Samenvatting psychologische interventies
Hoorcollege 1:
Als psycholoog komt er veel op je af, je hoeft deze problemen niet alleen
te dragen.
- Dit hoort bij professioneel functioneren = je moet ook goed voor
jezelf zorgen
Sommige theorieën zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor een specifiek
stoornis, maar worden tegenwoordig toegepast bij andere psychologische
problemen → ook kan er voor hetzelfde stoornis verschillende
behandelingen werken
Complexe psychologische problemen
- Hebben een grote impact op het dagelijks functioneren
- Zijn vaak comorbide = meerdere problemen tegelijk. Het is moeilijk
om te bepalen welk probleem je als eerst aanpakt
- Vaak chronisch = ze bestaan al lange tijd en zijn niet plots
ontstaan. Veel cliënten hebben al eerdere behandelingen
geprobeerd, maar vallen steeds terug in het oude patroon. Hierdoor
is verandering moeilijk
Zijn gekarakteriseerd door
- Interpersoonlijke problemen = moeilijkheden in relaties met
anderen, maar ook hoe ze met zichzelf omgaan
- Persoonlijkheidspatronen = bij een persoonlijkheidsstoornis
voelen bepaalde gedachten, emoties en gedragingen als normaal,
waardoor iemand niet inziet dat hij moet veranderen
1. Egosyntoon = symptomen beschouwt de persoon als
onderdeel van zichzelf
- Traumatische geschiedenis = veel cliënten hebben een
traumgeschiedenis. Ze vermijden vaak pijnlijke emoties. Vooral
trauma’s in de vroege kindertijd hebben invloed, omdat ze schema’s
beïnvloeden
1. Schema’s zijn diepgewortelde cognitieve patronen over jezelf,
anderen en de wereld
→ Elke common mentaal probleem (minder impactvol, korter en minder
heftige behandelingen) kan een complex mentaal stoornis worden
Behandelingsgeschiedenis
,De behandelaar moet altijd goed kijken naar de behandelgeschiedenis,
want mensen met complexe psychische problemen hebben vaak al eerder
hulp gehad.
- Behandelresistentie = symptomen verminderen niet of
onvoldoende ondanks eerdere behandeling
- Partial responders = de patiënt reageert gedeeltelijk op de
behandeling; sommige klachten verbeteren, maar veel problemen
zijn nog niet aangepakt of blijven bestaan
- Drop-out = een patiënt stopt eerder met de behandeling, omdat:
1. De behandeling niet effectief is
2. De behandeling niet past bij de symptomen of de patiënt
Twee grote behandelparadigma’s
De twee belangrijke stromingen zijn
- Psychodynamische/psychoanalytische therapieën
- Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Moderne behandelingen voor complexe problematiek zijn korter dan de
klassieke psychoanalyse (4-5 jaar), maar langer dan CGT (meestal 6
maanden). De behandelingen duren vaak 1-2 jaar
- Afhankelijk van de ernst van de problemen, complexiteit en de
individuele patiënt
Psychoanalytische therapie voor complexe problematiek is niet
gestructureerd, maar je moet flexibel zijn (meer dan bij CGT: dat erg
gestructureerd is), maar meer gefocust dan bij normale psychoanalyse
Psychoanalytische psychotherapie (Sigmund Freud)
- Ontstond aan het einde van de 19e eeuw begin 20e eeuw
Het doel was om onbewuste of diep verborgen gedachten en
gevoelens bewust te maken. De therapie onderzoekt hoe verborgen
emoties en ervaringen uit de kindertijd, invloed hebben op
- Huidig gedrag, problemen, gevoelens
- Ideeën over jezelf en anderen
→ De therapie kijkt naar hoe ervaringen uit het verleden invloed hebben
op het heden. Door intensieve en diepgaande gesprektherapie
Innerlijke conflicten
- Er is aandacht voor innerlijke conflicten, omdat deze vaak onbewust
verlopen
1. Onafhankelijk willen zijn, maar bang zijn om verlaten te
worden
,Freud legde de nadruk op de relatie tussen moeder en kind, omdat
relatiepatronen belangrijk zijn;
- Hoe iemand relatie aangaat
- Hoe hechting ontstaat
- Hoe vroege relaties later gedrag beïnvloeden
Oorspronkelijk was psychoanalyse
- Langdurig (open-ended, dus geen vaste einddatum)
- En met weinig structuur
→ De patiënt sprak vrij over alles wat in hem/haar opkwam. De klassieke
psychoanalyse (5 jaar, 5x per week, weinig structuur) bestaat nog steeds
Psychoanalytische technieken
1. Droomanalyse = dromen interpreteren om inzicht te krijgen in het
onbewuste
2. Free association = alles wat in je opkomt, gedachten vrij laten
stromen
3. Transference = gevoelens die eigenlijk gericht zij op iemand
anders, maar geprojecteerd worden op de therapeut → boosheid of
afhankelijkheid voelen tegenover de therapeut
4. Countertransference = de gevoelens en reacties van de therapeut
tegenover de cliënt. Wees je ervan bewust wat er met jou
gebeurt als je met de cliënt praat. Belangrijk in de
psychotherapie
Tegenwoordig is de psychoanalytische psychotherapie aangepast. De
moderne psychoanalytische therapie heeft een de kern (focus op relatie en
onbewuste processen), maar er is nu bewijs en het is meer tijdsgebonden.
De therapeut heeft een veel actievere rol; er is meer focus op
bijvoorbeeld het oproepen van onuitgesporken emoties
Cognitieve gedragstherapie (Anton Beck)
Volgens CGT ontstaan psychische problemen door aangeleerd gedrag en
denkpatronen.
First stage: Gedragstherapie jaren 50 en 60
Gedrag kan worden aangeleerd, maar dus ook weer worden veranderd
- Neurotische symptomen worden gezien als aangeleerde
gedragspatronen die niet goed aangepast zijn aan de situatie
Operante vs. klassieke conditionering Het gedrag is niet langer adaptief,
maar het is wel aangeleerd. We moeten het niet-adaptieve gedrag
verminderen en het adaptieve gedrag bevorderen
, - Gedragstherapie ontstond ook vanuit de wens om psychotherapie
wetenschappelijker en meer evidence-based te maken
Second stage: Cognitieve therapie jaren 60 en 70
Beck stelde dat depressie en andere stoornissen zijn ontstaan uit foutieve
gedachten en of foutieve cognitieve interpretaties.
- De behandeling moet zich richten op het corrigeren van deze
verkeerde interpretaties
- Niet alleen gedrag is namelijk belangrijk, maar ook de gedachten en
interpretaties
Bij depressie gebruikt CGT cogntieve technieken om negatieve
kernopvattingen uit te dagen. Depressie is meer cognitief gedrag dan een
mooddisorder
Third stage: Cognitieve gedragstherapie
Als je de gedachten en gedrag kan veranderen, worden de emoties ook
veranderd
- Gedachten, gevoelens en gedrag beïnvloeden elkaar voortdurend
Het doel van CGT is om gedachten en gedrag te veranderen om
gevoelens in het dagelijks leven te veranderen
Focus
De focus ligt op symptomen in het hier en nu en om praktische
vaardigheden aan te leren (ze moeten hun eigen therapeut worden, zodat
ze het uiteindelijk zelf kunnen doen)
- Een behandeling duurt meestal 6-20 sessies en 1-2 per week
- CGT is gestructureerd en heeft duidelijke doelen voor de
behandelingssessies
De patiënt moet actief meedoen, door oefeningen uit te voeren en
huiswerk te maken
Technieken
1. Cognitieve herstructurering = negatieve of foutieve gedachten
uitdagen en vervangen
2. Exposure therapie = geleidelijke blootstelling aan angstige
situaties om vermijding te verminderen
3. Gedragsexperimenten = gedragstesten uitvoeren om
overtuigingen te onderzoeken
a. Stel bijv een vraag in de les als je bang bent dat iedereen je
raar aankijkt. Als je het doet, zul je zien dat je overtuigingen
niet uitkomen
Hoorcollege 1:
Als psycholoog komt er veel op je af, je hoeft deze problemen niet alleen
te dragen.
- Dit hoort bij professioneel functioneren = je moet ook goed voor
jezelf zorgen
Sommige theorieën zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor een specifiek
stoornis, maar worden tegenwoordig toegepast bij andere psychologische
problemen → ook kan er voor hetzelfde stoornis verschillende
behandelingen werken
Complexe psychologische problemen
- Hebben een grote impact op het dagelijks functioneren
- Zijn vaak comorbide = meerdere problemen tegelijk. Het is moeilijk
om te bepalen welk probleem je als eerst aanpakt
- Vaak chronisch = ze bestaan al lange tijd en zijn niet plots
ontstaan. Veel cliënten hebben al eerdere behandelingen
geprobeerd, maar vallen steeds terug in het oude patroon. Hierdoor
is verandering moeilijk
Zijn gekarakteriseerd door
- Interpersoonlijke problemen = moeilijkheden in relaties met
anderen, maar ook hoe ze met zichzelf omgaan
- Persoonlijkheidspatronen = bij een persoonlijkheidsstoornis
voelen bepaalde gedachten, emoties en gedragingen als normaal,
waardoor iemand niet inziet dat hij moet veranderen
1. Egosyntoon = symptomen beschouwt de persoon als
onderdeel van zichzelf
- Traumatische geschiedenis = veel cliënten hebben een
traumgeschiedenis. Ze vermijden vaak pijnlijke emoties. Vooral
trauma’s in de vroege kindertijd hebben invloed, omdat ze schema’s
beïnvloeden
1. Schema’s zijn diepgewortelde cognitieve patronen over jezelf,
anderen en de wereld
→ Elke common mentaal probleem (minder impactvol, korter en minder
heftige behandelingen) kan een complex mentaal stoornis worden
Behandelingsgeschiedenis
,De behandelaar moet altijd goed kijken naar de behandelgeschiedenis,
want mensen met complexe psychische problemen hebben vaak al eerder
hulp gehad.
- Behandelresistentie = symptomen verminderen niet of
onvoldoende ondanks eerdere behandeling
- Partial responders = de patiënt reageert gedeeltelijk op de
behandeling; sommige klachten verbeteren, maar veel problemen
zijn nog niet aangepakt of blijven bestaan
- Drop-out = een patiënt stopt eerder met de behandeling, omdat:
1. De behandeling niet effectief is
2. De behandeling niet past bij de symptomen of de patiënt
Twee grote behandelparadigma’s
De twee belangrijke stromingen zijn
- Psychodynamische/psychoanalytische therapieën
- Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Moderne behandelingen voor complexe problematiek zijn korter dan de
klassieke psychoanalyse (4-5 jaar), maar langer dan CGT (meestal 6
maanden). De behandelingen duren vaak 1-2 jaar
- Afhankelijk van de ernst van de problemen, complexiteit en de
individuele patiënt
Psychoanalytische therapie voor complexe problematiek is niet
gestructureerd, maar je moet flexibel zijn (meer dan bij CGT: dat erg
gestructureerd is), maar meer gefocust dan bij normale psychoanalyse
Psychoanalytische psychotherapie (Sigmund Freud)
- Ontstond aan het einde van de 19e eeuw begin 20e eeuw
Het doel was om onbewuste of diep verborgen gedachten en
gevoelens bewust te maken. De therapie onderzoekt hoe verborgen
emoties en ervaringen uit de kindertijd, invloed hebben op
- Huidig gedrag, problemen, gevoelens
- Ideeën over jezelf en anderen
→ De therapie kijkt naar hoe ervaringen uit het verleden invloed hebben
op het heden. Door intensieve en diepgaande gesprektherapie
Innerlijke conflicten
- Er is aandacht voor innerlijke conflicten, omdat deze vaak onbewust
verlopen
1. Onafhankelijk willen zijn, maar bang zijn om verlaten te
worden
,Freud legde de nadruk op de relatie tussen moeder en kind, omdat
relatiepatronen belangrijk zijn;
- Hoe iemand relatie aangaat
- Hoe hechting ontstaat
- Hoe vroege relaties later gedrag beïnvloeden
Oorspronkelijk was psychoanalyse
- Langdurig (open-ended, dus geen vaste einddatum)
- En met weinig structuur
→ De patiënt sprak vrij over alles wat in hem/haar opkwam. De klassieke
psychoanalyse (5 jaar, 5x per week, weinig structuur) bestaat nog steeds
Psychoanalytische technieken
1. Droomanalyse = dromen interpreteren om inzicht te krijgen in het
onbewuste
2. Free association = alles wat in je opkomt, gedachten vrij laten
stromen
3. Transference = gevoelens die eigenlijk gericht zij op iemand
anders, maar geprojecteerd worden op de therapeut → boosheid of
afhankelijkheid voelen tegenover de therapeut
4. Countertransference = de gevoelens en reacties van de therapeut
tegenover de cliënt. Wees je ervan bewust wat er met jou
gebeurt als je met de cliënt praat. Belangrijk in de
psychotherapie
Tegenwoordig is de psychoanalytische psychotherapie aangepast. De
moderne psychoanalytische therapie heeft een de kern (focus op relatie en
onbewuste processen), maar er is nu bewijs en het is meer tijdsgebonden.
De therapeut heeft een veel actievere rol; er is meer focus op
bijvoorbeeld het oproepen van onuitgesporken emoties
Cognitieve gedragstherapie (Anton Beck)
Volgens CGT ontstaan psychische problemen door aangeleerd gedrag en
denkpatronen.
First stage: Gedragstherapie jaren 50 en 60
Gedrag kan worden aangeleerd, maar dus ook weer worden veranderd
- Neurotische symptomen worden gezien als aangeleerde
gedragspatronen die niet goed aangepast zijn aan de situatie
Operante vs. klassieke conditionering Het gedrag is niet langer adaptief,
maar het is wel aangeleerd. We moeten het niet-adaptieve gedrag
verminderen en het adaptieve gedrag bevorderen
, - Gedragstherapie ontstond ook vanuit de wens om psychotherapie
wetenschappelijker en meer evidence-based te maken
Second stage: Cognitieve therapie jaren 60 en 70
Beck stelde dat depressie en andere stoornissen zijn ontstaan uit foutieve
gedachten en of foutieve cognitieve interpretaties.
- De behandeling moet zich richten op het corrigeren van deze
verkeerde interpretaties
- Niet alleen gedrag is namelijk belangrijk, maar ook de gedachten en
interpretaties
Bij depressie gebruikt CGT cogntieve technieken om negatieve
kernopvattingen uit te dagen. Depressie is meer cognitief gedrag dan een
mooddisorder
Third stage: Cognitieve gedragstherapie
Als je de gedachten en gedrag kan veranderen, worden de emoties ook
veranderd
- Gedachten, gevoelens en gedrag beïnvloeden elkaar voortdurend
Het doel van CGT is om gedachten en gedrag te veranderen om
gevoelens in het dagelijks leven te veranderen
Focus
De focus ligt op symptomen in het hier en nu en om praktische
vaardigheden aan te leren (ze moeten hun eigen therapeut worden, zodat
ze het uiteindelijk zelf kunnen doen)
- Een behandeling duurt meestal 6-20 sessies en 1-2 per week
- CGT is gestructureerd en heeft duidelijke doelen voor de
behandelingssessies
De patiënt moet actief meedoen, door oefeningen uit te voeren en
huiswerk te maken
Technieken
1. Cognitieve herstructurering = negatieve of foutieve gedachten
uitdagen en vervangen
2. Exposure therapie = geleidelijke blootstelling aan angstige
situaties om vermijding te verminderen
3. Gedragsexperimenten = gedragstesten uitvoeren om
overtuigingen te onderzoeken
a. Stel bijv een vraag in de les als je bang bent dat iedereen je
raar aankijkt. Als je het doet, zul je zien dat je overtuigingen
niet uitkomen
