Inleiding tot antropologie
Wat is antropologie?
Exacte De antropologie (van het Griekse ‘anthrōpos’, mens),
definitie: ook wel menskunde of studie van de mens genoemd,
houdt zich als wetenschap bezig met alle aspecten van
het mens zijn. De focus van de antropologie ligt zowel
op fysieke menseigenschappen als op geestelijke en
culturele menselijke kenmerken. Antropologie wordt
gerekend tot de gedragswetenschappen,
menswetenschappen en sociale wetenschappen.
Echter niet altijd zo voor de hand liggend af te
bakenen!
Roots van de antropologie = interesse in “de ander”
- Wordt geïnstrumentaliseerd en geïndustrialiseerd in de witte wereld als
curiosum
- Since the age of “discoveries” (lees “invasions” dmv genocides en
roofkunsten)
ALLE referentiekaders zijn gevormd vanuit witte (EU) standpunten
MAAR antropologie probeert via volksbeschrijvingen ook andere
stemmen binnen de wereldgeschiedenis aan het woord te laten
komen (in verschillende lagen van problematieken)
Theoretische debatten = waar kan je antropologie
onderzoeken?
De “eigen” maatschappij “Andere” cultu(u)r(en)
Eerder “studie van Westerse Vroeger “ik de ander”
samenlevingen” Buiten EU
Meer specifiek binnen EU Gefocust op verschillen &
Gefocust op (historische) tradities & “onbekende” zaken
gebruiken Vaker slechte (historische) connotatie
Bepaalde nostalgische component
1
, De opdelingen zijn vandaag veel meer vervaagd en overlappen meer dan
vroeger
In principe bestaan “authentieke culturen” NOOIT
Er is altijd invloed van ergens, de verspreiding van eigen cultuur door
eco/pol allianties met omliggende (buur)landen, door sociale structuren bv
huwelijk, doorheen de geschiedenis, door kolonisatie, etc.
Geschiedenis heeft de wereld beïnvloed, isolatie is (bijna) nergens volledig
Het concept van “the first meeting” kan dus eig nooit bestaan (zeer
racistische notie!)
Geschiedenis van de antropologie
Eerste interesse in “de ander” ontstond vanuit de ontdekkingsreizen in de 16-18 e
eeuw:
- Door de “eerste” kennismaking met andere culturen ontstond een nieuwe
fascinatie voor de manier van leven
Eerst vooral gefocust op verschillen: “hoe zijn deze gewoontes
anders dan die van ons?”
In alle aspecten: dagdagelijks, ritueel, spiritueel, kunst, socio-
politiek, etc.
ECHTER!!!: Ontdekkingsreizigers waren (bv. De la Pérouse & Louis-Antoine de
Bougainville) zijn GEEN voorbeeld van antropologie = er werd met grote
groepen gereisd en ter plekke werd er steeds voor een korte tijd contact
gemaakt, eerder om diplomatische contacten te leggen dan om echt diepgaande
kennis op te doen van de lokaliteiten. De voorwerpen en banden die werden
gesmeden waren eerder curiositeiten als wetenschappelijk onderbouwd en
respectvol onderzoek.
Schilderij van William
Hodges ca. 1776, “Rituele
oorlogsvoering in Tahiti bij
aankomst van Cook”
Werk pas gemaakt in
Engeland dus geromantiseerd!!!
Anderzijds waren er ook de missionarisreizen
2
, - Doel: andere culturen omvormen tot een Westers beeld
Veranderen van voornamelijk religie, maar ook tradities, gebruiken,
uiterlijk, kunst,…
Dit was minder vreedzaam en werd opgelegd als verplichting:
“bekeer of dood”
Hierbij ontstond een fetisj van Europeanen met de “schoonheid” van niet-
Westerse objecten
Om zich te bekeren moesten traditionele objecten worden afgegeven,
maar veel missionarissen verscheepten deze voor het verwonderings-
effect naar EU
o Objecten hadden soms een “ziel”/belangrijke rituele functie en
waren eigenlijk niet bedoeld waren voor ruil/geschenk/niet-
geïnitieerden
o Het verwerven van dit soort objecten toonde aan dat de Europese
verovering tov de lokale geloven en tradities “werkte”, vaak werden
deze objecten in brand gestoken of vernietigd, maar soms kwam het
ook dat de missionarissen de objecten “te mooi vonden om te
verwoesten” en deze daarmee meenamen voor de musea in EU
o Het tonen van oude afgodsbeelden zijn in sommige gebieden (bv de
Cook Islands) tot op vandaag verboden Christelijk agenda is zo
goed “gelukt” dat deze tot op vandaag sterk wordt
geïmplementeerd
Mid-19e eeuw begint antropologie te ontstaan
- Voornamelijk in de “settler colonies” in de USA
Verandering tov de vorige “ontdekkingsreizen” werden vanaf nu ook
settlements gezet in de “nieuw ontdekte” gebieden om de koloniale
macht te behouden en versterken door zichzelf in de kolonie te
plaatsen en zo hun macht te behouden
USA en UK leefde hierdoor heel lang in
cultuurevolutionisme
Voorstanders: Lewis Henry Morgan, woonde in 1840’s
bij Iroquois
Tegenstanders: Adolf Bastian, ideologie werd het
vertrekpunt van Franz Boas’ werk
- “Verzamelde” objecten werden in context gebracht via
(“wetenschappelijke”) reisverslagen
Om de curiositeiten betekenis te geven & te kaderen in context
werden de 1e (“wetenschappelijke”) reisverslagen/expedities
gemaakt
= De “ander” proberen verstaan/omschrijven
3
, 1e reizen (15e eeuw) om “de wereld in kaart te brengen” =
onderliggend superioriteitsagenda
“Ontdekte” gebieden werden Genoemd nd elementen die EU
daar haalden (Ivoorkust, Slave Bay, Goudkust, etc.)
Grote aandacht voor het Christelijk geloof (respect vh keizerrijk)
bestraffen tot uitmoorden van culturen met andere
religies/overtuigingen
Vandaar ook roofkunst: afnemen voorwerpen = emotionele en
spirituele oorlog = andere soort onderdrukking door
geschiedenis weg te nemen
- Antropologisch onderzoek op basis van cultuur en samenleving dmv
veldwerk
Eind 19e en begin 20e eeuw: begin museologie = begin “studie van
de ander”
- Ontstaan uit Wünderkammers/Cabinets of Curiosity/Rariteitenkabinetten
Om de wereld in kaart te brengen, vaak met de focus op
verwondering en “de ander” (zowel in locatie& gebruiken als in tijd)
Eerste “echte” museum in England: The Ashmolean Museum, Oxford, ca. 1683
- Onderverdeling maken uit natuurlijke curiositeiten (gemaakt dd natuur,
bv. schelpen, (delen van) dieren, taxidermie, skeletten, planten, etc.) en
artificiële curiositeiten (kunstobjecten, stukken gemaakt door mensen
vaak niet-Westerse objecten omdat deze verwondering opriep, zelfs al
waren deze in hun oorspronkelijke context geen kunst maar
gebruiksobjecten)
Bepaalde artificiële curiositeiten waren objecten die in vriendschap
zijn uitgewisseld,
Bv the ‘habit’ (mantel) of Pohaton (vader van Pocahontas),
‘King of Virginia’, gegeven door Powhatan toevertrouwd aan
Captain Newport in 1608 als gift voor King James I object
was al collectie vooraleer het Ashmolean bestond = trade
van objecten (= interesse & verwondering) bestond al
vóór musea
Artificiële Curiositeiten worden (Wetenschappelijke) specimens
worden ‘Kunst’
Belangrijk voor de representatie van andere culturen waren de
wereldtentoonstellingen
4
Wat is antropologie?
Exacte De antropologie (van het Griekse ‘anthrōpos’, mens),
definitie: ook wel menskunde of studie van de mens genoemd,
houdt zich als wetenschap bezig met alle aspecten van
het mens zijn. De focus van de antropologie ligt zowel
op fysieke menseigenschappen als op geestelijke en
culturele menselijke kenmerken. Antropologie wordt
gerekend tot de gedragswetenschappen,
menswetenschappen en sociale wetenschappen.
Echter niet altijd zo voor de hand liggend af te
bakenen!
Roots van de antropologie = interesse in “de ander”
- Wordt geïnstrumentaliseerd en geïndustrialiseerd in de witte wereld als
curiosum
- Since the age of “discoveries” (lees “invasions” dmv genocides en
roofkunsten)
ALLE referentiekaders zijn gevormd vanuit witte (EU) standpunten
MAAR antropologie probeert via volksbeschrijvingen ook andere
stemmen binnen de wereldgeschiedenis aan het woord te laten
komen (in verschillende lagen van problematieken)
Theoretische debatten = waar kan je antropologie
onderzoeken?
De “eigen” maatschappij “Andere” cultu(u)r(en)
Eerder “studie van Westerse Vroeger “ik de ander”
samenlevingen” Buiten EU
Meer specifiek binnen EU Gefocust op verschillen &
Gefocust op (historische) tradities & “onbekende” zaken
gebruiken Vaker slechte (historische) connotatie
Bepaalde nostalgische component
1
, De opdelingen zijn vandaag veel meer vervaagd en overlappen meer dan
vroeger
In principe bestaan “authentieke culturen” NOOIT
Er is altijd invloed van ergens, de verspreiding van eigen cultuur door
eco/pol allianties met omliggende (buur)landen, door sociale structuren bv
huwelijk, doorheen de geschiedenis, door kolonisatie, etc.
Geschiedenis heeft de wereld beïnvloed, isolatie is (bijna) nergens volledig
Het concept van “the first meeting” kan dus eig nooit bestaan (zeer
racistische notie!)
Geschiedenis van de antropologie
Eerste interesse in “de ander” ontstond vanuit de ontdekkingsreizen in de 16-18 e
eeuw:
- Door de “eerste” kennismaking met andere culturen ontstond een nieuwe
fascinatie voor de manier van leven
Eerst vooral gefocust op verschillen: “hoe zijn deze gewoontes
anders dan die van ons?”
In alle aspecten: dagdagelijks, ritueel, spiritueel, kunst, socio-
politiek, etc.
ECHTER!!!: Ontdekkingsreizigers waren (bv. De la Pérouse & Louis-Antoine de
Bougainville) zijn GEEN voorbeeld van antropologie = er werd met grote
groepen gereisd en ter plekke werd er steeds voor een korte tijd contact
gemaakt, eerder om diplomatische contacten te leggen dan om echt diepgaande
kennis op te doen van de lokaliteiten. De voorwerpen en banden die werden
gesmeden waren eerder curiositeiten als wetenschappelijk onderbouwd en
respectvol onderzoek.
Schilderij van William
Hodges ca. 1776, “Rituele
oorlogsvoering in Tahiti bij
aankomst van Cook”
Werk pas gemaakt in
Engeland dus geromantiseerd!!!
Anderzijds waren er ook de missionarisreizen
2
, - Doel: andere culturen omvormen tot een Westers beeld
Veranderen van voornamelijk religie, maar ook tradities, gebruiken,
uiterlijk, kunst,…
Dit was minder vreedzaam en werd opgelegd als verplichting:
“bekeer of dood”
Hierbij ontstond een fetisj van Europeanen met de “schoonheid” van niet-
Westerse objecten
Om zich te bekeren moesten traditionele objecten worden afgegeven,
maar veel missionarissen verscheepten deze voor het verwonderings-
effect naar EU
o Objecten hadden soms een “ziel”/belangrijke rituele functie en
waren eigenlijk niet bedoeld waren voor ruil/geschenk/niet-
geïnitieerden
o Het verwerven van dit soort objecten toonde aan dat de Europese
verovering tov de lokale geloven en tradities “werkte”, vaak werden
deze objecten in brand gestoken of vernietigd, maar soms kwam het
ook dat de missionarissen de objecten “te mooi vonden om te
verwoesten” en deze daarmee meenamen voor de musea in EU
o Het tonen van oude afgodsbeelden zijn in sommige gebieden (bv de
Cook Islands) tot op vandaag verboden Christelijk agenda is zo
goed “gelukt” dat deze tot op vandaag sterk wordt
geïmplementeerd
Mid-19e eeuw begint antropologie te ontstaan
- Voornamelijk in de “settler colonies” in de USA
Verandering tov de vorige “ontdekkingsreizen” werden vanaf nu ook
settlements gezet in de “nieuw ontdekte” gebieden om de koloniale
macht te behouden en versterken door zichzelf in de kolonie te
plaatsen en zo hun macht te behouden
USA en UK leefde hierdoor heel lang in
cultuurevolutionisme
Voorstanders: Lewis Henry Morgan, woonde in 1840’s
bij Iroquois
Tegenstanders: Adolf Bastian, ideologie werd het
vertrekpunt van Franz Boas’ werk
- “Verzamelde” objecten werden in context gebracht via
(“wetenschappelijke”) reisverslagen
Om de curiositeiten betekenis te geven & te kaderen in context
werden de 1e (“wetenschappelijke”) reisverslagen/expedities
gemaakt
= De “ander” proberen verstaan/omschrijven
3
, 1e reizen (15e eeuw) om “de wereld in kaart te brengen” =
onderliggend superioriteitsagenda
“Ontdekte” gebieden werden Genoemd nd elementen die EU
daar haalden (Ivoorkust, Slave Bay, Goudkust, etc.)
Grote aandacht voor het Christelijk geloof (respect vh keizerrijk)
bestraffen tot uitmoorden van culturen met andere
religies/overtuigingen
Vandaar ook roofkunst: afnemen voorwerpen = emotionele en
spirituele oorlog = andere soort onderdrukking door
geschiedenis weg te nemen
- Antropologisch onderzoek op basis van cultuur en samenleving dmv
veldwerk
Eind 19e en begin 20e eeuw: begin museologie = begin “studie van
de ander”
- Ontstaan uit Wünderkammers/Cabinets of Curiosity/Rariteitenkabinetten
Om de wereld in kaart te brengen, vaak met de focus op
verwondering en “de ander” (zowel in locatie& gebruiken als in tijd)
Eerste “echte” museum in England: The Ashmolean Museum, Oxford, ca. 1683
- Onderverdeling maken uit natuurlijke curiositeiten (gemaakt dd natuur,
bv. schelpen, (delen van) dieren, taxidermie, skeletten, planten, etc.) en
artificiële curiositeiten (kunstobjecten, stukken gemaakt door mensen
vaak niet-Westerse objecten omdat deze verwondering opriep, zelfs al
waren deze in hun oorspronkelijke context geen kunst maar
gebruiksobjecten)
Bepaalde artificiële curiositeiten waren objecten die in vriendschap
zijn uitgewisseld,
Bv the ‘habit’ (mantel) of Pohaton (vader van Pocahontas),
‘King of Virginia’, gegeven door Powhatan toevertrouwd aan
Captain Newport in 1608 als gift voor King James I object
was al collectie vooraleer het Ashmolean bestond = trade
van objecten (= interesse & verwondering) bestond al
vóór musea
Artificiële Curiositeiten worden (Wetenschappelijke) specimens
worden ‘Kunst’
Belangrijk voor de representatie van andere culturen waren de
wereldtentoonstellingen
4
