LEVENSBESCHOUWING
INHOUDSOPGAVE
Inhoud .................................................................................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
Overzicht ..................................................................................................................................................................... 6
RZL: vraagstelling in deze cursus................................................................................................................................... 6
Focus cursus ............................................................................................................................................................... 6
Examen ....................................................................................................................................................................... 6
Module RZL op toledo = 3 punten............................................................................................................................... 6
Schriftelijk examen = 17 punten ................................................................................................................................ 6
Les 1: secularisatie, desecularisatie, hersecularisatie ................................................................................................... 7
Secularisatie, desecularisatie en globalisering ........................................................................................................... 7
Secularisatie ............................................................................................................................................................ 7
Verfijning van secularisatiedebat ............................................................................................................................... 8
Modellen volgens Taylor ............................................................................................................................................ 8
Verfijning secularisatie ............................................................................................................................................. 8
Desacularisatie: Paradigmawissel met einde van Koude Oorlog .................................................................................. 9
Desecularisatie ...................................................................................................................................................... 10
Recent trend: hersecularisering (2007-2019) ............................................................................................................ 11
Globalisering .......................................................................................................................................................... 11
extra................................................................................................................................................................... 12
Beschavingen volgens Huntington ....................................................................................................................... 12
Godsdiensten en globalisering ................................................................................................................................ 13
Godsdiensten in internationale relaties ................................................................................................................... 13
Blinde vlek in onze media ........................................................................................................................................ 13
Les 2: denkmodellen geloof en politiek ........................................................................................................................ 14
Religie en politiek: denkmodellen ............................................................................................................................ 14
Drie verschillende vormen van secularisatie (J. Casanova) .................................................................................... 14
Drie niveaus van politieke actie ............................................................................................................................ 14
Methode ................................................................................................................................................................ 15
Verschillende denkmodellen ............................................................................................................................... 15
1.Scheiding van religie en politiek (links) .................................................................................................................. 15
2.Fusie van religie en politiek (rechts) ...................................................................................................................... 16
3.De tragische held van Max weber (zie artikel) ......................................................................................................... 17
4.Burgerlijke religie ................................................................................................................................................. 17
5.publieke Theologie en kritische politieke theologie ................................................................................................ 18
Kritische politieke theologie ................................................................................................................................. 18
1
, Christendemocratie en bevrijdingstheologie ......................................................................................................... 18
6.Christendemocratie ............................................................................................................................................. 19
Voor en tegen...................................................................................................................................................... 19
7.Bevrijdingstheologie ............................................................................................................................................ 19
Problemen.......................................................................................................................................................... 20
Conclusies ............................................................................................................................................................. 20
Les 3: Orthodoxie ....................................................................................................................................................... 21
Geopolitiek van de orthodoxe kerken – Constantinopel en Moskou ............................................................................ 21
De oorlog in Oekraïne sinds 24 februari 2022 ........................................................................................................ 21
Orthodoxe kerkgebouw ....................................................................................................................................... 21
Iconen → oosterse kerk ....................................................................................................................................... 21
Ecclesia Indivisa – Onverdeelde Kerk (tot 1054)I = geschiedenis van al dit .................................................................. 22
Romeinse Rijk – Verdeling Oost en West ............................................................................................................... 22
Latijns-Byzantijnse verdeling ............................................................................................................................... 22
.......................................................................................................................................................................... 22
Byzantijnse Rijk op zijn grootst ............................................................................................................................. 23
Byzantium .......................................................................................................................................................... 23
Moskou, Derde Rome - Rusland .............................................................................................................................. 23
Sovjetunie .......................................................................................................................................................... 24
Revival Russische kerk (1991-heden) ................................................................................................................... 24
III. Constantinopel – Oecumenisch patriarchaat ....................................................................................................... 25
Patriarchaat in het Ottomaanse Rijk ..................................................................................................................... 25
Paradox: Patriarchaat gedijt onder Ottomanen ..................................................................................................... 25
Millet in 16e eeuw: ............................................................................................................................................... 25
19e eeuw: nationalisme en etnicisering................................................................................................................. 25
Filetisme en geboorte Autocefale kerken .............................................................................................................. 26
Oecumenisch patriarchaat in Modern Turkije ....................................................................................................... 27
Rol van Oecumenisch Patriarchaat na 1922.......................................................................................................... 27
De berg Athos ..................................................................................................................................................... 27
Spirituele long van de orthodoxe wereld ............................................................................................................... 28
Patriarch Bartholomeos I (1991-heden) ................................................................................................................ 28
Relatie Moskou – Constantinopel ......................................................................................................................... 28
Russisch-Oekraïense taalverdeling ...................................................................................................................... 28
Verdeelde kerken in Oekraïne .............................................................................................................................. 28
Naar een Grieks-Slavisch schisma? ..................................................................................................................... 29
Gevolgen van Russische invasie van 2022 ............................................................................................................ 29
Het martelaarschap van de oosterse christenen ................................................................................................... 29
Paus Franciscus en Patriarch Kirill ....................................................................................................................... 29
Les 4: KATHOLICISME - gEOPOLITIEK VAN DE RELIGIES (heilige stoel) .......................................................................... 30
2
, Heilige stoel → vaticaan ......................................................................................................................................... 30
Boek: wat ik nog kwijt wil – willy claes ...................................................................................................................... 30
vaticaan ................................................................................................................................................................. 30
geopolitiek van de katholieke kerk ........................................................................................................................... 30
Rooms-katholieke kerk: Westelijke kant = latijnse wereld ...................................................................................... 30
rome: ontwikkeling ................................................................................................................................................. 31
Kroning van Karel De Grote tot keizer van het Heilig Romeinse Rijk in Rome door de paus (25/12/800) ......................... 32
Ondanks crisissen overleeft pausdom ..................................................................................................................... 32
Verlies van wereldlijke macht (1870) (een andere crisis!) .......................................................................................... 33
Nieuwe paus .......................................................................................................................................................... 34
Johannes XXIII en Tweede Vaticaans Concilie ........................................................................................................... 34
Johannes XXIII (1958-1963) en Vaticanum II .......................................................................................................... 34
Johannes Paulus II (1978-2005) → anti-communist .................................................................................................. 35
‘geest van assisi’: religies als krachten van vrede .................................................................................................. 36
Paus Johannes Paulus II (vervolg) ............................................................................................................................ 36
Jorge Bergoglio – Franciscus (2013-2025) ................................................................................................................. 37
Heilige stoel en wereldpolitiek ............................................................................................................................. 37
Islamitisch-christelijke dialoog onder Franciscus ................................................................................................. 37
Vredesrol in Oekraïne .......................................................................................................................................... 37
Dovemansgesprek met Kirill – videoconferentie Franciscus (16/03/2022) ............................................................... 38
Paus Leo XIV (verkozen mei 2025) ............................................................................................................................ 38
Les 5: Islam ............................................................................................................................................................... 39
Inleiding op Geopolitiek van de Islam ....................................................................................................................... 39
De islam, een complexe wereld ........................................................................................................................... 39
De islamitische wereld............................................................................................................................................ 39
leven van mohammed ............................................................................................................................................ 40
Koran over Jezus en christenen ................................................................................................................................ 40
HISTORISCHE KALIFATEN = belangrijke slide ........................................................................................................... 41
Snelle expansie van islam in eeuw na Mohammed (632: dood Mohammed – 732: Poiters) .......................................... 42
SOENNIETEN EN SJIETEN........................................................................................................................................ 42
Soennieten ......................................................................................................................................................... 42
Sjiieten ............................................................................................................................................................... 42
Kortste verschil (één zin):..................................................................................................................................... 42
sjisme .................................................................................................................................................................... 43
Sjiisme (Sjiitische islam) – betekenis .................................................................................................................... 43
Kernpunten van het sjiisme .................................................................................................................................. 43
kharidjieten ............................................................................................................................................................ 44
Kharidjieten – betekenis ...................................................................................................................................... 44
Kernkenmerken .................................................................................................................................................. 44
3
, Historische rol .................................................................................................................................................... 44
glorie en neergang van de moslimwereld .................................................................................................................. 45
ottomaanse rijk op zijn grootst (1683-1699) (14e-20e eeuw) ....................................................................................... 45
reactie: islamistische stromingen ............................................................................................................................ 46
moslimbroederschap ‘al ikwaan’ ............................................................................................................................. 46
de crisis in de arabische wereld ............................................................................................................................... 46
al qaeda en 9/11 ..................................................................................................................................................... 47
reacties op 9/11 ..................................................................................................................................................... 47
van lente naar burgeroorlogen ................................................................................................................................. 47
DAESh – islamitische staat (is) ................................................................................................................................ 48
islam = godsdienst in het midden ............................................................................................................................ 48
Les 6: Interreligieuze dialoog en interlevensbeshouwelijke dialoog - peace building ....................................................... 49
Religies: bron van oorlog of vrede? ........................................................................................................................... 49
Samenleven van religies.......................................................................................................................................... 49
In de loop der eeuwen ............................................................................................................................................. 49
Middeleeuwse voorloper van dialoog: Franciscus van Assisi (1182 – 1226) ................................................................. 50
Vanaf de 19e Eeuw ................................................................................................................................................. 51
Idee van ‘interreligieuze dialoog’ ............................................................................................................................. 51
Globalisering maakt dialoog tot noodzaak – Velerlei initiatieven vanaf jaren 1970 ....................................................... 52
Boost na 9/11 – ook aan Islamitische zijde ............................................................................................................... 52
Katholieke kerk: naar Nostra Aetate ....................................................................................................................... 52
Nostra Aetate: over niet-christelijke godsdiensten ................................................................................................ 53
Nostra aetate over joden ..................................................................................................................................... 53
Van nostra aetate naar assisi 1986 ....................................................................................................................... 54
Voorbereiding voor Assisi 1986 ................................................................................................................................ 54
Johannes Paulus II en de moslims ........................................................................................................................... 54
Wat was origineel aan Assisi 1986?.......................................................................................................................... 54
Franciscus op Arabisch schiereiland ....................................................................................................................... 56
Enkele citaten “human fraternity” ........................................................................................................................ 56
LES 7: AFSLUITENDE LES: NAAR EEN BESCHAVING VAN HET ‘SAMEN-LEVEN’? ............................................................ 57
Utrecht actualiteit .................................................................................................................................................. 57
case: kerststal in gemeentehuis .............................................................................................................................. 57
liberale seculiere democratie en samenleven .......................................................................................................... 57
europees verdrag voor de rechten van de mens (1950) .............................................................................................. 57
internationaal verdrag over burgerrechten (1966) ..................................................................................................... 58
scheiding tussen kerk en staat ................................................................................................................................ 58
verschilende modellen ........................................................................................................................................... 58
In België: origineel model, uniek in Europa ............................................................................................................... 59
erkende eredediensten ........................................................................................................................................... 59
4