LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
INLEIDING EN SITUERING
Levenslooppsychologie = wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie
tot aan de dood
WAT IS ONTWIKKELING?
Ontwikkelen = ‘het veranderen van een aanwezige structuur’ (ont-wikkelen, ont-vouwen, ont-plooien)
KENMERKEN VAN ONTWIKKELING
- Gedurende de hele levenscyclus
- Gedragsverandering (winst-verlies)
- Levenslang proces
o Verloop in tijd
o Houdt een voortgang in
HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
- Levenslang
- Multi-dimensioneel (verschillende domeinen) en multi-directioneel (+ en -)
- Plastisch
- Beïnvloed door meerdere inter-agerende factoren
HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF
- Cohorteffecten
- Normatieve effecten
o Historisch, leeftijdsgebonden of socio-cultureel
- Niet-normatieve effecten
VERTICALE EN HORIZONTALE SAMENHANG
,LET OP!
- Samenhang tussen ontwikkelingsdomeinen binnen één ontwikkelingsfase/levensfase.
o Bv. eerst over cognitieve mogelijkheid beschikken alvorens schrijven en rekenen.
- Samenhang over de verschillende levensfasen/ontwikkelingsfasen binnen één
ontwikkelingsdomein.
o Bv. seksuele ontwikkeling van oraal, anaal, fallisch naar genitaal
THEORETISCHE PERSPECTIEVEN BINNEN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
DE PRENATALE ONTWIKKELING
STADIA PRENATALE ONTWIKKELING
- Het germinale of kiemstadium (0-2 weken)
o De zygote
- Het embryonaal stadium (3-8 weken) (3-12 weken = indeling op basis van ontwikkeling
geslachtsorganen)
o Het embryo
- Het foetale stadium (9-38 weken) (13-38 weken = cf. hoger)
o De foetus
DE GERMINALE PERIODE
- Zygote
- Innesteling in de baarmoeder
(zwangerschapshormoon)
- Methodische celindeling (principe van
differentiatie)
- 3 kiembladen: ecto-, meso- en endoderm
,DE EMBRYONALE PERIODE
- Embryo
- 3 belangrijke systemen (vruchtzak, placenta en
navelstreng)
- Alle in- en uitwendige structuren in aanzet
- Einde derde week: kloppend hart
- Organogenese
DE FOETALE PERIODE
- Foetus
- Groei en verdere ontwikkeling
- Geslachtsontwikkeling
- Waarneming van beweging
- Laatste drie maanden
o Hersenontwikkeling
o Intensieve groei
o Antistoffen van de moeder
- Zintuigelijke waarneming van de baby
o Reactie op prikkels
- Zwangerschapshaptonomie
WAT ALS EEN NATUURLIJKE ZWANGERSCHAP NIET LUKT?
- KI(D)
- IVF
- Draagmoeder
PRENATALE DIAGNOSTIEK EN GENETISCHE ADVISERING
In Vlaanderen zijn er 4 genetische centra:
, - Centrum voor Medische Genetica – UZ Gent
- Dienst voor Medische Genetica – UZ Brussel
- Centrum voor Menselijke Erfelijkheid – UZ Leuven
- Centrum voor Medische Genetica – UZ Antwerpen
ECHOGRAFIE
Nekplooimeting via echografie rond 12 weken zwangerschap
NIPT
è Niet Invasieve Prenatale Test
COMBINATIETEST
- De combinatietest berekent de kans op een baby met Downsyndroom op basis van drie factoren:
- De leeftijd van de moeder
- De waarden van twee hormonen in haar bloed (PAPP-A en vrij beta HCG)
- Drie kenmerken van de baby - nekplooi, neusbeen en hartklep - die via echografie zichtbaar zijn
- De ziekteverzekering betaalt de combinatietest alleen terug als en nadat twee NIPT’s werden
uitgevoerd en die geen uitsluitsel hebben gegeven
INVASIEVE PRENATALE ONDERZOEKEN
- Vruchtwaterpunctie of amniocentese
- Vlokkentest
- Navelstrengpunctie of cordocentese
INLEIDING EN SITUERING
Levenslooppsychologie = wetenschappelijke studie naar groei, verandering en stabiliteit van conceptie
tot aan de dood
WAT IS ONTWIKKELING?
Ontwikkelen = ‘het veranderen van een aanwezige structuur’ (ont-wikkelen, ont-vouwen, ont-plooien)
KENMERKEN VAN ONTWIKKELING
- Gedurende de hele levenscyclus
- Gedragsverandering (winst-verlies)
- Levenslang proces
o Verloop in tijd
o Houdt een voortgang in
HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
- Levenslang
- Multi-dimensioneel (verschillende domeinen) en multi-directioneel (+ en -)
- Plastisch
- Beïnvloed door meerdere inter-agerende factoren
HET LEVENSLOOPPERSPECTIEF
- Cohorteffecten
- Normatieve effecten
o Historisch, leeftijdsgebonden of socio-cultureel
- Niet-normatieve effecten
VERTICALE EN HORIZONTALE SAMENHANG
,LET OP!
- Samenhang tussen ontwikkelingsdomeinen binnen één ontwikkelingsfase/levensfase.
o Bv. eerst over cognitieve mogelijkheid beschikken alvorens schrijven en rekenen.
- Samenhang over de verschillende levensfasen/ontwikkelingsfasen binnen één
ontwikkelingsdomein.
o Bv. seksuele ontwikkeling van oraal, anaal, fallisch naar genitaal
THEORETISCHE PERSPECTIEVEN BINNEN DE ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
DE PRENATALE ONTWIKKELING
STADIA PRENATALE ONTWIKKELING
- Het germinale of kiemstadium (0-2 weken)
o De zygote
- Het embryonaal stadium (3-8 weken) (3-12 weken = indeling op basis van ontwikkeling
geslachtsorganen)
o Het embryo
- Het foetale stadium (9-38 weken) (13-38 weken = cf. hoger)
o De foetus
DE GERMINALE PERIODE
- Zygote
- Innesteling in de baarmoeder
(zwangerschapshormoon)
- Methodische celindeling (principe van
differentiatie)
- 3 kiembladen: ecto-, meso- en endoderm
,DE EMBRYONALE PERIODE
- Embryo
- 3 belangrijke systemen (vruchtzak, placenta en
navelstreng)
- Alle in- en uitwendige structuren in aanzet
- Einde derde week: kloppend hart
- Organogenese
DE FOETALE PERIODE
- Foetus
- Groei en verdere ontwikkeling
- Geslachtsontwikkeling
- Waarneming van beweging
- Laatste drie maanden
o Hersenontwikkeling
o Intensieve groei
o Antistoffen van de moeder
- Zintuigelijke waarneming van de baby
o Reactie op prikkels
- Zwangerschapshaptonomie
WAT ALS EEN NATUURLIJKE ZWANGERSCHAP NIET LUKT?
- KI(D)
- IVF
- Draagmoeder
PRENATALE DIAGNOSTIEK EN GENETISCHE ADVISERING
In Vlaanderen zijn er 4 genetische centra:
, - Centrum voor Medische Genetica – UZ Gent
- Dienst voor Medische Genetica – UZ Brussel
- Centrum voor Menselijke Erfelijkheid – UZ Leuven
- Centrum voor Medische Genetica – UZ Antwerpen
ECHOGRAFIE
Nekplooimeting via echografie rond 12 weken zwangerschap
NIPT
è Niet Invasieve Prenatale Test
COMBINATIETEST
- De combinatietest berekent de kans op een baby met Downsyndroom op basis van drie factoren:
- De leeftijd van de moeder
- De waarden van twee hormonen in haar bloed (PAPP-A en vrij beta HCG)
- Drie kenmerken van de baby - nekplooi, neusbeen en hartklep - die via echografie zichtbaar zijn
- De ziekteverzekering betaalt de combinatietest alleen terug als en nadat twee NIPT’s werden
uitgevoerd en die geen uitsluitsel hebben gegeven
INVASIEVE PRENATALE ONDERZOEKEN
- Vruchtwaterpunctie of amniocentese
- Vlokkentest
- Navelstrengpunctie of cordocentese
