Aansprakelijkheidsverzekeringen
Vooraf
Ah-verzekering vrijwaart het vermogen van de aansprakelijke. De verzekeringsnemer wil hiermee de onzekerheid van een
groot verlies in zijn vermogen of dat van een andere verzekerde omzetten in de zekerheid van constante betalingen van
beperkte premies.
Slachtoffers kunnen zich dan wenden tot de ah-verzekeraar. De verzekering garandeert aan de benadeelde solivabiliteit
binnen de grenzen van de waarborg. Die benadeelden kunnen hun rechtsbijstandsverzekering aanspreken om hun burgerlijk
verhaal uit te oefenen. De ah-verzekering en de RB vormen dus samen een geheel.
Er zijn verschillende vormen van aansprakelijkheid. De strafrechtelijke ah regelt de verhouding tussen het individu en de
maatschappij als geheel. Het strafrecht legt sancties op aan het individu dat strafrechtelijke normen overtreden heeft. Het
strafrecht beoogt een maatschappij-ordening waarbij de veiligheid van ieder gegarandeerd wordt. Deze afdwinging gebeurt
door het OM (staande magistratuur/parket). De strafrechtelijke ah heeft maw de ordening vh samenleven als voornaamste
doel.
Bij de burgerlijke ah is dit het herstel of vergoeden van geleden schade. De burgerlijke ah kan voortvloeien uit de niet-
nakoming van een verbintenis, bv. uit een OK. In dit geval spreekt men van contractuele ah. Die ah kan echter ook
voortvloeien uit de wet zelf. Feitelijke handelingen ve individu kunnen aanleiding geven tot schadevergoedingen op basis
van een wett regeling. Die BC ah kan zowel persoonlijk als kwalitatief zijn.
Persoonlijke ah: je staat in voor je eigen daden en handelingen.
Kwalitatieve ah: je bent ah voor de gedragingen van een ander of voor zaken, dieren, …
De wett BC ah is uitgebreid met verschillende objectieve ah-regelingen en vergoedingsplichten. Bv. regeling zwakke
weggebruikers, arbeidsongevallen, … in een aantal gevallen biedt de wet ook toegang voor slachtoffers tot een Fonds dat
vergoeding uitbetaalt wnn de ah’ke niet geïdentificeerd kan worden.
- Gemeenschappelijk Waarborgfonds
- Fonds voor slachtoffers van medische ingrepen
- Fonds voor slachtoffers van gewelddaden
De procedures verlopen minnelijk, via ombuds of mediatie, of via de rechtbanken. Binnen die procedure kan de
rechtsbijstandsverzekeraar de strafrechtelijke verdediging vd beschuldigde op zich nemen. Daar tegenover staat de
rechtsbijstandsverzekeraar van het SO, die op basis vd waarborg ‘burgerlijk verhaal’ de sv zal vorderen op burgerlijk vlak. De
rechtsbijstandsverzekeraar voert die procedure tegen de aansprakelijkheidsverzekeraar van de dader. De dader wordt door
de aansprakelijkheidsverzekeraar geholpen met experten, advocaten, … Bij een veroordeling tot vergoeding van de schade
aan het slachtoffer zal de aansprakelijkheidsverzekering van de dader uiteindelijk de schadevergoeding uitbetalen.
Inleiding
Doel ah-principes = mensen ertoe aanzetten zorgvuldig te zijn.
Binnen juridische context is er een rechtsgrond vereist om aangesproken te kunnen worden die kan
voortvloeien uit een straf- of burgerrechtrelijke regeling. Vanaf 1 jan 2025 zijn voor het alg BC ah-recht nieuwe
bepalingen van kracht (= boek 6).
- Strafrechtelijk: geeft aanleiding tot boetes, gvsstraf, verbeurdverklaringen, … deze vervolging is
principieel voor het OM. De beklaagde kan beroep doen op de rechtsbijstandsverzekeraar voor de
strafrechtelijke verdediging.
- Burgerrechtelijk: verplicht de ah’ke om schade te vergoeden die voortkomt uit regelingen in het BW of
andere wetgeving.
Binnen de sociale zekerheid komt de ziekteverzekering tussen bij lichamelijke letsels. Deze werkt niet volgens de
principes vd verzekeringssector. De bjidragen staan los van het risico en de uitkeringen zijn verworven, zelfs bij
bv. opzet. Een beperking bestaat erin dat de erkende vergoedingen moeten voorkomen op de nomenclatuur. Dit
,is een gecodeerde lijst met de geneeskundige verstrekkingen die de ziekteverzekering geheel of deels vergoedt.
De ZIV kan ook een begrensd vervangingsinkomen toekennen na ziekte of ongeval. Als de ah’ke verplicht wordt
om sv te betalen aan het slachtoffer zal hem dan alle schade bijkomend vergoed worden. de door de ZIV
betaalde uitkeringen zullen daarbij ook verhaald worden op de ah’ke (of diens ah-verzekeraar).
Voorbeeld: verschillende rechtsgronden binnen 1 situatie
Een fietser rijdt door het rood licht en wordt aangereden door een voertuig.
Het openbaar ministerie kan de fietser vervolgen op basis van een inbreuk op de verkeerswetgeving
(strafrechtelijke rechtsgrond). De automobilist zal op basis van de buitencontractuele aansprakelijkheid
schadevergoeding vorderen voor de schade aan de auto (burgerlijke rechtsgrond).
De fietser ten slotte kan op basis van de regeling 'zwakke weggebruiker' een vordering instellen tegen de
verzekeraar van het betrokken voertuig voor de vergoeding van de lichamelijke letsels en kledijschade
(burgerlijke rechtsgrond). Voor letselschade en vervangingsinkomen kunnen zowel dader als slachtoffer rekenen
op een vergoeding van de sociale ziekteverzekering via de mutualiteit. Die laatste zal achteraf op basis van de
aansprakelijkheidsregeling de uitgekeerde bedragen terugvorderen van de aansprakelijke of de betrokken
aansprakelijkheidsverzekering.
De rechtsbijstandsverzekering zal de fietser bijstaan in de procedure voor de strafrechter omwille van de inbreuk
op de verkeerswetgeving.
De rechtsbijstandsverzekering van de automobilist zal deburgerlijke vordering behartigen tegen de fietser die
hiervoor de B.A. Privéleven-verzekering kan inroepen om de vergoeding te
betalen aan de automobilist. Ten slotte zal de fietser nogmaals beroep kunnen doen op zijn
rechtsbijstandsverzekering om de vergoedingen in het kader van de zwakke weggebruiker op te eisen bij de B.A.
Motorrijtuigenverzekering van het betrokken voertuig.
Aansprakelijkheid
Strafrechtelijke aansprakelijkheid
De regels vh strafrecht geven aan wat binnen een samenleving ontoelaatbaar gedrag is. Strafrecht heeft dus dubbele
functie:
- Normeren
- Handhaven
Strafrecht heeft twee onderdelen:
- Strafrecht
- Strafprocesrecht
Materiële strafrecht: omschrijft de misdrijven die vervolgd kunnen worden. Die worden door het strafwetboek ingedeeld in
overtredingen, wanbedrijven en misdaden.
Strafprocesrecht: legt de procedure vast die moet worden gevolgd als iemand het materiële strafrecht overtreden heeft. De
overheid grijpt diep in in het privéleven, legt zware financiële sancties en zelfs gevangenisstraffen op.
Daarom staat het legaliteitsprincipe centraal. De vervolging moet gebeuren zoals de wet het oplegt. Ook de beginselen van
het Europees Verdrag vd Rechten vd Mens (EVRM) spelen een rol. Binnen de samenleving is er een depenalisatietrend aan
de gang. De overheid probeert het normerend optreden en de handhaving niet langer via strafrecht, maar via admin recht
,te regelen. De sanctionering gebeurt door een ambtenaar vd gemeente en de regeling kent eigen regels rond oa verjaring en
beroepsmogelijkheden.
Materiële strafrecht
Het strafwetboek behoort tot de openbare orde. Het legaliteitsprincipe legt de essentie vast vh materiële strafrecht:
- Nullem crimen sine lege: er is enkel een misdrijf als de gedraging overeenkomt met de omschrijving id strafwet.
Dit voorkomt dat de wetgever retroactief regelt oplegt.
- Nulla poena sine lege: enkel de straffen die id strafrecht zijn voorzien op het moment vh misdrijf, kunnen worden
afgedwongen. Als de straf bij het vonnis bepaald, verschilt vd straf die ten tijde vh misdrijf was bepaald, wordt de
minst zware straf toegepast.
Misdrijf – voorwaarden
Kwalificeerbare gedraging
De gedraging moet als misdrijf, omschreven ih strafwetboek gekwalificeerd kunnen worden. Twee bestanddelen
zijn vereist:
- Materieel bestanddeel: uiterlijke waarneembare gedraging die krenkend of gevaarlijk geacht wordt
- Moreel bestanddeel: gedraging is opzettelijk of uit onachtzaamheid ‘wetens en willens’ gesteld
Een wederrechtelijke gedraging
De dader heeft het recht niet zich zo te gedragen. De gedraging moet dus wederrechtelijk zijn. Het strafrecht is
persoonlijk. Dit houdt in dat geen straffen opgelegd kunnen worden aan iemand die geen (mede)dader of
medeplichtige was aan een misdrijf, aangezien er geen strafrechtelijke ah bestaat voor andermans daad. Er
bestaan ook rechtvaardigingsgronden die de wederrechtelijkheid kunnen opheffen. Een strafbaar feit vervalt
als:
- Wettelijk voorschrift en hoger bevel: bv. heelkundge ingrepen maken geen opzettelijke slagen en
verwondingen uit
- Wettige verdediging (ter rechtvaardiging van doodslag of slagen en verwondingen): er is noch een
wanbedrijf, noch een misdaad, wnn de doodslag of de slagen & verwondingen geboden zijn door de
ogenblikkelijke noodzaak vd wettige verdediging van zichzelf of een ander. Dit is zo bij het zich afweren
bij nacht of het zich verdedigen tegen daders van diefstal en plundering met geweld tegen personen.
De aanranding moet gericht zijn tegen de persoon, onrechtmatig, ernstig en actueel. Het verweer
moet noodzakelijk zijn en evenredig en moet voor of tijdens de aanval plaatsvinden.
- Noodtoestand: niet bij wet bepaald! Het is een situatie waarin een persoon verkeert, die
geconfronteerd wordt met een ernstig en dringend gevaar. Hierdoor schendt hij de
strafrechtsbepalingen om een hoger gesteld belang te vrijwaren (bv. deur intrappen van brand huis is
geen vandalisme). Dit begrip wordt ook gebruikt om het geweld vd politie (indien wettig) te
rechtvaardigen.
Een verschoningsgrond is een reden waardoor er bij de bepaling vd straf sprake kan zijn van strafvermindering
of opheffing. De burgerlijke gevolgen vh misdrijf blijven bestaan (bv. schadevergoeding). Strafvermindering is
mogelijk bij doodslag en slagen verwondingen, als zij uitgelokt zijn door zware gewelddaden tegen personen. Er
is strafuitsluiting bij diefstal tss familieleden. Waar verschoningsgronden zijn opgenomen ih strafwetboek, zijn
verzachtende omstandigheden individuele omstandigheden die mee gewogen worden bij het bepalen vd
hoogte vd straf of sanctie (bv. leeftijd, blanco strafregister).
Een schuldige gedraging
Men moet de gedraging kunnen verwijten. Er is opzet of onachtzaamheid vereist. Iedereen wordt geacht de wet
te kennen! Het strafwetboek kent gronden van niet-toerekenbaarheid of schuldopheffingsgronden:
, - Overmacht of onweerstaanbare dwang: er is geen misdrijf als de schuldige of de beklaagde op het
tijdstip vd feiten leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn
daden heeft tenietgedaan of als hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen
weerstaan. Er mag geen sprake zijn van eigen fout of nalatigheid, zoals dronkenschap.
- Dwaling of onwetendheid: de rechtsdwaling of rechtsonwetendheid heeft betrekking op het bestaan
vd strafwet of op de draagwijdte vd wet. Een feitelijke dwaling heeft betrekking op de feitelijke
omstandigheden. Die gronden komen slechts in aanmerking als ze onoverkomelijk zijn. Elk redelijk
mens zou met andere woorden zo gehandeld hebben.
- Strafrechtelijke minderjarigheid (-18j): tenzij voor verkeers- en verzekeringsmisdrijven en als de
jeugdrechter de zaak uit handen geeft!
De rechtbank kan internering opleggen voor personen met een geestesstoornis die een misdaad of wanbedrijf
pleegden en als geoordeeld wordt dat zij geen controle hadden over hun daden en bovendien een gevaar
vormen voor de maatschappij.
Een verzekerde die een misdrijf begaat, maar obv art. 71 Sw vrijgesproken wordt omdat hij zich in een ernstige
staat van geestesstoornis bevindtn die hem ongeschikt maakt tot het controleren van zijn daden, heeft het
schadegeval daarom niet opzettelijke veroorzaakt id zin vd Verzekeringswet. Het SO kan zich dus tot een
burgerlijke rb richten om sv te eisen en de BA verzekeraar vd krankzinnige dader te betrekken. Deze VR zal de
schade volledig of gedeeltelijk moeten vergoeden!
Toepassing dronkenschap
Volgende mogelijkheden zijn er voor een misdrijf gepleegd in staat van dronkenschap of verslaving:
- Is de verslaving aan bep toxische stoffen een ziektegeval, dan wordt art. 71 Sw toegepast
(onweerstaanbare dwang), hetzij de wet van 21 april 2007 betreffende internering van personen of
probatie;
- Bij onvrijwillige dronkenschap of intoxicatie (buiten zijn weten dronken zijn), wordt art. 71 Sw
toegepast;
- Bij vrijwillige dronkenschap of intoxicatie, dit wil zeggen wnn iemand zich vrijwillig ah gebruik van
drank of toxische stoffen overlevert, en nadien misdrijven pleegt, zal hij gestraft worden.
* De strafrechtelijke internering mag niet verward worden met de burgerrechtelijke gedwongen opname.
Collocatie is een gedwongen opname in de psychiatrie. Bij collocatie is er geen sprake van een misdrijf.
Soorten misdrijven
- Misdaad: strafbaar met een criminele straf. Kan gecorrectionaliseerd worden.
- Wanbedrijf: strafbaar met correctionele straf. Kunnen herleid worden tot een gecontraventionaliseerd
wanbedrijf.
- Overtreding: strafbaar met politiestraf.
Strafsancties
Elke straf kan men aanvullen met een bijz.
verbeurdverklaring.
Voor criminele en corr straffen kan een
onzetting uit bep pol&burg rechten of een
tbs vd SURB opgelegd worden.
Voor RP wordt gvs vervangen door een
geldboete.
Vooraf
Ah-verzekering vrijwaart het vermogen van de aansprakelijke. De verzekeringsnemer wil hiermee de onzekerheid van een
groot verlies in zijn vermogen of dat van een andere verzekerde omzetten in de zekerheid van constante betalingen van
beperkte premies.
Slachtoffers kunnen zich dan wenden tot de ah-verzekeraar. De verzekering garandeert aan de benadeelde solivabiliteit
binnen de grenzen van de waarborg. Die benadeelden kunnen hun rechtsbijstandsverzekering aanspreken om hun burgerlijk
verhaal uit te oefenen. De ah-verzekering en de RB vormen dus samen een geheel.
Er zijn verschillende vormen van aansprakelijkheid. De strafrechtelijke ah regelt de verhouding tussen het individu en de
maatschappij als geheel. Het strafrecht legt sancties op aan het individu dat strafrechtelijke normen overtreden heeft. Het
strafrecht beoogt een maatschappij-ordening waarbij de veiligheid van ieder gegarandeerd wordt. Deze afdwinging gebeurt
door het OM (staande magistratuur/parket). De strafrechtelijke ah heeft maw de ordening vh samenleven als voornaamste
doel.
Bij de burgerlijke ah is dit het herstel of vergoeden van geleden schade. De burgerlijke ah kan voortvloeien uit de niet-
nakoming van een verbintenis, bv. uit een OK. In dit geval spreekt men van contractuele ah. Die ah kan echter ook
voortvloeien uit de wet zelf. Feitelijke handelingen ve individu kunnen aanleiding geven tot schadevergoedingen op basis
van een wett regeling. Die BC ah kan zowel persoonlijk als kwalitatief zijn.
Persoonlijke ah: je staat in voor je eigen daden en handelingen.
Kwalitatieve ah: je bent ah voor de gedragingen van een ander of voor zaken, dieren, …
De wett BC ah is uitgebreid met verschillende objectieve ah-regelingen en vergoedingsplichten. Bv. regeling zwakke
weggebruikers, arbeidsongevallen, … in een aantal gevallen biedt de wet ook toegang voor slachtoffers tot een Fonds dat
vergoeding uitbetaalt wnn de ah’ke niet geïdentificeerd kan worden.
- Gemeenschappelijk Waarborgfonds
- Fonds voor slachtoffers van medische ingrepen
- Fonds voor slachtoffers van gewelddaden
De procedures verlopen minnelijk, via ombuds of mediatie, of via de rechtbanken. Binnen die procedure kan de
rechtsbijstandsverzekeraar de strafrechtelijke verdediging vd beschuldigde op zich nemen. Daar tegenover staat de
rechtsbijstandsverzekeraar van het SO, die op basis vd waarborg ‘burgerlijk verhaal’ de sv zal vorderen op burgerlijk vlak. De
rechtsbijstandsverzekeraar voert die procedure tegen de aansprakelijkheidsverzekeraar van de dader. De dader wordt door
de aansprakelijkheidsverzekeraar geholpen met experten, advocaten, … Bij een veroordeling tot vergoeding van de schade
aan het slachtoffer zal de aansprakelijkheidsverzekering van de dader uiteindelijk de schadevergoeding uitbetalen.
Inleiding
Doel ah-principes = mensen ertoe aanzetten zorgvuldig te zijn.
Binnen juridische context is er een rechtsgrond vereist om aangesproken te kunnen worden die kan
voortvloeien uit een straf- of burgerrechtrelijke regeling. Vanaf 1 jan 2025 zijn voor het alg BC ah-recht nieuwe
bepalingen van kracht (= boek 6).
- Strafrechtelijk: geeft aanleiding tot boetes, gvsstraf, verbeurdverklaringen, … deze vervolging is
principieel voor het OM. De beklaagde kan beroep doen op de rechtsbijstandsverzekeraar voor de
strafrechtelijke verdediging.
- Burgerrechtelijk: verplicht de ah’ke om schade te vergoeden die voortkomt uit regelingen in het BW of
andere wetgeving.
Binnen de sociale zekerheid komt de ziekteverzekering tussen bij lichamelijke letsels. Deze werkt niet volgens de
principes vd verzekeringssector. De bjidragen staan los van het risico en de uitkeringen zijn verworven, zelfs bij
bv. opzet. Een beperking bestaat erin dat de erkende vergoedingen moeten voorkomen op de nomenclatuur. Dit
,is een gecodeerde lijst met de geneeskundige verstrekkingen die de ziekteverzekering geheel of deels vergoedt.
De ZIV kan ook een begrensd vervangingsinkomen toekennen na ziekte of ongeval. Als de ah’ke verplicht wordt
om sv te betalen aan het slachtoffer zal hem dan alle schade bijkomend vergoed worden. de door de ZIV
betaalde uitkeringen zullen daarbij ook verhaald worden op de ah’ke (of diens ah-verzekeraar).
Voorbeeld: verschillende rechtsgronden binnen 1 situatie
Een fietser rijdt door het rood licht en wordt aangereden door een voertuig.
Het openbaar ministerie kan de fietser vervolgen op basis van een inbreuk op de verkeerswetgeving
(strafrechtelijke rechtsgrond). De automobilist zal op basis van de buitencontractuele aansprakelijkheid
schadevergoeding vorderen voor de schade aan de auto (burgerlijke rechtsgrond).
De fietser ten slotte kan op basis van de regeling 'zwakke weggebruiker' een vordering instellen tegen de
verzekeraar van het betrokken voertuig voor de vergoeding van de lichamelijke letsels en kledijschade
(burgerlijke rechtsgrond). Voor letselschade en vervangingsinkomen kunnen zowel dader als slachtoffer rekenen
op een vergoeding van de sociale ziekteverzekering via de mutualiteit. Die laatste zal achteraf op basis van de
aansprakelijkheidsregeling de uitgekeerde bedragen terugvorderen van de aansprakelijke of de betrokken
aansprakelijkheidsverzekering.
De rechtsbijstandsverzekering zal de fietser bijstaan in de procedure voor de strafrechter omwille van de inbreuk
op de verkeerswetgeving.
De rechtsbijstandsverzekering van de automobilist zal deburgerlijke vordering behartigen tegen de fietser die
hiervoor de B.A. Privéleven-verzekering kan inroepen om de vergoeding te
betalen aan de automobilist. Ten slotte zal de fietser nogmaals beroep kunnen doen op zijn
rechtsbijstandsverzekering om de vergoedingen in het kader van de zwakke weggebruiker op te eisen bij de B.A.
Motorrijtuigenverzekering van het betrokken voertuig.
Aansprakelijkheid
Strafrechtelijke aansprakelijkheid
De regels vh strafrecht geven aan wat binnen een samenleving ontoelaatbaar gedrag is. Strafrecht heeft dus dubbele
functie:
- Normeren
- Handhaven
Strafrecht heeft twee onderdelen:
- Strafrecht
- Strafprocesrecht
Materiële strafrecht: omschrijft de misdrijven die vervolgd kunnen worden. Die worden door het strafwetboek ingedeeld in
overtredingen, wanbedrijven en misdaden.
Strafprocesrecht: legt de procedure vast die moet worden gevolgd als iemand het materiële strafrecht overtreden heeft. De
overheid grijpt diep in in het privéleven, legt zware financiële sancties en zelfs gevangenisstraffen op.
Daarom staat het legaliteitsprincipe centraal. De vervolging moet gebeuren zoals de wet het oplegt. Ook de beginselen van
het Europees Verdrag vd Rechten vd Mens (EVRM) spelen een rol. Binnen de samenleving is er een depenalisatietrend aan
de gang. De overheid probeert het normerend optreden en de handhaving niet langer via strafrecht, maar via admin recht
,te regelen. De sanctionering gebeurt door een ambtenaar vd gemeente en de regeling kent eigen regels rond oa verjaring en
beroepsmogelijkheden.
Materiële strafrecht
Het strafwetboek behoort tot de openbare orde. Het legaliteitsprincipe legt de essentie vast vh materiële strafrecht:
- Nullem crimen sine lege: er is enkel een misdrijf als de gedraging overeenkomt met de omschrijving id strafwet.
Dit voorkomt dat de wetgever retroactief regelt oplegt.
- Nulla poena sine lege: enkel de straffen die id strafrecht zijn voorzien op het moment vh misdrijf, kunnen worden
afgedwongen. Als de straf bij het vonnis bepaald, verschilt vd straf die ten tijde vh misdrijf was bepaald, wordt de
minst zware straf toegepast.
Misdrijf – voorwaarden
Kwalificeerbare gedraging
De gedraging moet als misdrijf, omschreven ih strafwetboek gekwalificeerd kunnen worden. Twee bestanddelen
zijn vereist:
- Materieel bestanddeel: uiterlijke waarneembare gedraging die krenkend of gevaarlijk geacht wordt
- Moreel bestanddeel: gedraging is opzettelijk of uit onachtzaamheid ‘wetens en willens’ gesteld
Een wederrechtelijke gedraging
De dader heeft het recht niet zich zo te gedragen. De gedraging moet dus wederrechtelijk zijn. Het strafrecht is
persoonlijk. Dit houdt in dat geen straffen opgelegd kunnen worden aan iemand die geen (mede)dader of
medeplichtige was aan een misdrijf, aangezien er geen strafrechtelijke ah bestaat voor andermans daad. Er
bestaan ook rechtvaardigingsgronden die de wederrechtelijkheid kunnen opheffen. Een strafbaar feit vervalt
als:
- Wettelijk voorschrift en hoger bevel: bv. heelkundge ingrepen maken geen opzettelijke slagen en
verwondingen uit
- Wettige verdediging (ter rechtvaardiging van doodslag of slagen en verwondingen): er is noch een
wanbedrijf, noch een misdaad, wnn de doodslag of de slagen & verwondingen geboden zijn door de
ogenblikkelijke noodzaak vd wettige verdediging van zichzelf of een ander. Dit is zo bij het zich afweren
bij nacht of het zich verdedigen tegen daders van diefstal en plundering met geweld tegen personen.
De aanranding moet gericht zijn tegen de persoon, onrechtmatig, ernstig en actueel. Het verweer
moet noodzakelijk zijn en evenredig en moet voor of tijdens de aanval plaatsvinden.
- Noodtoestand: niet bij wet bepaald! Het is een situatie waarin een persoon verkeert, die
geconfronteerd wordt met een ernstig en dringend gevaar. Hierdoor schendt hij de
strafrechtsbepalingen om een hoger gesteld belang te vrijwaren (bv. deur intrappen van brand huis is
geen vandalisme). Dit begrip wordt ook gebruikt om het geweld vd politie (indien wettig) te
rechtvaardigen.
Een verschoningsgrond is een reden waardoor er bij de bepaling vd straf sprake kan zijn van strafvermindering
of opheffing. De burgerlijke gevolgen vh misdrijf blijven bestaan (bv. schadevergoeding). Strafvermindering is
mogelijk bij doodslag en slagen verwondingen, als zij uitgelokt zijn door zware gewelddaden tegen personen. Er
is strafuitsluiting bij diefstal tss familieleden. Waar verschoningsgronden zijn opgenomen ih strafwetboek, zijn
verzachtende omstandigheden individuele omstandigheden die mee gewogen worden bij het bepalen vd
hoogte vd straf of sanctie (bv. leeftijd, blanco strafregister).
Een schuldige gedraging
Men moet de gedraging kunnen verwijten. Er is opzet of onachtzaamheid vereist. Iedereen wordt geacht de wet
te kennen! Het strafwetboek kent gronden van niet-toerekenbaarheid of schuldopheffingsgronden:
, - Overmacht of onweerstaanbare dwang: er is geen misdrijf als de schuldige of de beklaagde op het
tijdstip vd feiten leed aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn
daden heeft tenietgedaan of als hij gedwongen werd door een macht die hij niet heeft kunnen
weerstaan. Er mag geen sprake zijn van eigen fout of nalatigheid, zoals dronkenschap.
- Dwaling of onwetendheid: de rechtsdwaling of rechtsonwetendheid heeft betrekking op het bestaan
vd strafwet of op de draagwijdte vd wet. Een feitelijke dwaling heeft betrekking op de feitelijke
omstandigheden. Die gronden komen slechts in aanmerking als ze onoverkomelijk zijn. Elk redelijk
mens zou met andere woorden zo gehandeld hebben.
- Strafrechtelijke minderjarigheid (-18j): tenzij voor verkeers- en verzekeringsmisdrijven en als de
jeugdrechter de zaak uit handen geeft!
De rechtbank kan internering opleggen voor personen met een geestesstoornis die een misdaad of wanbedrijf
pleegden en als geoordeeld wordt dat zij geen controle hadden over hun daden en bovendien een gevaar
vormen voor de maatschappij.
Een verzekerde die een misdrijf begaat, maar obv art. 71 Sw vrijgesproken wordt omdat hij zich in een ernstige
staat van geestesstoornis bevindtn die hem ongeschikt maakt tot het controleren van zijn daden, heeft het
schadegeval daarom niet opzettelijke veroorzaakt id zin vd Verzekeringswet. Het SO kan zich dus tot een
burgerlijke rb richten om sv te eisen en de BA verzekeraar vd krankzinnige dader te betrekken. Deze VR zal de
schade volledig of gedeeltelijk moeten vergoeden!
Toepassing dronkenschap
Volgende mogelijkheden zijn er voor een misdrijf gepleegd in staat van dronkenschap of verslaving:
- Is de verslaving aan bep toxische stoffen een ziektegeval, dan wordt art. 71 Sw toegepast
(onweerstaanbare dwang), hetzij de wet van 21 april 2007 betreffende internering van personen of
probatie;
- Bij onvrijwillige dronkenschap of intoxicatie (buiten zijn weten dronken zijn), wordt art. 71 Sw
toegepast;
- Bij vrijwillige dronkenschap of intoxicatie, dit wil zeggen wnn iemand zich vrijwillig ah gebruik van
drank of toxische stoffen overlevert, en nadien misdrijven pleegt, zal hij gestraft worden.
* De strafrechtelijke internering mag niet verward worden met de burgerrechtelijke gedwongen opname.
Collocatie is een gedwongen opname in de psychiatrie. Bij collocatie is er geen sprake van een misdrijf.
Soorten misdrijven
- Misdaad: strafbaar met een criminele straf. Kan gecorrectionaliseerd worden.
- Wanbedrijf: strafbaar met correctionele straf. Kunnen herleid worden tot een gecontraventionaliseerd
wanbedrijf.
- Overtreding: strafbaar met politiestraf.
Strafsancties
Elke straf kan men aanvullen met een bijz.
verbeurdverklaring.
Voor criminele en corr straffen kan een
onzetting uit bep pol&burg rechten of een
tbs vd SURB opgelegd worden.
Voor RP wordt gvs vervangen door een
geldboete.
