Mens & Gezondheid 2 (volledige samenvatting)

INTRODUCTIE IN DE PATHOLOGIE
1 INLEIDING IN DE PATHOLOGIE

1.1 WAT HOUDT PATHOLOGIE IN?
STOORNIS VS. PROBLEEM:
Een stoornis = iets dat in de persoon zelf ligt, aangeboren en blijvend is, officieel
gediagnosticeerd moet worden en duidelijke beperkingen geeft in het dagelijks leven.

Een probleem = een moeilijkheid die tijdelijk en afhankelijk van de situatie of
omgeving is, en meestal weer verdwijnt of oplosbaar is met hulp.

PSYCHOPATHOLOGIE VS. STOORNIS:
Psychopathologie = de wetenschappelijke studie van psychische stoornissen.

Stoornis = een concrete psychische aandoening bij een individu, met specifieke
kenmerken en diagnostische criteria.

PSYCHOPATHOLOGIE:
- Geen exacte wetenschap
- Doel: zo goed mogelijk achterhalen wat er aan de hand is (niet altijd meteen
duidelijk, zoals bv. wel bij een bloedtest)
- Bestaat uit:
 Beschrijving: symptomen en kenmerken in kaart brengen
 Classificatie: onderverdelen in groepen of categorieën
 Oorzaken: achterhalen van de mogelijke oorzaken
 Behandelingen: afstemmen van de behandeling obv oorzaken


1.2 BELANGRIJKE CONCEPTEN
SYMPTOOM, SYNDROOM & COMORBIDITEIT:
Symptoom = een klacht waarmee iemand zich aanmeldt en die als eerste opvalt.

Syndroom = een verzameling van symptomen die op een bepaalde manier
samenkomen.

Comorbiditeit = het samen voorkomen van verschillende stoornissen of syndromen.
- Soms camoufleert de ene stoornis de andere (bv. alcoholverslaving kan een
angststoornis verbergen)

VOORBEELD:
Syndroom:
- Gegeneraliseerde angststoornis -> symptomen zoals piekeren, slaapproblemen,
bezorgdheid,…
- Middel gerelateerde stoornis -> symptomen zoals sterk verlangen,
ongecontroleerd gebruik, onvermogen om te stoppen,…
 Comorbiditeit = beide problematieken komen samen voor bij één individu.



1.3 (AB)NORMAAL GEDRAG – WAAR LIGT DE GRENS?

,(AB)NORMAAL GEDRAG – 6 CRITERIA:
Uitzonderlijk: gedrag wijkt af van wat de meeste mensen doen
- Bv. iemand die bijna nooit met anderen praat

Sociaal afwijkend: gedrag past niet bij wat normaal wordt gevonden in de samenleving
- Bv. iemand die vaak anderen pijn doet of regels overtreedt

Foute perceptie of interpretatie van de realiteit: iemand ziet of begrijpt de
werkelijkheid verkeerd
- Bv. iemand hoort stemmen of gelooft dingen die niet waar zijn

Aanzienlijk emotioneel lijden: iemand voelt zich erg slecht of angstig, veel meer dan
normaal
- Bv. iemand voelt veel angst en paniek

Ongepast of contraproductief: gedrag werkt tegen jezelf en maakt het dagelijks leven
moeilijk
- Bv. iemand moet steeds dingen tellen of controleren

Gevaar: gedrag is gevaarlijk voor jezelf of anderen
- Bv. jezelf pijn doen of willen stoppen met het leven

 Niet alle criteria hoeven aanwezig te zijn; soms is één criterium al voldoende
om van abnormaal gedrag te spreken (bv. gevaar). Het blijft een klinische
afweging, geen optelsom.

Zie oefening ppt. – Zijn de 6 criteria wel of niet van toepassing op de casus? Leg uit?

VOORBEELDEN:
- Homoseksualiteit: vroeger als abnormaal/psychische stoornis gezien ->
behandelingen en therapieën om dit te laten verdwijnen; sinds 1973 niet meer als
stoornis erkend
- Shell Shock: soldaten hadden lichamelijke reacties, wilden niet meer naar het
front; eerst gezien als zwakte, later erkend als psychische impact van oorlog
- Burn-out: bestaat nu, veel discussie; niet in DSM, wel in ICD als werkgerelateerd
fenomeen, niet als psychische stoornis
- Depressie: perceptie en erkenning verschillen door opvoeding, cultuur en
generatie


1.4 ONTSTAAN VAN PATHOLOGIE
HOE ONTSTAAN PSYCHISCHE STOORNISSEN?
 Twee verklaringsmodellen:
 Bio-psycho-sociaal model
 Diathese-stressmodel


1.4.1 BIO-PSYCHO-SOCIAAL MODEL
BIO-PSYCHO-SOCIAAL MODEL:
- Verklaringsmodel voor het ontstaan van psychische stoornissen via een
combinatie van biologische, psychologische en sociologische factoren, die
elkaar beïnvloeden

, - Het is te eenvoudig om naar één perspectief te kijken; samenhang is belangrijk



PERSPECTIEVEN:
Biologisch perspectief: oorzaak ligt in het lichaam/biologie
(geslacht, genetica, ziektes, hersenstructuren,…)
- Bv. te weinig serotonine = biologische oorzaak van
depressie
 Behandeling: medicatie of hersengerichte aanpak
- Voordelen: wetenschappelijk onderbouwd, medicatie
kan snel effect hebben, objectief en meetbaar
- Nadelen: bijwerkingen en afhankelijkheid van
medicatie, geen aandacht voor psychologische factoren,
focus op symptoombestrijding ipv onderliggende
oorzaken

Psychologisch perspectief: oorzaak ligt in gedrag, emoties en gedachten
(persoonlijkheid, omgang met stress,…)
- Bv. overmatig piekeren = psychologische oorzaak van angst of depressie
 Behandeling: herstructurering van gedachten
- Voordelen: aandacht voor diepere oorzaken, effectiviteit zonder medicatie,
duurzame verandering
- Nadelen: tijdrovend en intensief, moeilijk objectief meten van effecten, niet altijd
geschikt voor stoornissen met een sterk biologisch component

Sociologisch perspectief: oorzaak ligt in de omgeving en sociale interacties (gezin,
vrienden, werk, cultuur, verwachtingen,…)
- Bv. conflicten in gezin = sociale oorzaak van stress of stemmingsproblemen
 Behandeling: sociale steun, begeleiding, aanpassing omgeving
- Voordelen: aandacht voor invloed van omgeving, vermindering stigma en
vooroordelen, aandacht voor preventie
- Nadelen: moeilijk objectief te meten, minder directe behandelingsmethodieken,
biologische en psychologische factoren kunnen onderbelicht blijven


1.4.2 DIATHESE-STRESSMODEL
DIATHESE-STRESSMODEL:




- Verklaringsmodel voor het ontstaan van stoornissen via kwetsbaarheid + stress
- Diathese = aanleg of kwetsbaarheid van een individu om een stoornis te
ontwikkelen (bv. genetica)
- Stress = omgevingsfactoren of levensgebeurtenissen die de kwetsbaarheid
kunnen activeren
 Bv. prenataal trauma, fysieke/seksuele mishandeling in de kindertijd, familiale
conflicten, significante levensveranderingen,…
 Combinatie van diathese en stress kan leiden tot een stoornis (bv. depressie)

Zie oefening ppt. – Pas het diathese-stressmodel toe op de casus.