Samenvatting Algemen Farmacologie | VIVES | 2025/26

1 WAT IS FARMACOLOGIE?
1.1 DEFINITIE
= de wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende
organismen & chemische stoffen (farmaca). Het bestudeert zowel
therapeutische als toxische effecten

Herkomst woord: pharmacon = GM, logos = leer

Definitie GM/ farmacon: elke stof die

 Therapeutische of profylactische eigenschappen heeft
 In contact gebracht wordt met organisme of ingebracht wordt in
organisme
 Om oorzaak, symptomen & gevolgen van een ziekte te
weten/voorkomen
 Organische functies herstelt, verbetert of wijzigt

Farmacopee: officieel handboek met regels voor bereiding, kwaliteit &
eisen van GMn

Als een middel niet in de Belgische farmacopee staat, moet het voldoen
aan internationale of buitenlandse farmacopee

BCFI: Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie

 Onafhankelijke, evidence-based info voor zorgverleners
 Opgericht in 1971
 Werkt samen met universiteiten & FAGG (=Federaal Agentschap vr
GMn & Gezondheidsproducten)

1.2 WERKING VAN GENEESMIDDELEN
 6 soorten werkingen

Werking Uitleg + voorbeeld
Causale (curatieve) Behandelt de oorzaak vd ziekte
werking Voorbeeld: AB tegen bacteriële infectie
Profylactische werking Voorkomt aandoeningen/ziekten
Voorbeeld: vaccinaties, GBS-profylaxe
Substitutietherapie Vervangt/vult aan ontbrekende stoffen
Voorbeeld: insuline, ijzer, vit B12
Symptomatische Behandelt symptomen, niet de oorzaak
therapie Voorbeeld: paracetamol tegen hoofdpijn
Palliatieve behandeling Klachten verlichten & comfort verhogen
Voorbeeld: bij ernstig lijden, terminale ziekte
Diagnostische GM w gebruikt om diagnose mogelijk te maken
behandeling Voorbeeld: laxativum voor colposcopie

,Placebowerking kan ook = effect door verwachting pt, niet door middel
zelf

1.3 GRONDSTOFFEN VOOR GENEESMIDDELEN
 Uit 4 grote groepen grondstoffen

1. Biologische oorsprong

= afkomstig van mensen, dieren, planten of MO, alles wat uit levende
organismen komt

 Menselijk : bloed, plasma
 Planten : vitaminen fruit, digitalis uit vingerhoedskruid, lijnzaad
 Dierlijk : insuline pancreas varken, antitoxinen (bv difterie uit
paard)
 MO : vaccins, AB penicilline uit schimmel Penicillium notatum


2. Minerale oorsprong

= elementen uit de natuur, w gebruikt als actieve stof of als hulpmiddel in
bereidingen

 Zink (bv in zalven)  Fosfor
 Ijzer  Calcium

3. Chemische (synthetische) oorsprong

= volledig chemische aangemaakt door farmaceutische industrie, in het
labo gemaakt

 Veel natuurlijke stoffen ku ook kunstmatig worden nagemaakt
 Groot voordeel: zuiver, reproduceerbaar, goedkoop, massaproductie

4. Biotechnologie

= geproduceerd door genetisch gemanipuleerde MO

 Worden gebruikt om complexe eiwitten of hormonen te maken
 Vb moderne insuline, monoklonale antilichamen


1.4 NAAMGEVING VAN GENEESMIDDELEN

1.4.1 Bereidingen in de apotheek
Magistrale bereidingen
= GM in de apotheek bereid volgens doktersvoorschrift voor één specifieke
patiënt

 Altijd recept verplicht

,  Apotheker maakt zelf capsule, siroop, zalf, ..
 Handig bij geen geschikte dosering, andere toedieningsvorm,
allergieën, smaak

Terugbetaling: soms volledig door RIZIV, soms gedeeltelijk (remgeld)


Officinale bereidingen
= huisbereidingen die de apotheker zelf maakt volgens farmacopee of
Therapeutisch Magistraal Formularium

 Worden op voorraad gemaakt
 Rechtstreeks afgeleverd in die apotheek
 Vb hoestsiroop, inhalatieproducten, anti-luizenshampoo
 Nooit terugbetaald (prijs vrij te bepalen door apotheker)

1.4.2 Farmaceutische specialiteiten
 GMn geproduceerd door farmaceutisch bedrijf volgens geregistreerde
formule

Merkgeneesmiddelen (referentiegeneesmiddelen)
= originele, beschermede versie

 Speciale merknaam + ®
 Beschermd door patent (10-20 jaar)
 Alleen de firma mag het produceren
 Ontwikkeling kost tientallen miljoenen  patent beschermt
investering
 Na vervallen patent mag iedereen het namaken

Generische geneesmiddelen
= kopie van het merkgeneesmiddel

 Zelfde werkzame stof, sterkte, vorm, toedieningsweg
 Zelfde biologische beschikbaarheid (bio-equivalent)
 Even werkzaam als origineel
 Zelfde kwaliteitsnormen
 Worden pas terugbetaald als ze aanzienlijk goedkoper zijn
 Naam = werkzame stof + firma (bv Paracetamol Teva)

Voorwaarden
1. Patent van het origineel moet vervallen zijn
2. Kwaliteit moet vergelijkbaar zijn
3. Prijs moet lager zijn

Voorschriftplichtig geneesmiddel = enkel verkrijgbaar met medisch
voorschrift
OTC (Over-the-counter, zelfzorgGMn) = vrij verkrijgbaar in apotheek,
niet terugbetaald

, 1.4.3 VOS-voorschrift
= voorschrift op stofnaam, niet op merknaam

 Bevat stofnaam  Bevat dagdosering
 Bevat toedieningsvorm  Bevat therapieduur (max 3
 Bevat sterkte maanden)
Apotheker moet goedkoopste bio-equivalente specialiteit afleveren.
Patiënt betaalt minder remgeld

Voorbeeld: bumetanide 1mg, tabletten, 1/dag, 3 maanden (niet Voltaren
DCI want merk)

1.5 FARMACOLOGISCHE FASEN
Farmacologie bestaat uit 4 fasen. De eerste 3 beschrijven wat er gebeurt
vanaf toediening tot uitscheiding.

1.5.1 Farmaceutische fase
 Komt het geneesmiddel vrij uit de toedieningsvorm?

 Werkzame stof moet in een farmaceutische vorm w ingebracht
(tablet, zalf, …)
 Vorm bepaalt hoe snel & hvl vd stof vrijkomt (=farmaceutische
beschikbaarheid)
 Vb tablet moet uiteenvallen, zetpil moet smelten

1.5.2 Farmacokinetische fase (ADME)
 Bereikt het GM de plaats van de werking? Wat doet het lichaam met het
GM?

 A : absorptie  opname in bloed
 D : distributie  verdeling in weefsels
 M : metabolisme  afbraak
 E : excretie  uitscheiding

Metabolisme + excretie = eliminatie

1.5.3 Farmacodynamische fase
 Wat doet het geneesmiddel met het lichaam?

 Beschrijft werking & effect vh geneesmiddel
 Farmacon bindt aan doeleiwit (meestal eiwit) & verandert biologisch
proces
 Effecten op moleculair, cellulair, weefsel-, orgaan- en
organismeniveau