OORSPRONG THEATER - GRIEKS THEATER LES 1
1. Wat is theater? → geen eenduidige definitie, niet één verhaallijn
● theater van Dionysus in Athene
→ mensen van boven
→ stage = orchestre
→ zo was theater deel van de stad → fiction within reality (connection)
● Sadler’s Wells in London
● Kabuki-Za theater in Tokyo → intellectuele mensen zaten apart
● Kunqu Opera theater in China → zwevend gebouw
● theatron = waar de mensen zitten = ‘a place to see’
● spectare = ‘to view, watch, behold
● shibai = ‘to be on the grass’
→ woorden die aanduiden dat theater is toegeschreven tot het publiek
→ eerst tot God daarna voor menselijke dialogen
1.1 Mythes en rituelen als prototypes (voorbeelden) van theater
● ritueel (herhaling)
→ samenleving w. zich bewust van krachten die hun voorzieningen beïnvloed
→ schrijven gebeurtenissen toe aan bovennatuurlijke / magische krachten
→ verband tussen handeling en resultaat → ceremonies / rituelen
→ ritueel maken om tot boven te spreken
● mythe (verhalen)
→ verhalen die ritueel verklaren, verhullen of idealiseren
→ bevatten vertegenw. met bovennatuurlijke krachten
→ in theater: kostuums en maskers voor deze mythische wezens
→ fictie verbergt de drama
1.2 Waarschuwing
● deze theorie kwam van mensen die geloofden in ‘cultural Darwinism’
→ ontwikkelen van theater van primitief → complex
→ beweren dat westerse theatervormen (rituelen) superieur waren
→ ‘minder ontwikkelde’ zouden europese cultuur bereiken
→ denken dat europa op het einde is van culturele evolutie
1.3 Verhaalvertelling als prototype van theater
● vertellen en luisteren naar verhalen
→ fundamentele menselijk genot
→ herinnering van gebeurtenis door pantomime, imitatie en rol
● imitatie
→ imiteren van dieren of verhalende vormen van dans en zang
→ mensen al lang plezier aan imiteren en het zien daarvan (Aristoteles)
, ● fantasie
→ 20ste eeuw: nadruk op fantasie voor escapisme
→ theater voor definiëren, begrijpen of ontsnappen aan wereld
1.4 Hoe rituelen en verhaalvertelling theater werden
● komische visie
→ biedt afstandelijke kijk op menselijke problemen (testen)
→ afstand op afwijkingen van normen te zien → soc. probl. analyseren
● aesthetic scene
→ rituelen die belangrijk waren voor welzijn → vielen weg
→ meer bewondering voor artistieke kwaliteiten (religieus nut weg)
→ performatieve elementen tot theatrale ervaringen → opkomst
● publiek
→ waarde van theater als autonome en artistieke activiteit erkennen
→ rituelen en vertellen van verhalen: functioneel en artistiek
1.5 Pre-greek passion plays
● Abydos passion plays
→ heropvoering van leven of dood van Osiris (zoon aarde en hemel)
→ vermoord door broer Set (wetenschappers ontkennen)
→ in dit stuk gelooft publiek in goddelijke krachten, 2500-500 v.ch.
1.6 Verschil tussen oude egypte en oude griekse theater
● oude egypte = 3150-641 v.ch., noord-afrika, statisch en herhalend
→ theater: enkel rituele met dezelfde ceremonies
● oude griekse = 1500-300 v.ch., athene, dynamisch en veranderend
→ theater: elk jaar nieuwe stukken, zetten beslissende stap n. autonoom the.
1.7 Constructie van witte geschiedenis doorheen het wissen van afrikaanse en
aziatische cultuur
● M. Bernal zegt: bijdragen egypte, afrika, nabije oosten aan europese cultuur
werden verdraaid door racistische opvattingen
→ creatief zijn → ook raszuiver zijn
→ griekenland: vermenging van koloniserende afrikanen (onaanvaardbaar)
2. Griekse tragedie
● geschiedenis
→ in de 5e eeuw v.ch. → toneelschrijven, acteren en theaterproductie
→ 3 basisvormen → tragedie, komedie en satyr plays
● locaties
→ openluchttheater → theatron
● plot
→ geïnspireerd uit stukjes van griekse mythologie (griekse religie)
→ geweld en sterven mochten niet op podium
● religie → griekse religie, aanbidding voor groep goden → Zeus en Hera
, ● oorsprong
→ eerst ceremonies ter ere van Dionysus = god wijn, vruchtb., feestvreugde
2.1 Dithyramb
● = lange hymne gezongen en gedanst door 50 mannen
→ vorm van moderne kooruitvoering
→ leider: zong geïmproviseerd verhaal → andere refrein
→ beschouwd als begin griekse drama
→ ter ere van Dionysus
2.2 Grieks theater en democratie
● Athene = geboorteplaats van democratie
● democratie voor vrije burgers: mannen
● theater als proeftuin voor directe democratie → spiegel realiteit
● na voorstellingen problemen bespreken met anderen
● vrouwen spelen door maskers
2.3 Wie waren de toneelschrijver
● Aeschylus
→ eerste die drama ontwikkelde (alleenstaand) → grondlegger
→ stukken over adellijke families, abstracte thema’s
→ lyrische poëzie en dramatische structuur
→ voegde tweede acteur toe → dialoog, protagonist en antagonist
→ voorbeelden: Seven Against Thebes, The Oresteia Trilogy, The Persians
● Sophocles
→ plotopbouw → opbouwen naar climax
→ op vakkundige wijze introduceren van personages en info
→ dramatische wedstrijden tijdens religieuze festivals van Dionysia
→ voorbeelden: Oedipus the King, Antigone, Electra, Philoctetes,...
● Euripides
→ meest moderne schrijver → sympathieke weergave vrouwen, realisme, mix
tragedie en melodrama en komedie, sceptisch over goden en helden
→ goden als menselijk en feilbaar
→ richten op innerlijke leven → meest tragische dichter
→ voorbeelden: Medea, Andromache, The Trojan Women, Bacchae,...
2.4 Koor
● = 12/15 mannen begeleid door aulete (dubbelrietinstrument) + dansen
→ chorodidaskalos = koorleider voor festivalproducties
→ dramatische functies: uitleg, commentaar, interactie met personages,
beschreef handeling buiten het toneel
→ vertegenwoordigen van gewone volk (in tragedies) door tragische held
, 3. Griekse komedie
3.1 Historische achtergrond
● oorlog
→ peloponnesische oorlog (413 v.ch): tussen sparta en athene
→ atheense rijk stortte in
● verval van democratie
→ sparta had oligarchie (groepjes elite) die akropolis binnenviel
● pest
→ pestepidemie: kwart van bevolking dood → ook leider Pericles
● economische achteruitgang
→ gebaseerd op handel met andere steden
→ verlies na oorlog → armoede
3.2 Verschil tussen komedie en satire plays
● satyr plays
→ mythisch verleden, landelijk, chaos, geen verzoening op einde,
gespeeld na 3 tragedies, spotten met situatie van tragische situaties
→ werd uiteindelijk komedie
● komedie
→ heden, stedelijk, orde en compromis, gekke antwoorden voor echte
problemen, gespeeld na satyr plays, spotten met machtige mannen
3.3 Structuur van komedie
1. alledaagse scène
2. gebeurt iets dat crisis veroorzaakt
3. oplossen van crisis
4. zaken keren terug naar huidige of betere staat
5. happy end met verzoening door feest (vaak huwelijk)
<-> satyr plays en theater: die willen meer chaos en drama
● Divina Comedia: gedicht van Alighieri, niet veel grappen maar over gelukkig
einde na christelijke tijd vol lijden
3.4 Twee principes van oude komedie
● superioriteit
→ superioriteit-spot-vernederingstheorie (Hobbes)
→ over plotselinge handeling door zichzelf of iets misvormt dat plotselijke
glorie brengt en toejuicht (uitlachen van andere gekheden)
→ van hoger af kijken, jij maakt iets niet mee
● incongruentie
→ theorie van teleurstelling (Kant)
→ lachen is emotie na een gespannen verwachting van niets
→ Schopenhauer: oorzaak lachen door incongruentie tussen dingen
→ voorbeeld: iets niet kunnen pakken omdat het te hoog staat (uitlachen)
1. Wat is theater? → geen eenduidige definitie, niet één verhaallijn
● theater van Dionysus in Athene
→ mensen van boven
→ stage = orchestre
→ zo was theater deel van de stad → fiction within reality (connection)
● Sadler’s Wells in London
● Kabuki-Za theater in Tokyo → intellectuele mensen zaten apart
● Kunqu Opera theater in China → zwevend gebouw
● theatron = waar de mensen zitten = ‘a place to see’
● spectare = ‘to view, watch, behold
● shibai = ‘to be on the grass’
→ woorden die aanduiden dat theater is toegeschreven tot het publiek
→ eerst tot God daarna voor menselijke dialogen
1.1 Mythes en rituelen als prototypes (voorbeelden) van theater
● ritueel (herhaling)
→ samenleving w. zich bewust van krachten die hun voorzieningen beïnvloed
→ schrijven gebeurtenissen toe aan bovennatuurlijke / magische krachten
→ verband tussen handeling en resultaat → ceremonies / rituelen
→ ritueel maken om tot boven te spreken
● mythe (verhalen)
→ verhalen die ritueel verklaren, verhullen of idealiseren
→ bevatten vertegenw. met bovennatuurlijke krachten
→ in theater: kostuums en maskers voor deze mythische wezens
→ fictie verbergt de drama
1.2 Waarschuwing
● deze theorie kwam van mensen die geloofden in ‘cultural Darwinism’
→ ontwikkelen van theater van primitief → complex
→ beweren dat westerse theatervormen (rituelen) superieur waren
→ ‘minder ontwikkelde’ zouden europese cultuur bereiken
→ denken dat europa op het einde is van culturele evolutie
1.3 Verhaalvertelling als prototype van theater
● vertellen en luisteren naar verhalen
→ fundamentele menselijk genot
→ herinnering van gebeurtenis door pantomime, imitatie en rol
● imitatie
→ imiteren van dieren of verhalende vormen van dans en zang
→ mensen al lang plezier aan imiteren en het zien daarvan (Aristoteles)
, ● fantasie
→ 20ste eeuw: nadruk op fantasie voor escapisme
→ theater voor definiëren, begrijpen of ontsnappen aan wereld
1.4 Hoe rituelen en verhaalvertelling theater werden
● komische visie
→ biedt afstandelijke kijk op menselijke problemen (testen)
→ afstand op afwijkingen van normen te zien → soc. probl. analyseren
● aesthetic scene
→ rituelen die belangrijk waren voor welzijn → vielen weg
→ meer bewondering voor artistieke kwaliteiten (religieus nut weg)
→ performatieve elementen tot theatrale ervaringen → opkomst
● publiek
→ waarde van theater als autonome en artistieke activiteit erkennen
→ rituelen en vertellen van verhalen: functioneel en artistiek
1.5 Pre-greek passion plays
● Abydos passion plays
→ heropvoering van leven of dood van Osiris (zoon aarde en hemel)
→ vermoord door broer Set (wetenschappers ontkennen)
→ in dit stuk gelooft publiek in goddelijke krachten, 2500-500 v.ch.
1.6 Verschil tussen oude egypte en oude griekse theater
● oude egypte = 3150-641 v.ch., noord-afrika, statisch en herhalend
→ theater: enkel rituele met dezelfde ceremonies
● oude griekse = 1500-300 v.ch., athene, dynamisch en veranderend
→ theater: elk jaar nieuwe stukken, zetten beslissende stap n. autonoom the.
1.7 Constructie van witte geschiedenis doorheen het wissen van afrikaanse en
aziatische cultuur
● M. Bernal zegt: bijdragen egypte, afrika, nabije oosten aan europese cultuur
werden verdraaid door racistische opvattingen
→ creatief zijn → ook raszuiver zijn
→ griekenland: vermenging van koloniserende afrikanen (onaanvaardbaar)
2. Griekse tragedie
● geschiedenis
→ in de 5e eeuw v.ch. → toneelschrijven, acteren en theaterproductie
→ 3 basisvormen → tragedie, komedie en satyr plays
● locaties
→ openluchttheater → theatron
● plot
→ geïnspireerd uit stukjes van griekse mythologie (griekse religie)
→ geweld en sterven mochten niet op podium
● religie → griekse religie, aanbidding voor groep goden → Zeus en Hera
, ● oorsprong
→ eerst ceremonies ter ere van Dionysus = god wijn, vruchtb., feestvreugde
2.1 Dithyramb
● = lange hymne gezongen en gedanst door 50 mannen
→ vorm van moderne kooruitvoering
→ leider: zong geïmproviseerd verhaal → andere refrein
→ beschouwd als begin griekse drama
→ ter ere van Dionysus
2.2 Grieks theater en democratie
● Athene = geboorteplaats van democratie
● democratie voor vrije burgers: mannen
● theater als proeftuin voor directe democratie → spiegel realiteit
● na voorstellingen problemen bespreken met anderen
● vrouwen spelen door maskers
2.3 Wie waren de toneelschrijver
● Aeschylus
→ eerste die drama ontwikkelde (alleenstaand) → grondlegger
→ stukken over adellijke families, abstracte thema’s
→ lyrische poëzie en dramatische structuur
→ voegde tweede acteur toe → dialoog, protagonist en antagonist
→ voorbeelden: Seven Against Thebes, The Oresteia Trilogy, The Persians
● Sophocles
→ plotopbouw → opbouwen naar climax
→ op vakkundige wijze introduceren van personages en info
→ dramatische wedstrijden tijdens religieuze festivals van Dionysia
→ voorbeelden: Oedipus the King, Antigone, Electra, Philoctetes,...
● Euripides
→ meest moderne schrijver → sympathieke weergave vrouwen, realisme, mix
tragedie en melodrama en komedie, sceptisch over goden en helden
→ goden als menselijk en feilbaar
→ richten op innerlijke leven → meest tragische dichter
→ voorbeelden: Medea, Andromache, The Trojan Women, Bacchae,...
2.4 Koor
● = 12/15 mannen begeleid door aulete (dubbelrietinstrument) + dansen
→ chorodidaskalos = koorleider voor festivalproducties
→ dramatische functies: uitleg, commentaar, interactie met personages,
beschreef handeling buiten het toneel
→ vertegenwoordigen van gewone volk (in tragedies) door tragische held
, 3. Griekse komedie
3.1 Historische achtergrond
● oorlog
→ peloponnesische oorlog (413 v.ch): tussen sparta en athene
→ atheense rijk stortte in
● verval van democratie
→ sparta had oligarchie (groepjes elite) die akropolis binnenviel
● pest
→ pestepidemie: kwart van bevolking dood → ook leider Pericles
● economische achteruitgang
→ gebaseerd op handel met andere steden
→ verlies na oorlog → armoede
3.2 Verschil tussen komedie en satire plays
● satyr plays
→ mythisch verleden, landelijk, chaos, geen verzoening op einde,
gespeeld na 3 tragedies, spotten met situatie van tragische situaties
→ werd uiteindelijk komedie
● komedie
→ heden, stedelijk, orde en compromis, gekke antwoorden voor echte
problemen, gespeeld na satyr plays, spotten met machtige mannen
3.3 Structuur van komedie
1. alledaagse scène
2. gebeurt iets dat crisis veroorzaakt
3. oplossen van crisis
4. zaken keren terug naar huidige of betere staat
5. happy end met verzoening door feest (vaak huwelijk)
<-> satyr plays en theater: die willen meer chaos en drama
● Divina Comedia: gedicht van Alighieri, niet veel grappen maar over gelukkig
einde na christelijke tijd vol lijden
3.4 Twee principes van oude komedie
● superioriteit
→ superioriteit-spot-vernederingstheorie (Hobbes)
→ over plotselinge handeling door zichzelf of iets misvormt dat plotselijke
glorie brengt en toejuicht (uitlachen van andere gekheden)
→ van hoger af kijken, jij maakt iets niet mee
● incongruentie
→ theorie van teleurstelling (Kant)
→ lachen is emotie na een gespannen verwachting van niets
→ Schopenhauer: oorzaak lachen door incongruentie tussen dingen
→ voorbeeld: iets niet kunnen pakken omdat het te hoog staat (uitlachen)
