Lessen gezinspedagogiek
LES 1: 12/02
Deel 1: wat is gezinspedagogiek
Opvoeding is geen neutraal onderwerp, net zoals opvoeden niet neutraal is
Pedagogische tik is niet pedagogisch (leren aan kinderen dat geweld een mogelijke oplossing
is om uit situatie te raken)
In België: kinderen slaan (pedagogische tik) is niet strafbaar
Opvoeding is nooit louter een private aangelegenheid, ze vindt plaats binnen een web van relaties
tussen kinderen, ouders, scholen, buurt, beleid en samenleving waarin waarden verwachtingen en
machtsverhoudingen voortduren op elkaar inwerken
“Gezinspedagogiek biedt een kader om na te denken over wat opvoeding zou kunnen of moeten
zijn in een democratische en pluralistische samenleving”
Ouders vaak:
Neiging om zich op te roepen tot opvoedingsexperts vaak omdat het vroeger ‘beter’ was
Opvoeding wordt herleidt tot wat ouders DOEN
Opvoeding dat bijgestuurd kan worden, we kunnen opvoedingscapaciteiten van ouders verbeteren!
1. Ouderschap VS opvoeding: een noodzakelijk onderscheid
1.1. Parenting en upbringing: twee begrippen, twee werelden
Ouderschap verwijst naar het handelen van ouders
Grenzen bewaken, structuur bieden, consequent zijn
Reactie op dreftbui van de kinderen: beoordelen van ouder op basis van de handeling/
gedrag
o Reactie op het gedrag kunnen worden vergeleken met andere strategieën!
Manier van denken: instrumentele logica van opvoeding: opvoeding wordt gezien als
middel om iets te kunnen bereiken bij een kind
o Dominante logica! & invloedrijk (komt terug in
opvoedingsondersteuningsprogramma’s)
o Aanleren van pos gedrag (=middel) tov het kind (pos parenting) doel: kind zal pos
gedrag stellen!
Gevolg voor ouders? ‘zolang je deze techniek gebruikt, zal je goed opvoeden’
Dit perspectief: niet fout! Maar perspectief is onvolledig!!
,KERN
Opvoeding valt volledig samen met ouderschap: verwijnen van iets fundementeel!!
Opvoeding wordt gereduceerd tot wat ouders DOEN
o Ouderschap: manier van handelen
o Opvoeding: veel breder, kinderen worden opgenomen in wereld die al besteet
Opvoeding wordt normatieve, maatschappelijke praktijk
Opvoeding: impliceert bepaalde opvattingen, normatieve keuzes worden
gemaakt
Gezinspedagogiek vertrekt vanuit de vraag hoe opvoeding begrepen moet worden!!
Niet logisch om te stellen dat kinderen al deel uitmaken van de samenleving waarin ze
terechtkomen
Parenting (ouderschap) & upbringing (opvoeding)
Parenting: VERWIJST NAAR HET GEHEEL VAN HANDELINGEN, VAARDIGHEDEN EN STRATEGIEËN DIE
OUDERS INZETTEN
Gedragswetenschappelijk onderzoek en focus op effectiviteit
Gedragsmatige, instrumentele benadering waarin effectiviteit, controle en
voorspelbaarheid centraal staan
Drie soorten vragen: wat werkt, welk gedrag van ouders leidt tot welk gedrag van kinderen,
hoe kunnen ouders efficiënter handelen (wat efficiënt is verdwijnt uit beeld!!)
Vb nanny: obv wetenschappelijk onderzoek en drie vragen stelt ze specifiek
opvoedingsgedrag die zouden moeten werken bij de kinderen
Nooit verwezen naar de context waarbinnen context moet gebeuren
Vb parenting: talrijke opvoedingsprogramma’s die ouders leren omgaan met alledaagse
opvoedingssituaties, focus op aanleren van specifieke technieken of vaardigheden waarmee
ouders het gedrag van hun kinderen kunnen sturen
Upbringing: GAAT OVER HET BREDERE PROCES WAARIN KINDEREN WORDEN OPGENOMEN IN EEN
WERELD DIE AL BESTAAT
Leren over wat wenselijk is, normaal is en hoe zij zich kunnen interageren met anderen
Vb van de dode kat dochter gaat knuffel halen (is geen techniek maaaar in
de context dat ze kent om te zorgen voor de zieke)
Ontwikkelen gevoel voor wat hoort en wat niet hoort
Leren allerhande in pedagogische ruimtes (= speelplaats, school, thuis,…)
Gaat veel verder dan ouderlijke handelingen, maar om deel worden van een bredere morele,
sociale, economische en culturele orde
<-> in idee van supernanny: maar één pedagogische ruimte (=thuisgezin)
Duitse concept: Erziehung: omvat dubbele beweging: opvoeding wordt beschouwd als doelgericht
handelen én als sociale insluiting in een gemeenschappelijke wereld
,Upbringing kan niet worden gereduceerd tot opvoeden want verwijst naar de intentionele praktijk
van volwassenen die kinderen begeleiden in hun ontwikkeling, nadruk ligt hierbij op het handelen
van de opvoeder in relatie tot degene die opgevoed wordt
MAAARR upbringing verwijst niet alleen wat opvoeders doen, maar naar het gehele proces
waarin kinderen worden opgenomen in een wereld van betekenissen, gewoonten en relaties
Duss upbringing behouden als term om de gelaagdheid te bewaren en expliciet uit te drukken
dat gezinspedagogiek zich niet enkel bezighoudt met het handelen van ouders, maar ook met
de relationele ruimte waarin mensen samen opgroeien
Dus:
Parenting = het proces (wat ouders doen)
Upbringing = het resultaat / de context (hoe iemand gevormd is)
1.2. De keuze voor opvoeding
Maaar toch vertalen naar OPVOEDING! (wordt gezien als morele en relationele praktijk en niet louter
als intentionele beïnvloeding)
= manier waarop kinderen en volwassenen samen een leefwereld vormen van betekenissen, regels,
verwachtingen en responsiviteit (= bereidheid en vermogen van opvoeders om zich te laten raken
door wat het kind toont en daarop afgestemd te antwoorden)
Responsiviteit veronderstelt wederkeringheid: niet alleen het kind leert van de volwassene,
ook de volwassene laat zich vormen door wat het kind vraagt, toont of weigert
+ aansluiting traditie waarin opvoeding wordt begrepen als een publieke verantwoordelijkheid
Onderscheid tss ouderschap en opvoeding is zowel epistemologisch als politiek:
Politieke en epistemologische loopt door elkaar
EPISTEMOLOGISCH: manier waarop kennis over opvoeding wordt gevormd
Welke vormen van kennis worden gebruikt…
Welke methoden gebruiken onderzoekers en welke vormen van kennis zijn geldig en
betrouwbaar
>> in benadering van ouderschap: gebeurt vaak binnen gedragswetenschappelijke logica
waarin opvoeding wordt herleid tot observeerbare en meetbare uitkomsten
, POLITIEK
Kennis is niet waardevrij, maar hangt samen met bredere ideeën over verantwoordelijkheid,
normaliteit en sturing
Door te bepalen wat als goede of effectieve opvoeding geldt, beïnvloeden beleid en
wetenschap mee hoe gezinnen zich moeten gedragen en welke normen als vanzelfsprekend
worden gezien
Politiek= vraag hoe verantwoordelijkheid wordt verdeelt in de SL, wie wordt beoordeeld, wie
wordt aangesproken, wie wordt gezien als een probleem
o Opvoeding herleiden tot parenting is pol keuze
o Beleidsnota’s of initiatieven verwijzen vaak naar de ‘versterking van
opvoedingsvaardigheden’ >> opvoeding wordt object van meting!!
Risico: opzetten van een normaliserend discours over juiste opvoeding
Kan ervoor zorgen dat mensen met andere opvoedingsmethoden als deviant worden
aanschouwt
Armoede: discours op parenting?
Ouders die niet betrokken zijn worden beschouwd als slechte ouders, worden daar ook op
aangesproken
Alle verantwoordelijkheid van opvoeding ligt bij de ouders zonder aandacht te hebben voor
structurele ongelijkheden
Ouders hebben geen geld, netwerk om mee te draaien, om zich te betrekken bij de
schoolomgeving van hun kind
Opvoedingspraktijken kunnen op een andere manier uitdrukking geven aan zorg en nabijheid
(vb. eten aan de buren geven, … ipv elke dag één op één bezig te zijn met je kind)
Dispositief:
= geheel van instituties, discoursen, technieken en praktijken die samen een bepaalde manier van
kijken vanzelfsprekend maakt en menselijk gedrag richting geeft
Netwerk van maatregelen, kennisvormen en routines waarmee de samenleving zichzelf
bestuurt.
Bevat dan vb beleidsteksten, mediacampagnes, opvoedingsprogramma’s,… die allemaal vaak
impliciet, bepalen wat als goede opvoeding geldt
Opvoeding wordt zo een punt van overheidssturing via wetgeving, opvoedingsondersteuning
en publieke communicatie
Veel onderzoek: volgen vaak dit paradigma
Epistemologische vernauwing: miskent dat opvoeding ook een interpretatieve en morele
praktijk is, waarin betekenis, waarden en machtsverhoudingen een rol spelen
Gedragswetenschappeelijke benadering: opvoeding vaak als causaal proces
LES 1: 12/02
Deel 1: wat is gezinspedagogiek
Opvoeding is geen neutraal onderwerp, net zoals opvoeden niet neutraal is
Pedagogische tik is niet pedagogisch (leren aan kinderen dat geweld een mogelijke oplossing
is om uit situatie te raken)
In België: kinderen slaan (pedagogische tik) is niet strafbaar
Opvoeding is nooit louter een private aangelegenheid, ze vindt plaats binnen een web van relaties
tussen kinderen, ouders, scholen, buurt, beleid en samenleving waarin waarden verwachtingen en
machtsverhoudingen voortduren op elkaar inwerken
“Gezinspedagogiek biedt een kader om na te denken over wat opvoeding zou kunnen of moeten
zijn in een democratische en pluralistische samenleving”
Ouders vaak:
Neiging om zich op te roepen tot opvoedingsexperts vaak omdat het vroeger ‘beter’ was
Opvoeding wordt herleidt tot wat ouders DOEN
Opvoeding dat bijgestuurd kan worden, we kunnen opvoedingscapaciteiten van ouders verbeteren!
1. Ouderschap VS opvoeding: een noodzakelijk onderscheid
1.1. Parenting en upbringing: twee begrippen, twee werelden
Ouderschap verwijst naar het handelen van ouders
Grenzen bewaken, structuur bieden, consequent zijn
Reactie op dreftbui van de kinderen: beoordelen van ouder op basis van de handeling/
gedrag
o Reactie op het gedrag kunnen worden vergeleken met andere strategieën!
Manier van denken: instrumentele logica van opvoeding: opvoeding wordt gezien als
middel om iets te kunnen bereiken bij een kind
o Dominante logica! & invloedrijk (komt terug in
opvoedingsondersteuningsprogramma’s)
o Aanleren van pos gedrag (=middel) tov het kind (pos parenting) doel: kind zal pos
gedrag stellen!
Gevolg voor ouders? ‘zolang je deze techniek gebruikt, zal je goed opvoeden’
Dit perspectief: niet fout! Maar perspectief is onvolledig!!
,KERN
Opvoeding valt volledig samen met ouderschap: verwijnen van iets fundementeel!!
Opvoeding wordt gereduceerd tot wat ouders DOEN
o Ouderschap: manier van handelen
o Opvoeding: veel breder, kinderen worden opgenomen in wereld die al besteet
Opvoeding wordt normatieve, maatschappelijke praktijk
Opvoeding: impliceert bepaalde opvattingen, normatieve keuzes worden
gemaakt
Gezinspedagogiek vertrekt vanuit de vraag hoe opvoeding begrepen moet worden!!
Niet logisch om te stellen dat kinderen al deel uitmaken van de samenleving waarin ze
terechtkomen
Parenting (ouderschap) & upbringing (opvoeding)
Parenting: VERWIJST NAAR HET GEHEEL VAN HANDELINGEN, VAARDIGHEDEN EN STRATEGIEËN DIE
OUDERS INZETTEN
Gedragswetenschappelijk onderzoek en focus op effectiviteit
Gedragsmatige, instrumentele benadering waarin effectiviteit, controle en
voorspelbaarheid centraal staan
Drie soorten vragen: wat werkt, welk gedrag van ouders leidt tot welk gedrag van kinderen,
hoe kunnen ouders efficiënter handelen (wat efficiënt is verdwijnt uit beeld!!)
Vb nanny: obv wetenschappelijk onderzoek en drie vragen stelt ze specifiek
opvoedingsgedrag die zouden moeten werken bij de kinderen
Nooit verwezen naar de context waarbinnen context moet gebeuren
Vb parenting: talrijke opvoedingsprogramma’s die ouders leren omgaan met alledaagse
opvoedingssituaties, focus op aanleren van specifieke technieken of vaardigheden waarmee
ouders het gedrag van hun kinderen kunnen sturen
Upbringing: GAAT OVER HET BREDERE PROCES WAARIN KINDEREN WORDEN OPGENOMEN IN EEN
WERELD DIE AL BESTAAT
Leren over wat wenselijk is, normaal is en hoe zij zich kunnen interageren met anderen
Vb van de dode kat dochter gaat knuffel halen (is geen techniek maaaar in
de context dat ze kent om te zorgen voor de zieke)
Ontwikkelen gevoel voor wat hoort en wat niet hoort
Leren allerhande in pedagogische ruimtes (= speelplaats, school, thuis,…)
Gaat veel verder dan ouderlijke handelingen, maar om deel worden van een bredere morele,
sociale, economische en culturele orde
<-> in idee van supernanny: maar één pedagogische ruimte (=thuisgezin)
Duitse concept: Erziehung: omvat dubbele beweging: opvoeding wordt beschouwd als doelgericht
handelen én als sociale insluiting in een gemeenschappelijke wereld
,Upbringing kan niet worden gereduceerd tot opvoeden want verwijst naar de intentionele praktijk
van volwassenen die kinderen begeleiden in hun ontwikkeling, nadruk ligt hierbij op het handelen
van de opvoeder in relatie tot degene die opgevoed wordt
MAAARR upbringing verwijst niet alleen wat opvoeders doen, maar naar het gehele proces
waarin kinderen worden opgenomen in een wereld van betekenissen, gewoonten en relaties
Duss upbringing behouden als term om de gelaagdheid te bewaren en expliciet uit te drukken
dat gezinspedagogiek zich niet enkel bezighoudt met het handelen van ouders, maar ook met
de relationele ruimte waarin mensen samen opgroeien
Dus:
Parenting = het proces (wat ouders doen)
Upbringing = het resultaat / de context (hoe iemand gevormd is)
1.2. De keuze voor opvoeding
Maaar toch vertalen naar OPVOEDING! (wordt gezien als morele en relationele praktijk en niet louter
als intentionele beïnvloeding)
= manier waarop kinderen en volwassenen samen een leefwereld vormen van betekenissen, regels,
verwachtingen en responsiviteit (= bereidheid en vermogen van opvoeders om zich te laten raken
door wat het kind toont en daarop afgestemd te antwoorden)
Responsiviteit veronderstelt wederkeringheid: niet alleen het kind leert van de volwassene,
ook de volwassene laat zich vormen door wat het kind vraagt, toont of weigert
+ aansluiting traditie waarin opvoeding wordt begrepen als een publieke verantwoordelijkheid
Onderscheid tss ouderschap en opvoeding is zowel epistemologisch als politiek:
Politieke en epistemologische loopt door elkaar
EPISTEMOLOGISCH: manier waarop kennis over opvoeding wordt gevormd
Welke vormen van kennis worden gebruikt…
Welke methoden gebruiken onderzoekers en welke vormen van kennis zijn geldig en
betrouwbaar
>> in benadering van ouderschap: gebeurt vaak binnen gedragswetenschappelijke logica
waarin opvoeding wordt herleid tot observeerbare en meetbare uitkomsten
, POLITIEK
Kennis is niet waardevrij, maar hangt samen met bredere ideeën over verantwoordelijkheid,
normaliteit en sturing
Door te bepalen wat als goede of effectieve opvoeding geldt, beïnvloeden beleid en
wetenschap mee hoe gezinnen zich moeten gedragen en welke normen als vanzelfsprekend
worden gezien
Politiek= vraag hoe verantwoordelijkheid wordt verdeelt in de SL, wie wordt beoordeeld, wie
wordt aangesproken, wie wordt gezien als een probleem
o Opvoeding herleiden tot parenting is pol keuze
o Beleidsnota’s of initiatieven verwijzen vaak naar de ‘versterking van
opvoedingsvaardigheden’ >> opvoeding wordt object van meting!!
Risico: opzetten van een normaliserend discours over juiste opvoeding
Kan ervoor zorgen dat mensen met andere opvoedingsmethoden als deviant worden
aanschouwt
Armoede: discours op parenting?
Ouders die niet betrokken zijn worden beschouwd als slechte ouders, worden daar ook op
aangesproken
Alle verantwoordelijkheid van opvoeding ligt bij de ouders zonder aandacht te hebben voor
structurele ongelijkheden
Ouders hebben geen geld, netwerk om mee te draaien, om zich te betrekken bij de
schoolomgeving van hun kind
Opvoedingspraktijken kunnen op een andere manier uitdrukking geven aan zorg en nabijheid
(vb. eten aan de buren geven, … ipv elke dag één op één bezig te zijn met je kind)
Dispositief:
= geheel van instituties, discoursen, technieken en praktijken die samen een bepaalde manier van
kijken vanzelfsprekend maakt en menselijk gedrag richting geeft
Netwerk van maatregelen, kennisvormen en routines waarmee de samenleving zichzelf
bestuurt.
Bevat dan vb beleidsteksten, mediacampagnes, opvoedingsprogramma’s,… die allemaal vaak
impliciet, bepalen wat als goede opvoeding geldt
Opvoeding wordt zo een punt van overheidssturing via wetgeving, opvoedingsondersteuning
en publieke communicatie
Veel onderzoek: volgen vaak dit paradigma
Epistemologische vernauwing: miskent dat opvoeding ook een interpretatieve en morele
praktijk is, waarin betekenis, waarden en machtsverhoudingen een rol spelen
Gedragswetenschappeelijke benadering: opvoeding vaak als causaal proces
