Onderzoekspracticum
Literatuursamenvatting
Bachelor Pedagogische Wetenschappen
Universiteit Leiden
2025-2026
Voorwoord
Beste student pedagogische wetenschappen,
Voor je ligt een samenvatting van het vak ‘onderzoekspracticum 1’. Ik heb de belangrijkste
studiestof voor je samengevat. Zo kun jij zo prettig mogelijk studeren. Ik wens je alvast veel
succes met studeren en natuurlijk met het behalen van al jouw studiepunten!
Samen studeren werkt natuurlijk goed. Wijs jouw vrienden daarom ook vooral op mijn
samenvattingen. Nadruk en het delen van de samenvatting met derden is uiteraard
verboden. Als je wilt dat ik in staat blijf de samenvattingen en oefentoetsen aan te bieden,
geef deze samenvatting dan niet aan derden en laat jouw studiegenoten zelf een exemplaar
aanschaffen. Groetjes, Luna.
P.S. De samenvatting is geschreven naar eigen inzicht van de auteur. Het is en blijft een
samenvatting, die als aanvulling op de verplichte literatuur gezien moet worden en geen
vervanging is van de verplichte lesstof
,Inhoudspagina
, Week 1 – IRM P1C1, C4 en C10
Chapter 1 – research in the behavioral sciences
Onderzoekers maken onderscheid tussen twee onderzoeksoorten:
(1) Basic research. Dit soort onderzoek wordt uitgevoerd om psychologische processen
beter te begrijpen en het primaire doel is het vergroten van de kennis over een
psychologisch proces (het is niet van belang dat de kennis meteen toepasbaar is)
(2) Applied research. Dit soort onderzoek wordt uitgevoerd om oplossingen te vinden
voor bepaalde problemen
Beide onderzoeksoorten sluiten elkaar niet uit: soms kan applied research pas
gedaan worden als er voldoende kennis is opgedaan met basic research
Sommige wetenschappers spreken nog van een derde onderzoeksoort, namelijk evalutaion
research/program evaluation. Dit soort onderzoek is erop gericht om, met hulp van
wetenschappelijke onderzoeksmethoden, de effecten van interventies op gedrag te begrijpen.
Wetenschappelijk onderzoek kan drie doelen hebben:
1. Beschrijven van gedragspatronen, gedachten of emoties
2. Voorspellen van gedrag. De voorspelling wordt aan de hand van verschillende andere
data geanalyseerd, om er zeker van te zijn dat de voorspelling juist is
3. Verklaren. Dit wordt gezien als het belangrijkste doel omdat wetenschappers pas echt
het gevoel hebben dat ze een fenomeen begrijpen als ze deze kunnen verklaren.
Een methode is wetenschappelijk wanneer het aan drie criteria voldoet:
(1) Empirisme. Het gebruik van observatie om conclusies te trekken. Het is noodzakelijk
dat de observaties systematisch van aard zijn.
(2) Verificatie. De onderzoeksresultaten van de ene onderzoeker moeten kunnen worden
geobserveerd, gerepliceerd en geverifieerd door andere onderzoekers.
(3) Oplosbare problemen. De wetenschap houdt zich alleen bezig met oplosbare
problemen
Wetenschappers richten zich op twee taken het ontdekken en vastleggen van nieuwe
verschijnselen, patronen en relaties om die verschijnselen vervolgens te ontwikkelen en te
evalueren
- Soms is het niet mogelijk om op basis van een hypothese een onderzoek uit te voeren
omdat er nog geen theorie bestaat over het verschijnselen
In dat geval is het beter om een onderzoek te ontwerpen om een verschijnsel te
beschrijven in plaats van hypotheses over het verschijnsel te testen
Een theorie bestaat uit een set van proposities die de relaties tussen een aantal concepten
probeert uit te leggen
Wetenschappelijke theorieën zijn alleen valide wanneer zij worden gesteund door
empirische bevindingen.
Een theorie moet consistent zijn met feiten die door de wetenschap ontdekt worden
, Een theorie is iets ander dan een model!
- Een model beschrijft alleen hoe concepten gerelateerd zijn aan elkaar, terwijl een
theorie ook beschrijft waarom en hoe concepten gerelateerd aan elkaar zijn
Een model is beschrijvend van aard, een theorie is verschrijvend én verklarend van
aard
Een goede theorie voldoet aan 5 eisen:
1. Het beschrijven van causale relaties
2. Duidelijk, eenvoudig, logisch en consistent
3. Een aantal concepten en processen gebruiken om één verschijnsel te beschrijven
4. Het genereren van toetsbare hypotheses om de theorie te kunnen toetsen
5. Het oplossen van een bestaande theoretische vraag
Mensen kunnen vaak verklaringen voor gebeurtenissen vinden nadat deze plaatsgevonden
hebben (=post hoc explanations)
- Wanneer een theorie achteraf verschijnselen kan verklaren, zegt dit bijna niets over de
accuraatheid van de theorie
- Een theorie die van tevoren kan voorspellen wat er zal gaan gebeuren, zegt wel veel
over de juistheid van de theorie
Wetenschappers bedenken hypothesen voordat zij data gaan verzamelen (a priori)
Post hoc Hypothese voor gebeurtenis vinden ná de gebeurtenis
A priori Hypothesen opstellen vóór het verzamelen van data
Bij het afleiden van een hypothese wordt er gebruik gemaakt van deductie (dit is een proces
waarbij er van een algemeen voorstel (een theorie) een specifiek voorstel (hypothese) afgeleid
wordt
- Een hypothese kan ook ontstaan door middel van inductie in dat geval wordt een
hypothese afgeleid van een verzameling feiten
- Om hypotheses te kunnen testen en eventueel falsifiëren, moeten deze duidelijk
geformuleerd zijn. Wetenschappers maken gebruik van twee soorten definities:
(1) Conceptuele definitie: een definitie die je in een woordenboek kan terugvinden
(2) Operationele definitie: zet een abstracte conceptuele definitie om in concrete, situatie
specifieke termen
Deze definities zijn noodzakelijk omdat wetenschappers elkaar bevindingen door
middel van deze definities kunnen repliceren, daarnaast dwingen deze definities de
onderzoekers om hun concepten duidelijk te beschrijven
Als twee theorieën tegenstrijdig zijn kunnen ze nooit alle twee juist zijn.
- Strategy of strong interference: als de ene theorie juist is, is de andere automatisch
onjuist
Omdat theorieën alleen indirect getrest kunnen worden, zijn theorieën nooit te bewijzen,
een theorie is ondersteunend.
- Hypothesen kunnen wel bewezen worden, maar als een hypothese bewezen is betekent
dit niet gelijk dat de theorie die erbij hoort ook waar is
- Omdat meettechnieken niet optimaal zijn, wordt een theorie nooit meteen afgewezen
omdat een onderzoek geen bewijs voor de theorie heeft kunnen vinden
Literatuursamenvatting
Bachelor Pedagogische Wetenschappen
Universiteit Leiden
2025-2026
Voorwoord
Beste student pedagogische wetenschappen,
Voor je ligt een samenvatting van het vak ‘onderzoekspracticum 1’. Ik heb de belangrijkste
studiestof voor je samengevat. Zo kun jij zo prettig mogelijk studeren. Ik wens je alvast veel
succes met studeren en natuurlijk met het behalen van al jouw studiepunten!
Samen studeren werkt natuurlijk goed. Wijs jouw vrienden daarom ook vooral op mijn
samenvattingen. Nadruk en het delen van de samenvatting met derden is uiteraard
verboden. Als je wilt dat ik in staat blijf de samenvattingen en oefentoetsen aan te bieden,
geef deze samenvatting dan niet aan derden en laat jouw studiegenoten zelf een exemplaar
aanschaffen. Groetjes, Luna.
P.S. De samenvatting is geschreven naar eigen inzicht van de auteur. Het is en blijft een
samenvatting, die als aanvulling op de verplichte literatuur gezien moet worden en geen
vervanging is van de verplichte lesstof
,Inhoudspagina
, Week 1 – IRM P1C1, C4 en C10
Chapter 1 – research in the behavioral sciences
Onderzoekers maken onderscheid tussen twee onderzoeksoorten:
(1) Basic research. Dit soort onderzoek wordt uitgevoerd om psychologische processen
beter te begrijpen en het primaire doel is het vergroten van de kennis over een
psychologisch proces (het is niet van belang dat de kennis meteen toepasbaar is)
(2) Applied research. Dit soort onderzoek wordt uitgevoerd om oplossingen te vinden
voor bepaalde problemen
Beide onderzoeksoorten sluiten elkaar niet uit: soms kan applied research pas
gedaan worden als er voldoende kennis is opgedaan met basic research
Sommige wetenschappers spreken nog van een derde onderzoeksoort, namelijk evalutaion
research/program evaluation. Dit soort onderzoek is erop gericht om, met hulp van
wetenschappelijke onderzoeksmethoden, de effecten van interventies op gedrag te begrijpen.
Wetenschappelijk onderzoek kan drie doelen hebben:
1. Beschrijven van gedragspatronen, gedachten of emoties
2. Voorspellen van gedrag. De voorspelling wordt aan de hand van verschillende andere
data geanalyseerd, om er zeker van te zijn dat de voorspelling juist is
3. Verklaren. Dit wordt gezien als het belangrijkste doel omdat wetenschappers pas echt
het gevoel hebben dat ze een fenomeen begrijpen als ze deze kunnen verklaren.
Een methode is wetenschappelijk wanneer het aan drie criteria voldoet:
(1) Empirisme. Het gebruik van observatie om conclusies te trekken. Het is noodzakelijk
dat de observaties systematisch van aard zijn.
(2) Verificatie. De onderzoeksresultaten van de ene onderzoeker moeten kunnen worden
geobserveerd, gerepliceerd en geverifieerd door andere onderzoekers.
(3) Oplosbare problemen. De wetenschap houdt zich alleen bezig met oplosbare
problemen
Wetenschappers richten zich op twee taken het ontdekken en vastleggen van nieuwe
verschijnselen, patronen en relaties om die verschijnselen vervolgens te ontwikkelen en te
evalueren
- Soms is het niet mogelijk om op basis van een hypothese een onderzoek uit te voeren
omdat er nog geen theorie bestaat over het verschijnselen
In dat geval is het beter om een onderzoek te ontwerpen om een verschijnsel te
beschrijven in plaats van hypotheses over het verschijnsel te testen
Een theorie bestaat uit een set van proposities die de relaties tussen een aantal concepten
probeert uit te leggen
Wetenschappelijke theorieën zijn alleen valide wanneer zij worden gesteund door
empirische bevindingen.
Een theorie moet consistent zijn met feiten die door de wetenschap ontdekt worden
, Een theorie is iets ander dan een model!
- Een model beschrijft alleen hoe concepten gerelateerd zijn aan elkaar, terwijl een
theorie ook beschrijft waarom en hoe concepten gerelateerd aan elkaar zijn
Een model is beschrijvend van aard, een theorie is verschrijvend én verklarend van
aard
Een goede theorie voldoet aan 5 eisen:
1. Het beschrijven van causale relaties
2. Duidelijk, eenvoudig, logisch en consistent
3. Een aantal concepten en processen gebruiken om één verschijnsel te beschrijven
4. Het genereren van toetsbare hypotheses om de theorie te kunnen toetsen
5. Het oplossen van een bestaande theoretische vraag
Mensen kunnen vaak verklaringen voor gebeurtenissen vinden nadat deze plaatsgevonden
hebben (=post hoc explanations)
- Wanneer een theorie achteraf verschijnselen kan verklaren, zegt dit bijna niets over de
accuraatheid van de theorie
- Een theorie die van tevoren kan voorspellen wat er zal gaan gebeuren, zegt wel veel
over de juistheid van de theorie
Wetenschappers bedenken hypothesen voordat zij data gaan verzamelen (a priori)
Post hoc Hypothese voor gebeurtenis vinden ná de gebeurtenis
A priori Hypothesen opstellen vóór het verzamelen van data
Bij het afleiden van een hypothese wordt er gebruik gemaakt van deductie (dit is een proces
waarbij er van een algemeen voorstel (een theorie) een specifiek voorstel (hypothese) afgeleid
wordt
- Een hypothese kan ook ontstaan door middel van inductie in dat geval wordt een
hypothese afgeleid van een verzameling feiten
- Om hypotheses te kunnen testen en eventueel falsifiëren, moeten deze duidelijk
geformuleerd zijn. Wetenschappers maken gebruik van twee soorten definities:
(1) Conceptuele definitie: een definitie die je in een woordenboek kan terugvinden
(2) Operationele definitie: zet een abstracte conceptuele definitie om in concrete, situatie
specifieke termen
Deze definities zijn noodzakelijk omdat wetenschappers elkaar bevindingen door
middel van deze definities kunnen repliceren, daarnaast dwingen deze definities de
onderzoekers om hun concepten duidelijk te beschrijven
Als twee theorieën tegenstrijdig zijn kunnen ze nooit alle twee juist zijn.
- Strategy of strong interference: als de ene theorie juist is, is de andere automatisch
onjuist
Omdat theorieën alleen indirect getrest kunnen worden, zijn theorieën nooit te bewijzen,
een theorie is ondersteunend.
- Hypothesen kunnen wel bewezen worden, maar als een hypothese bewezen is betekent
dit niet gelijk dat de theorie die erbij hoort ook waar is
- Omdat meettechnieken niet optimaal zijn, wordt een theorie nooit meteen afgewezen
omdat een onderzoek geen bewijs voor de theorie heeft kunnen vinden
