HOOFDSTUK 4: DORMANTIE EN BLOEI
4.1 DORMANTIE
4.1.1 ALGEMEEN
- Opgelegde dormantie (ongunstige uitwendige factoren)
o Licht
o Temperatuur
o Gematigde streken: deze factoren vooral in de winter
- Spontane dormantie (inwendige factoren)
o Zaden en knoppen (analoge factoren)
▪ Verse graanvruchten(gerst) kiemen niet als ze in vochtige gunstige
omstandigheden wordt gebracht, sla, tomaat
▪ Boomknoppen gevormd in de zomer
o Andere organen(bollen, knollen,…)
4.1.2 ZADEN, ZAADKIEMING EN DORMANTIE
A. Inleiding
- Rust:
o Watergehalte (<10%), ademhaling laag
o Kiemkracht afh. Van omstandigheden en soort (1 week tot +100 jaar)
- Kieming
o Imbibitie
▪ Fysische verschijnsel (H2O vindt aan colloïden
▪ Opstarten metabolisme, ademhalingsactiviteit neemt toe wanneer de
wateropname een bepaalt plateau bereikt
o Afbraak/mobilisatie reservestoffen (nog niet autotroof)
▪ Vetten 🡪 suikers
▪ Afbraak van fytine (Ca2+ en Mg2+ zouten van inositol-hexafosfaat) leveren
fosfaat, magnesium en calcium
▪ Vanuit de kiem een hormonaal signaal naar de reserve organen, waardoor de
hydrolyse van polysachariden tot oplosbare suikers en van eiwitten tot
aminozuren wordt ingezet
o Groei radicula door zaadhuid en sterke lengtegroei (etiolering)
B. Zaaddormantie en abscisinezuur
- Oorzaken van dormantie:
o Onvolgroeide embryo bij afwerpen
▪ Dergelijke zaden kunnen pas kiemen als het embryo volledig ontwikkeld is
, ▪ Hiertoe moeten zij geïmbibeerd zijn en gedurende de nodige tijd, afhankelijk
van de soort, in gunstige temperatuursomstandigheden verblijven
▪ Vooral voorjaarsbloeiers
o Zaadhuid:
▪ Mechanische weerstand voor embryo
▪ Fysische weerstand voor water en zuurstof (stekelnoot)
▪ Natuurlijke beschadiging:
● Micro-organismen
● Vertering
● Weer(overvloed van water🡪scheurtjes in zaadhuid
▪ Kunstmatig
● Scarificatie
o Voor het uitzaaien opzettelijk geperforeerd met behulp van
fijne naald of schuurpapier om er zeker van te zijn dat a het
zaad bij gebruik onmiddellijk kiemt
● Chemisch
o Zwavelzuur
o Zuurstof en water kunnen ook ‘remstoffen oxideren en uitspoelen
▪ Remstoffen in vruchten, rustende zaden en knoppen: ABA, abscisinezuur
▪ Gibberellines, cytokininen of ethyleen kunnen zaaddormantie opheffen
C. Ontdekking, structuur en transport van abscisinezuur
- Ontdekking
o VS: uit verouderende katoenvruchten en andere weefsels als ‘ABA’,
ABAkatoenbalderen
o VK: ‘Dormine’ uit overwinteringsknoppen houtige soorten oiv kortedaf-fotoperiode
o ABA speelt een grotere rol bij kiem-en winterrust dan bij bladval
- Structuur:
, - Synthese en transport
o Uit terpenoÏdenmetabolisme (mevalonzuur>IPP>carotenoïden= terpenoÏden)
o In volwassen bladeren (bij waterstress, korte dag), mogelijk ook in wortel
o Transport via floëem (extreme stresscondities ook vanuit de wortels kan worden
getransporteerd via xyleem)
o Synthese in zaden???
D. Functies van ABA
- Remmen zaadkieming (o.a. via repressie a -amylase synthese)
o De concentratie ABA en de afbraak hiervan bepaalt kieming
o Mutanten van maïs en andere planten slaat het zaad onvoldoende ABA op om
kieming te verhinderen en kiemt het zaad onmiddellijk aan de moederplant
▪ onechte viviparie
▪ Echte: natuurlijke eigenschappen vertonen zaad
▪
- Overwinteringsknoppen
o Zoals bij zaden moet ABA metabolisch worden afgebroken voordat de knoppen of
twijgen in het voorjaar hun groei kunnen hervatten
- Sluiten huidmondjes bij droogte-stress:
o De mate waarin huidmondjes openen, bepaalt grotendeels de snelheid waarmee
gasuitwisseling langsheen de epidermis plaatsvindt
o Planten die geen ABA kunnen synthetiseren zullen verwelken omdat de stomata
open blijven
o ABA wijzigt de osmotische potentiaal van de sluitcellen
4.1 DORMANTIE
4.1.1 ALGEMEEN
- Opgelegde dormantie (ongunstige uitwendige factoren)
o Licht
o Temperatuur
o Gematigde streken: deze factoren vooral in de winter
- Spontane dormantie (inwendige factoren)
o Zaden en knoppen (analoge factoren)
▪ Verse graanvruchten(gerst) kiemen niet als ze in vochtige gunstige
omstandigheden wordt gebracht, sla, tomaat
▪ Boomknoppen gevormd in de zomer
o Andere organen(bollen, knollen,…)
4.1.2 ZADEN, ZAADKIEMING EN DORMANTIE
A. Inleiding
- Rust:
o Watergehalte (<10%), ademhaling laag
o Kiemkracht afh. Van omstandigheden en soort (1 week tot +100 jaar)
- Kieming
o Imbibitie
▪ Fysische verschijnsel (H2O vindt aan colloïden
▪ Opstarten metabolisme, ademhalingsactiviteit neemt toe wanneer de
wateropname een bepaalt plateau bereikt
o Afbraak/mobilisatie reservestoffen (nog niet autotroof)
▪ Vetten 🡪 suikers
▪ Afbraak van fytine (Ca2+ en Mg2+ zouten van inositol-hexafosfaat) leveren
fosfaat, magnesium en calcium
▪ Vanuit de kiem een hormonaal signaal naar de reserve organen, waardoor de
hydrolyse van polysachariden tot oplosbare suikers en van eiwitten tot
aminozuren wordt ingezet
o Groei radicula door zaadhuid en sterke lengtegroei (etiolering)
B. Zaaddormantie en abscisinezuur
- Oorzaken van dormantie:
o Onvolgroeide embryo bij afwerpen
▪ Dergelijke zaden kunnen pas kiemen als het embryo volledig ontwikkeld is
, ▪ Hiertoe moeten zij geïmbibeerd zijn en gedurende de nodige tijd, afhankelijk
van de soort, in gunstige temperatuursomstandigheden verblijven
▪ Vooral voorjaarsbloeiers
o Zaadhuid:
▪ Mechanische weerstand voor embryo
▪ Fysische weerstand voor water en zuurstof (stekelnoot)
▪ Natuurlijke beschadiging:
● Micro-organismen
● Vertering
● Weer(overvloed van water🡪scheurtjes in zaadhuid
▪ Kunstmatig
● Scarificatie
o Voor het uitzaaien opzettelijk geperforeerd met behulp van
fijne naald of schuurpapier om er zeker van te zijn dat a het
zaad bij gebruik onmiddellijk kiemt
● Chemisch
o Zwavelzuur
o Zuurstof en water kunnen ook ‘remstoffen oxideren en uitspoelen
▪ Remstoffen in vruchten, rustende zaden en knoppen: ABA, abscisinezuur
▪ Gibberellines, cytokininen of ethyleen kunnen zaaddormantie opheffen
C. Ontdekking, structuur en transport van abscisinezuur
- Ontdekking
o VS: uit verouderende katoenvruchten en andere weefsels als ‘ABA’,
ABAkatoenbalderen
o VK: ‘Dormine’ uit overwinteringsknoppen houtige soorten oiv kortedaf-fotoperiode
o ABA speelt een grotere rol bij kiem-en winterrust dan bij bladval
- Structuur:
, - Synthese en transport
o Uit terpenoÏdenmetabolisme (mevalonzuur>IPP>carotenoïden= terpenoÏden)
o In volwassen bladeren (bij waterstress, korte dag), mogelijk ook in wortel
o Transport via floëem (extreme stresscondities ook vanuit de wortels kan worden
getransporteerd via xyleem)
o Synthese in zaden???
D. Functies van ABA
- Remmen zaadkieming (o.a. via repressie a -amylase synthese)
o De concentratie ABA en de afbraak hiervan bepaalt kieming
o Mutanten van maïs en andere planten slaat het zaad onvoldoende ABA op om
kieming te verhinderen en kiemt het zaad onmiddellijk aan de moederplant
▪ onechte viviparie
▪ Echte: natuurlijke eigenschappen vertonen zaad
▪
- Overwinteringsknoppen
o Zoals bij zaden moet ABA metabolisch worden afgebroken voordat de knoppen of
twijgen in het voorjaar hun groei kunnen hervatten
- Sluiten huidmondjes bij droogte-stress:
o De mate waarin huidmondjes openen, bepaalt grotendeels de snelheid waarmee
gasuitwisseling langsheen de epidermis plaatsvindt
o Planten die geen ABA kunnen synthetiseren zullen verwelken omdat de stomata
open blijven
o ABA wijzigt de osmotische potentiaal van de sluitcellen
