en ontvangskantoor van de cel. Het ontvangt de
geproduceerde eiwitten en vetten.
• De centriolen= twee cilindervormige bundeltjes microtubuli die loodrecht op elkaar
staan. Microtubuli= holle buisjes die bestaan uit eiwitten en die ondere andere voor de
stevigheid van de cel zorgen.
, Centriolen zijn belangrijk bij de celdeling. Ze vormen de bouwstenen van het
centrosoom, dat verantwoordelijk is voor de organisatie van microtubuli en de celdeling.
Het cytoskelet zorgt voor de stevigheid van de cel. Het bestaat uit de microtubuli, die ervoor
zorgen dat de vorm van de cel behouden blijft.
Ribosomen omzetten erfelijke code naar eiwitten (eiwitsynthese)
Golgi-apparaat: verzend- en ontvangstkantoor van de cel =>eiwitten
verpakken en verzenden naar uiteindelijke locatie.
Langs cytoskelet verplaatsen eiwitten zich.
Celmembraan= vlies dat alles in de cel samenhoudt. In dat
celmembraan zitten gaatjes= poriën= bepaalde stoffen kunnen naar
buiten en naar binnen in de cel. Die poriën worden bewaakt door
eiwitten en beslissen welke stoffen er binnenkomen en welke niet.
Binnen de cel heb je het cytoplasma. De onderdelen van de cel=
organellen (= organen). De energie wordt geleverd door de
mitochondriën= energiecentrales van de cel= leveren energie om de cel te laten werken +
erfelijk materiaal= het mitochondriën materiaal/ DNA.
Ribosomen omzetten erfelijke code naar eiwitten ( eiwitsynthese).De ribosomen zijn de
codekrakers, lezen het DNA af. Ze kunnen de code vertalen naar specifieke eigenschappen.
De centriolen zijn belangrijk als de cel gaat delen/ vermenigvuldigen. Bv. Je doet je pijn dan gaat
die wonde zich herstellen maar hiervoor moeten er nieuwe huidcellen gemaakt worden dus die
moeten gaan vermenigvuldigen.
Rond de celkern is er een vlies dat alles rond de celkern samenhoudt= het kernmembraan.
Hierin zitten er ook poriën en eiwitten die beslissen welke stoffen er naar binnen gaan en welke
er naar buiten gaan.
1.2.1 Het genetisch erfelijk materiaal
Het genetisch materiaal dat zich in het tweestrengige DNA in de celkern bevindt, bevat alle
codes voor de bouwstenen van de cel. Tijdens de verschillende fases van de celcyclus neemt
het DNA verschillende vormen aan.
Algemeen mensbeeld
Bio-psycho-sociaal model
Ons gedrag, maar ook onze emoties en ons denken worden bepaald door zowel biologische,
psychologische als sociale factoren.
=> Holistische benadering
Sociale factoren= familie, vrienden, werk, hobby en geld
Psychologische factoren= stress, depressie, verdriet, wie ben ik,
schuldgevoel, angst
Biologische factoren= ziekte, symptomen, behandeling, erfelijkheid
Chronische pijn kan meestal niet alleen verklaard worden door
lichamelijke factoren en/of aandoeningen. Ook psychologische en sociale factoren spelen in
rol in de omgang met pijn en de betekenis die wordt toegekend aan de pijn. Factoren als
bewegingsangst, depressie en catastroferen kunnen een chronisch beloop in de hand werken.
Anderzijds kan chronische pijn een negatieve invloed hebben op de kwaliteit van leven en het
welzijn, die sommige bijdragende factoren weer kunnen onderhouden.
Sociaal agogisch werk
• Biologie in erfelijkheidsleer, anatomie, fysiologie, neurologie, (psycho)pathologie.
• Sociale in sociale psychologie, sociologie,…
• Psychologie in algemene psychologie, ontwikkelingspsychologie,
persoonlijkheidspsychologie, organisatiepsychologie,…
wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
veranderings-processen
Complexe interactie tussen biologie, psychologie en sociale.
Evolutie van biologische inzichten
Een wereld in snelle verandering
Fascinerende inzichten verband biologie en psychologie dankzij vergevorderde technieken.
- Bv. preventie dementie of hersen/darm-as of neuroplasticiteit
,neurofysiologie
Anatomie: vorm, hoe ziet het eruit?
=> studie van inwendige en uitwendige structuur en de fysieke relatie tussen
lichaamsdelen
Fysiologie: functie & werking van de anatomie
=> Studie van levensfuncties van levende organismen
Pathologie: ziekteleer
=> Oorzaak, mechanismen en gevolgen van ziektes
ALGEMEEN: cel
BIJZONDER: weefsels, organen, stelsel
TOEGEPAST: inspanning, omgeving, leeftijd, geslacht, ziekte,…
Neuro > neuronen of zenuwcellen Neurofysiologie = werking van het zenuwstelsel.
Dorsaal (rug), ventraal (buik).
- De onderkant van het hoofd= ventraal
- De bovenkant van het hoofd= dorsaal
Anatomische beelden en de hersenen kunnen in verschillende doorsnedes gemaakt worden:
- Een sagittale doorsnede scheidt de linker- van de rechterkant. Als de scheiding precies
in het midden wordt gemaakt spreken we van een midsagittale snede.
- Bij een coronale of frontale snede wordt het anterieure deel( de voorkant) gescheiden
van het posterieure deel ( de achterkant). Een coronale snede deelt de hersenen ook op
in een voorste deel en een achterste deel.
- Een horizontale of transversale snede scheidt het bovenste en het onderste gedeelte
van het lichaam.
H1 Het organisme De mens= biologisch organisme
De verschillende organisatieniveaus
DE MENS als organisme
➢ Verschillende orgaansystemen (12)
(staan elk in voor een welbepaalde
biologische functie )
➢ organen (specifiek) (minstens
2/orgaansysteem)
(zijn opgebouwd uit)
➢ Verschillende weefsels
(zijn opgebouwd uit dezelfde soort)
➢ cellen (algemeen)
, ➢ moleculen
Orgaansystemen hebben elk hun eigen biologische functie, maar werken ook samen bv. hart- en
bloedvatenstelsel met ademhalingsstelsel en zenuwstelsel voorzien van zuurstof.
Organen van het zenuwstelsel zijn hersenen, ruggenmerg en zenuwen.
Op het laagste en kleinste organisatieniveau bestaat ieder van ons uit een veelheid van ellen. De
organen in ons lichaam zijn opgebouwd uit verschillende weefsels. De specifieke weefsel zijn
opgebouwd uit cellen van dezelfde soort.
De organen die behoren tot eenzelfde orgaanstelsel- of systeem staan in voor een welbepaalde
biologische functie.
1.2 De basis van het menselijk leven: De cel (biologie)
Kleinste onderdeel van de mens.
De cel is de basisbouwsteen van ene mens en van elk levend organisme. De vel is de
morfologische ( vormelijk en structurele) en de functionele (werkings) eenheid van een levend
organisme.
Het celmembraan scheidt de binnenkant van de cel af van de buitenkant. Het houdt de
binnenkant van de cel samen.
Rond de celkern zit het kernmembraan dat alles binnen de celkern samenhoudt.
De vloeistof binnenin de cel wordt het cytoplasma genoemd. De celkern bestaat uit kernplasma.
Het kernmembraan omsluit de celkern en door de kernporiën kan info uitgewisseld worden
tussen de binnen- en buitenkant van de celkern.
In de celkern ligt het genetisch materiaal in de vorm van DNA.
Organellen= zijn de kleinste organen van de cel die voorzien in het levensonderhoud ervan.
De belangrijkste organellen en hun functie:
• mitochondriën= energiecentrales van de cel. Zetten voedingsstoffen om in bruikbare
energie zodat de cel haar functies kan vervullen. Ze bevatten ook een klein stukje erfelijk
materiaal= het mitochondriaal DNA. Het word ongewijzigd doorgegeven van moeder op
al haar kinderen.
• In het endoplasmatisch reticulum vinden verschillende chemische reacties plaats:
- Het ruw ER , bezaaid met ribosomen, is verantwoordelijk voor de aanmaak van eiwitten.
Eiwitten bepalen de bouw en werking van ons organisme.
- Het glad ER richt zich op de productie van vetten en op de ontgifting van schadelijke
stoffen zoals alcohol.
• Het Golgi- complex= het verzend- en ontvangskantoor van de cel. Het ontvangt de
geproduceerde eiwitten en vetten.
• De centriolen= twee cilindervormige bundeltjes microtubuli die loodrecht op elkaar
staan. Microtubuli= holle buisjes die bestaan uit eiwitten en die ondere andere voor de
stevigheid van de cel zorgen.
, Centriolen zijn belangrijk bij de celdeling. Ze vormen de bouwstenen van het
centrosoom, dat verantwoordelijk is voor de organisatie van microtubuli en de celdeling.
Het cytoskelet zorgt voor de stevigheid van de cel. Het bestaat uit de microtubuli, die ervoor
zorgen dat de vorm van de cel behouden blijft.
Ribosomen omzetten erfelijke code naar eiwitten (eiwitsynthese)
Golgi-apparaat: verzend- en ontvangstkantoor van de cel =>eiwitten
verpakken en verzenden naar uiteindelijke locatie.
Langs cytoskelet verplaatsen eiwitten zich.
Celmembraan= vlies dat alles in de cel samenhoudt. In dat
celmembraan zitten gaatjes= poriën= bepaalde stoffen kunnen naar
buiten en naar binnen in de cel. Die poriën worden bewaakt door
eiwitten en beslissen welke stoffen er binnenkomen en welke niet.
Binnen de cel heb je het cytoplasma. De onderdelen van de cel=
organellen (= organen). De energie wordt geleverd door de
mitochondriën= energiecentrales van de cel= leveren energie om de cel te laten werken +
erfelijk materiaal= het mitochondriën materiaal/ DNA.
Ribosomen omzetten erfelijke code naar eiwitten ( eiwitsynthese).De ribosomen zijn de
codekrakers, lezen het DNA af. Ze kunnen de code vertalen naar specifieke eigenschappen.
De centriolen zijn belangrijk als de cel gaat delen/ vermenigvuldigen. Bv. Je doet je pijn dan gaat
die wonde zich herstellen maar hiervoor moeten er nieuwe huidcellen gemaakt worden dus die
moeten gaan vermenigvuldigen.
Rond de celkern is er een vlies dat alles rond de celkern samenhoudt= het kernmembraan.
Hierin zitten er ook poriën en eiwitten die beslissen welke stoffen er naar binnen gaan en welke
er naar buiten gaan.
1.2.1 Het genetisch erfelijk materiaal
Het genetisch materiaal dat zich in het tweestrengige DNA in de celkern bevindt, bevat alle
codes voor de bouwstenen van de cel. Tijdens de verschillende fases van de celcyclus neemt
het DNA verschillende vormen aan.
