ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
PSYCHIATRIE
psychiatrie = specialisme binnen de geneeskunde voor…
- mensen die ziek zijn van geest
- ziekten van de geest, psychische aandoeningen
- behandeling van psychische, emotionele en gedragsstoornissen, vooral indien endogeen
- zielsziekteleer
- geestesziekten én de geestelijke component van lichamelijke ziekten
o term “geestesziekte” wordt vandaag minder gebruikt
o men spreekt eerder over geestelijke gezondheid en geestelijke gezondheidszorg
o psychiatrie is dus een onderdeel van de geestelijke gezondheidszorg
PSYCHISCHE AANDOENINGEN
- term is eigenlijk niet volledig correct / te breed
o psychologie en psyche omvatten veel meer dan enkel ziekte (is veel breder)
o de psyche is een normaal onderdeel van elk menselijk functioneren
het hebben van een psychische aandoening is niet voldoende om van psychiatrie te spreken
o → iedereen heeft een psyche, maar niet iedereen behoort tot de psychiatrie
- conclusie:
o een psychische aandoening alleen is niet voldoende om te spreken van psychiatrie
o psychiatrie focust op pathologie, niet op het normale functioneren van de psyche
KERN VAN DE PSYCHIATRIE
- diagnostiek en behandeling van psychische ziektebeelden
- behandeling van: psychische, emotionele en gedragsstoornissen
o vooral wanneer deze endogeen zijn (dus van binnenuit ontstaan, niet louter reactief op omgeving)
- verouderde benamingen/visies: “zielsziekteleer”, “ziekten van de ziel” → termen worden als achterhaald beschouwd
- etymologie: psychiatrie = psyche (ziel/geest) + iatros (arts) → letterlijk: arts van de ziel
MODERNE VISIE OP PSYCHIATRIE
- psychiatrie = studie van “harmful dysfunction”
o dysfunction (disfunctie): iets werkt niet zoals het hoort, kan betrekking hebben op: denken, emoties, gedrag
o harmful (schadelijk): veroorzaakt schade voor: jezelf of anderen
→ beide elementen zijn nodig: niet elke disfunctie is psychiatrisch en niet elke schade is psychiatrisch
→ pas wanneer disfunctie + schade samen voorkomen, spreken we van een psychiatrisch probleem
PSYCHIATER VERSUS PSYCHOLOOG
de beschrijving van het onderscheid tussen psychiaters en psychologen online,blijkt niet zo helder en soms beperkt tot het kunnen
voorschrijven van medicatie (eind)verantwoordelijkheid !
- vooral info over de job van de psychiater, en hoe die anders is van de job van een psycholoog
o psychiater:
arts → medische opleding: meer focus op stoornissen en ernstige problematiek
mag medicatie voorschrijven
eindverantwoordelijke → vaak hoger loon
vooral ernstige psychische problemen
o psycholoog:
focust zich ook op menselijk gedrag, cognitie en therapie
vooral gesprekstherapie: bv praten hoe je met de medicatie moet omgaan
o verschil: is niet zwart wit: een psychiater doet ook therapie en een psycholoog kan ook diagnoses stellen
(tegenwoordig)
→ psychiater heeft geen exclusieve taken meer
- maar wat is nu echt verschil, uitleg is weinig accuraat en afgebakend → minder info hoe vakgebieden zich verhouden
,
,BEROEPEN IN DE GEZONDHEIDSZORG
psychiater klinisch psycholoog/ verpleegkundig bachelors (maatsch. werk, ergo,
orthopedagoog specialist kiné, opvoeders, verpleging)
diagnose stellen x x
psycho-educatie x x x x
begeleiding x x x x
psychotherapie x x
medicatie x x
KINDER- EN JEUGD-PSYCHIATRIE
- psychiatrische stoornissen bij kinderen
o (algemeen) = stoornissen die voorkomen op kinderleeftijd
o belangrijk: vaak andere uitingsvorm dan bij volwassenen en sterke link met ontwikkeling
- DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
o = classificatiesysteem: bevat alle internationaal geijkte psychiatrische diagnoses
o per stoornis: opsomming van criteria waaraan iemand moet voldoen om die diagnose te krijgen
o belangrijk: DSM zegt NIET hoe je een diagnose moet stellen → het is een classificatie, geen diagnostisch stappenplan
- problemen van DSM
o overdiagnose bv. diagnose depressie wordt soms te snel gebruikt
o labels zijn cultuur- en tijdsgebonden: wat vandaag een stoornis is, kan dat vroeger niet geweest zijn (en omgekeerd)
PSYCHIATRIE: WAT BEPAALT EEN STOORNIS?
- ernstcriterium
o stoornis wanneer er: gevaar is voor jezelf of gevaar voor anderen
o MAAR: grens is vaag → moeilijk onderscheid tussen: normaal gedrag vs pathologie
o cultuur speelt grote rol
o voorbeelden
anorexia → duidelijk een stoornis
extreme sporten → geen DSM-diagnose
tattoos / extreem gedrag → discussie (norm vs afwijking)
o belangrijk inzicht
psychiatrie evolueert met de maatschappij
normen en waarden bepalen mee wat als stoornis gezien wordt
- ontwikkelingsperspectief
o veel psychiatrische stoornissen starten in de kinderleeftijd
o uiting verandert met leeftijd
kind → gedragsstoornis
volwassene → antisociale persoonlijkheidsstoornis
o kinderen: minder verantwoordelijkheid en meer bescherming door wetgeving
, PSYCHIATRISCHE STOORNISSEN BIJ KINDEREN: INDELING
1. volwassenstoornissen die ook bij kinderen voorkomen
- angst-, stemmings-, slaap-, aanpassings-, eetstoornissen
- middelenmisbruik
- schizofrenie
2. stoornissen die typisch starten in de kindertijd
- gedragsstoornissen (disruptief gedrag)
o typisch voor kinderleeftijd
o betekent niet dat volwassenen dit gedrag niet vertonen: bij volwassenen spreekt men eerder van crimineel gedrag
o equivalent bij volwassenen: antisociale persoonlijkheidsstoornis
o juridisch aspect:
minderjarigen kunnen geen misdrijven plegen
→ wel: “als misdrijf omschreven feit”
→ ze kunnen dus feiten plegen die strafbaar zijn, maar: niet strafrechtelijk verantwoordelijk zoals
volwassenen
o wel mogelijk: maatregelen via jeugdrechter
o belangrijk: kinderen worden niet volledig verantwoordelijk geacht voor hun daden
- pervasieve ontwikkelingsstoornissen = autisme
- eliminatiestoornissen
o enuresis (bedplassen)
o encopresis (broekbevuiling)
- voedingsstoornissen: bv. anorexia: typische startleeftijd: piek rond 14,5 jaar
- ticstoornissen bv. Gilles de la Tourette: komt ook voor bij volwassenen, maar veel frequenter bij kinderen
- selectief mutisme: kind spreekt niet tegen onbekenden, kan jaren aanhouden
- separatieangststoornis: extreme angst bij scheiding van hechtingsfiguren
- reactieve hechtingsstoornis (RAD): probleem in hechting, vaak door verstoorde vroege ouder-kindrelatie
belangrijk globaal inzicht: kinderpsychiatrie = sterk ontwikkelingsgebonden, rekening houden met: leeftijd, maturiteit, context
(gezin, school, maatschappij)
PSYCHIATRIE EN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
- psychiatrie situeert zich eerder aan de rechterzijde van het spectrum → daar waar: ernst hoog is en duur van problemen
langer is
- perspectief van de psychiatrie: vertrekt vanuit een medisch perspectief maar vandaag verbreed naar: bio-psycho-sociaal
model
o → dus niet enkel: biologisch (hersenen, medicatie), maar ook: psychologisch (denken, emoties) en sociaal
(omgeving, context, relaties)
- context van zorg
o oorspronkelijk: vooral ziekenhuiscontext
o vandaag: aangevuld met extramuraal aanbod (buiten ziekenhuis) → steeds meer: ambulante zorg en
dagbehandeling
PSYCHIATRIE
psychiatrie = specialisme binnen de geneeskunde voor…
- mensen die ziek zijn van geest
- ziekten van de geest, psychische aandoeningen
- behandeling van psychische, emotionele en gedragsstoornissen, vooral indien endogeen
- zielsziekteleer
- geestesziekten én de geestelijke component van lichamelijke ziekten
o term “geestesziekte” wordt vandaag minder gebruikt
o men spreekt eerder over geestelijke gezondheid en geestelijke gezondheidszorg
o psychiatrie is dus een onderdeel van de geestelijke gezondheidszorg
PSYCHISCHE AANDOENINGEN
- term is eigenlijk niet volledig correct / te breed
o psychologie en psyche omvatten veel meer dan enkel ziekte (is veel breder)
o de psyche is een normaal onderdeel van elk menselijk functioneren
het hebben van een psychische aandoening is niet voldoende om van psychiatrie te spreken
o → iedereen heeft een psyche, maar niet iedereen behoort tot de psychiatrie
- conclusie:
o een psychische aandoening alleen is niet voldoende om te spreken van psychiatrie
o psychiatrie focust op pathologie, niet op het normale functioneren van de psyche
KERN VAN DE PSYCHIATRIE
- diagnostiek en behandeling van psychische ziektebeelden
- behandeling van: psychische, emotionele en gedragsstoornissen
o vooral wanneer deze endogeen zijn (dus van binnenuit ontstaan, niet louter reactief op omgeving)
- verouderde benamingen/visies: “zielsziekteleer”, “ziekten van de ziel” → termen worden als achterhaald beschouwd
- etymologie: psychiatrie = psyche (ziel/geest) + iatros (arts) → letterlijk: arts van de ziel
MODERNE VISIE OP PSYCHIATRIE
- psychiatrie = studie van “harmful dysfunction”
o dysfunction (disfunctie): iets werkt niet zoals het hoort, kan betrekking hebben op: denken, emoties, gedrag
o harmful (schadelijk): veroorzaakt schade voor: jezelf of anderen
→ beide elementen zijn nodig: niet elke disfunctie is psychiatrisch en niet elke schade is psychiatrisch
→ pas wanneer disfunctie + schade samen voorkomen, spreken we van een psychiatrisch probleem
PSYCHIATER VERSUS PSYCHOLOOG
de beschrijving van het onderscheid tussen psychiaters en psychologen online,blijkt niet zo helder en soms beperkt tot het kunnen
voorschrijven van medicatie (eind)verantwoordelijkheid !
- vooral info over de job van de psychiater, en hoe die anders is van de job van een psycholoog
o psychiater:
arts → medische opleding: meer focus op stoornissen en ernstige problematiek
mag medicatie voorschrijven
eindverantwoordelijke → vaak hoger loon
vooral ernstige psychische problemen
o psycholoog:
focust zich ook op menselijk gedrag, cognitie en therapie
vooral gesprekstherapie: bv praten hoe je met de medicatie moet omgaan
o verschil: is niet zwart wit: een psychiater doet ook therapie en een psycholoog kan ook diagnoses stellen
(tegenwoordig)
→ psychiater heeft geen exclusieve taken meer
- maar wat is nu echt verschil, uitleg is weinig accuraat en afgebakend → minder info hoe vakgebieden zich verhouden
,
,BEROEPEN IN DE GEZONDHEIDSZORG
psychiater klinisch psycholoog/ verpleegkundig bachelors (maatsch. werk, ergo,
orthopedagoog specialist kiné, opvoeders, verpleging)
diagnose stellen x x
psycho-educatie x x x x
begeleiding x x x x
psychotherapie x x
medicatie x x
KINDER- EN JEUGD-PSYCHIATRIE
- psychiatrische stoornissen bij kinderen
o (algemeen) = stoornissen die voorkomen op kinderleeftijd
o belangrijk: vaak andere uitingsvorm dan bij volwassenen en sterke link met ontwikkeling
- DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
o = classificatiesysteem: bevat alle internationaal geijkte psychiatrische diagnoses
o per stoornis: opsomming van criteria waaraan iemand moet voldoen om die diagnose te krijgen
o belangrijk: DSM zegt NIET hoe je een diagnose moet stellen → het is een classificatie, geen diagnostisch stappenplan
- problemen van DSM
o overdiagnose bv. diagnose depressie wordt soms te snel gebruikt
o labels zijn cultuur- en tijdsgebonden: wat vandaag een stoornis is, kan dat vroeger niet geweest zijn (en omgekeerd)
PSYCHIATRIE: WAT BEPAALT EEN STOORNIS?
- ernstcriterium
o stoornis wanneer er: gevaar is voor jezelf of gevaar voor anderen
o MAAR: grens is vaag → moeilijk onderscheid tussen: normaal gedrag vs pathologie
o cultuur speelt grote rol
o voorbeelden
anorexia → duidelijk een stoornis
extreme sporten → geen DSM-diagnose
tattoos / extreem gedrag → discussie (norm vs afwijking)
o belangrijk inzicht
psychiatrie evolueert met de maatschappij
normen en waarden bepalen mee wat als stoornis gezien wordt
- ontwikkelingsperspectief
o veel psychiatrische stoornissen starten in de kinderleeftijd
o uiting verandert met leeftijd
kind → gedragsstoornis
volwassene → antisociale persoonlijkheidsstoornis
o kinderen: minder verantwoordelijkheid en meer bescherming door wetgeving
, PSYCHIATRISCHE STOORNISSEN BIJ KINDEREN: INDELING
1. volwassenstoornissen die ook bij kinderen voorkomen
- angst-, stemmings-, slaap-, aanpassings-, eetstoornissen
- middelenmisbruik
- schizofrenie
2. stoornissen die typisch starten in de kindertijd
- gedragsstoornissen (disruptief gedrag)
o typisch voor kinderleeftijd
o betekent niet dat volwassenen dit gedrag niet vertonen: bij volwassenen spreekt men eerder van crimineel gedrag
o equivalent bij volwassenen: antisociale persoonlijkheidsstoornis
o juridisch aspect:
minderjarigen kunnen geen misdrijven plegen
→ wel: “als misdrijf omschreven feit”
→ ze kunnen dus feiten plegen die strafbaar zijn, maar: niet strafrechtelijk verantwoordelijk zoals
volwassenen
o wel mogelijk: maatregelen via jeugdrechter
o belangrijk: kinderen worden niet volledig verantwoordelijk geacht voor hun daden
- pervasieve ontwikkelingsstoornissen = autisme
- eliminatiestoornissen
o enuresis (bedplassen)
o encopresis (broekbevuiling)
- voedingsstoornissen: bv. anorexia: typische startleeftijd: piek rond 14,5 jaar
- ticstoornissen bv. Gilles de la Tourette: komt ook voor bij volwassenen, maar veel frequenter bij kinderen
- selectief mutisme: kind spreekt niet tegen onbekenden, kan jaren aanhouden
- separatieangststoornis: extreme angst bij scheiding van hechtingsfiguren
- reactieve hechtingsstoornis (RAD): probleem in hechting, vaak door verstoorde vroege ouder-kindrelatie
belangrijk globaal inzicht: kinderpsychiatrie = sterk ontwikkelingsgebonden, rekening houden met: leeftijd, maturiteit, context
(gezin, school, maatschappij)
PSYCHIATRIE EN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
- psychiatrie situeert zich eerder aan de rechterzijde van het spectrum → daar waar: ernst hoog is en duur van problemen
langer is
- perspectief van de psychiatrie: vertrekt vanuit een medisch perspectief maar vandaag verbreed naar: bio-psycho-sociaal
model
o → dus niet enkel: biologisch (hersenen, medicatie), maar ook: psychologisch (denken, emoties) en sociaal
(omgeving, context, relaties)
- context van zorg
o oorspronkelijk: vooral ziekenhuiscontext
o vandaag: aangevuld met extramuraal aanbod (buiten ziekenhuis) → steeds meer: ambulante zorg en
dagbehandeling
