Samenvatting doelgroepen 3

Doelgroepen 3
21/04/2026
DEEL 1: ACEs en PACEs
1. ACEs en PACEs als overkoepelend kader
- ACEs:
 Adverse Childhood Experiences
 Impact van stress bij ingrijpende kind- en jeugdervaringen
 Biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende
levensdomeinen bij kinderen & jongeren op korte & lange termijn
- PACES
 Protective and Compensatory Childhood experciences
 Beschermende & ondersteunende ervaringen die veerkracht van kinderen &
jongeren kunnen versterken
 Negatieve effecten ACEs compenseren
- Onderzoek
 Kinderen met relatief veel negatieve kind & jeugdervaringen  meer kans op
psychologische, gedrags-emotionele & fysieke problemen op latere leeftijd
(depressie, angst, verslaving, lichamelijke gezondheidsproblemen)
 Positieve ervaringen  bijdragen aan veerkracht van een kind & inzetten op
herstel
 PACEs  beschermend & compenserend effect
1.1 Omschrijving
1.1.1 ACES
- Grondleggers kader rond ACEs  Vincent Felitti & Robert Anda
- Kaiser onderzoek (ACE-studie)
 Samenhang tss. ongunstige ervaringen in kindertijd & interactie met actuele
gezondheid & psychosociaal welzijn als volwassene
 Basis voor begrip & impact van ACEs op lange termijn  gezondheid &
gehele ontwikkeling van individuen
 Problematische opvoedingssituatie (POS)  door de betrokkenen als
nagenoeg perspectiefloos ervaren opvoedingssituatie, waarin men zonder
hulp van buitenaf er niet in slaagt het geheel zodanig te veranderen dat het
weer perspectief biedend wordt
 Verontrustende opvoedingssituatie (VOS)  situatie “waarin de verontrusting
schuilt in de ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat
de integriteit van de minderjarige aangetast is
- ACEs
 Overkoepelend begrip
 Ongunstige/ nadelige kind & jeugdervaringen
 Oorspronkelijke term  volgende gebeurtenissen, situaties/ ervaringen
(kindermishandeling (emotioneel, fysiek & seksueel misbruik & vormen
verwaarlozing), opgroeien in gezinnen met huiselijk geweld, alcohol – of
druggebruik, psychiatrische problemen, echtscheiding en verlies van een
ouder/ crimineel gedrag bij de ouder)
 Latere onderzoeken  ACEs uitgebreid  pesten, naargelang context,
gedwongen huwelijken, getuige zijn van collectief geweld in de gemeenschap,
leven in een onveilige buurt, ervaren van racisme (en andere vormen van
discriminatie), een geschiedenis hebben van pleegzorg

,  Elk afzonderlijk deze situaties/ ervaringen  één ACE
 Gezin met sprake van huiselijk geweld & opgroeien in onveilige buurt  2
ACEs
 Adverse childhood experiences  ingrijpende kind- & jeugdervaringen, voor
de leeftijd van 18 jaar, die duidelijke impact hebben op verdere ontwikkeling
van deze kinderen & jongeren, op korte & lange termijn
 Piramidemodel




 Conclusie
 Negatieve impact op de later ontwikkeling (korte + lange termijn) op
zowel psychosociale & fysieke gezondheid
 Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen
(cumulatie-effect)
1.1.2 Tussen ACEs of trauma
- Trauma
 Emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt tgv. een
ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
 Komt voort uit ACEs/ andere ervaringen zoals bv. ernstige natuurrampen,
oorlogservaringen
 Ook op latere leeftijd plaatsvinden
 Wijst concreet naar de persoonlijke reactie die iemand heeft op een
ingrijpende gebeurtenis
 Wanneer iemand na een gebeurtenis trauma ervaart  traumatische
gebeurtenis
 Trauma tgv. ingrijpende gebeurtenis  in lichaam opgeslagen & effect op
ontwikkeling van hersenen
 Op lange termijn  overgevoeligheid stresssysteem & aanhoudende
kwetsbaarheid op vlak van cognitieve, emotionele & relationele
ontwikkelingen van het individu
- Verschillende soorten trauma & obv. frequentie traumatische gebeurtenis
 Enkelvoudig trauma
 Eenmalige & onverwachte ingrijpende gebeurtenis met trauma als
gevolg
 Bv. ernstig verkeersaccident/ sterfte van een geliefde
 Meervoudig trauma
 Combinatie van verschillende ingrijpende & belastende gebeurtenissen
in verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg
 Bv. een kind dat een broer of zus verliest en nadien zelf ernstig ziek
wordt
 Kleine ‘t’ trauma
 Gebeurtenissen/ voorvallen die elk op zichzelf staande niet acuut zijn,
maar die door het dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een
cumulatie vormen

,  Bv. bij pesterijen, discriminatie en het ervaren van uitsluiting of anders
zijn
 Complex trauma
 Meervoudig trauma & waar ook zorgfiguren mee geïntegreerd zijn &
waardoor het trauma verweven zit met de ontwikkelingstaken
 Ervaring over lange periode met aanhoudende/ herhaalde blootstelling
 Bv. wanneer het kind wordt mishandeld of wanneer de zorgfiguur niet
beschikbaar is omwille van ziekte zoals bijvoorbeeld depressie of
verslaving
- Ontwikkelingstrauma
 Ervaring van meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen, vaak in de
vroege ontwikkeling & van interpersoonlijke aard
 Andere benamingen  hechtingstrauma/ complex trauma
- Ingrijpende kind-of jeugdervaring  niet altijd een trauma te zijn/ te worden
- Afhankelijk  aanwezige PACEs en de manier waarop kinderen en hun omgeving
via veerkracht en herstel omgaan met de ACE
- Onderscheid in trauma & traumatische stoornis
- DSM-5  stoornis bij trauma, zoals bv psychotrauma- & stress gerelateerde
stoornissen, waaronder ook post-traumatische stressstoornis (PTSS) valt
- Naast een stoornis ook andere klachten, aandoeningen/ problemen ontstaan die de
kwaliteit van leven van iemand negatief beïnvloeden
1.1.3 PACES
- Protective and Compensatory Experiences
- Beschermende & compenserende ervaringen
- Specifieke kind- & jeugdervaringen onder de 18 jaar die bijdragen aan een gezonde
ontwikkeling en welzijn van kinderen en jongeren en vervolgens helpen om de
negatieve effecten van ACEs te compenseren & veerkracht van kinderen te
vergroten
- Protectieve/ beschermende factoren
- Specifieke ervaringen of aspecten als protectieve/ beschermende factor voor de
leeftijd van 18 jaar
- Positief effect  2-ledig
 Compenserend & beschermend effect
 Ze dragen zo bij tot veerkracht bij kinderen & negatieve effecten van
ACEs aanzienlijk verminderen, zelfs wanneer er veel adversiteit
aanwezig was
 Cumulatief effect
 1+1 = meer dan 2
- Aanwezigheid van drie PACEs  nog groter positief effect
- PACEs samenhangen met minder symptomen van depressie en angst,
middelengebruik & emotie-regulatieproblemen
- Aanwezigheid van meerdere PACEs  verzwakken erg uitgesproken de relatie
tussen depressie & ACEs
 Verzwakken ook de relatie tussen ACEs & angst, middelengebruik & emotie
regulatieproblemen, maar minder significant dan bij depressie
- 10 soorten PACEs
- Factoren die steun bieden
 Onvoorwaardelijke liefde van een ouder of verzorger
 Goede relaties met (een) vriend(en)
 Aanwezigheid van een mentor of vertrouwenspersoon

,  Vrijwilligerswerk of andere bijdrage aan de gemeenschap
 Deel zijn van een sociale groep
- Hulpbronnen
 Een stabiele & duidelijke thuissituatie
 Een hygiënische & veilige thuissituatie
 Betrokkenheid in hobby’s
 Lichaamsbeweging/ lid van sportverenigingen
 Duidelijke regels & routine & de aanwezigheid van kwalitatieve opleiding
- 2 subgroepen
 Steunende relaties in de omgeving
 Voldoende hulpbronnen
1.2 Epidemiologie
1.2.1 Algemeen voorkomen ACEs en PACEs
- Ong. 66% 1 ACE
- Ong. 12% minstens 4 ACEs
- Personen met VB:
 83% meer kans op 1 of 2 ACEs,
 73% meer kans op 3 of meer ACEs (5j.) door:
 Levensloop
 Situaties
 VB op zich
- Resultaten  PACEs bufferend effect
 Bij ouders met gemiddelde/ hoge PACE-scores verdween het verband tussen
negatieve jeugdervaringen (ACEs) & een autoritaire opvoedstijl volledig
 Positieve steunbronnen & ervaringen uit de jeugd de negatieve invloed van
ACEs kunnen neutraliseren
 ACE-scores op zichzelf geen deterministische voorspeller van latere
opvoedstijl & spelen beschermende factoren een cruciale rol
- “1+1 ≠ 2”
 Voorbeeld: psychoses, hart-en vaatziekten, depressie, suicidaal gedrag,
astma, gedrags-en emotionele problemen, …
 Intergenerationeel aspect
 Kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakten 
verhoogde kans op internaliserende & externaliserende problemen
1.2.2 ACEs bij personen met verstandelijke beperking
- Mensen met VB & hun omgeving  verhoogd risico op trauma & toxische stress &
extra kwetsbaar voor ervaren trauma/ACEs
- Levensloop met verschillende negatieve ervaringen
- Te vaak geconfronteerd met breuken in hun levensloop zoals plaatsing in een
voorziening, op internaat gaan of langdurig in opvanginitiatieven verblijven of ze
komen terecht in pleegzorg
- Mensen met een VB  vaker blootgesteld aan situaties waarin seksueel misbruik/
fysiek misbruik voorkomt
- Omwille beperkingen in intellectueel & adaptieve mogelijkheden  moeilijker om
negatieve ervaringen te verwerken
1.3 Etiologie
1.3.1 Biologisch verklaringsmodel voor ACEs
- De biologische stressreactie
 Stress is normaal, positief of iets alledaags
 Helpt functioneren in een spannende situatie = alarmbel
 Korte hartslagverhoging