Samenvatting Lecture Notes Psychologie | Geest & Gedrag | UA | 2025/26

H2: Geest, gedrag en psychologische
wetenschap
Wat is psychologie
= studie van de geest
 Psyche = geest
 -logie = studie
=> de wetenschap van gedrag en mentale processen

Terrein van psychologie
 Interne geestelijke processen = niet direct waarneembaar : denken, voelen, begeren
 Externe processen = direct waarneembaar : praten, lachen, lopen
Wetenschap = gebaseerd op objectieve en verifieerbare gebeurtenissen

Domeinen
 Experimentele psychologie = wetenschappelijk onderzoek
 Arbeids- en organisatiepsychologie
 Klinische psychologie = pathologieën
 Neuropsychologie = impact na trauma
 Gerontopsychologie = bij ouderen
 Schoolpsychologie = clb
 Sportpsychologie
 Forensische psychologie = rechtbank

Psychiatrie = discipline is geneeskunde, diagnose en behandeling van psychopathologie
Klinische psychologie = discipline is psycholoog
Psychotherapie = behandelvorm

Pseudopsychologie = psychologische aannamens die als wetenschappelijke waarheden worden
gepresenteerd
=> kritisch nadenken is belangrijk
 Bron?
 Is bewering redelijk of extreem
 Bewijsmateriaal?
 Conclusie beïnvloed door bias (denkfouten)?
o Emotionele bias : neiging om oordeel te vellen op basis van attitudes/ gevoelens, ipv
rationele analyse
o Confirmation bias : neiging om gebeurtenissen / informatie te herinneren die onze
aannamens te bevestigen en tegenstrijdige bewijzen te negeren/ vergeten
o Expectancy bias : onbewust invloed uitoefenen op gedrag van participanten /
resultaten van een onderzoek, gebaseerd op de verwachtingen vd onderzoeker

Perspectieven van psychologie
-> sluiten elkaar niet uit
 Biologisch persectief
 Cognitief perspectief
 Behavioristisch perspectief

,  Perspectief van de gehele persoon
 Ontwikkelingsperceptief
 Socioculturele perspectief

Biologisch pespectief
= invloed v/h lichaam op mentale processen en visa versa
 Start moderne psychologie.
o Descartes : dualisme = scheiding tussen spitituele geest en fysieke lichaam =
rationalisme
o Nieuwe ontdekkingen in anatomie + fysiologie -> biologische processen liggen ten
grondslag aan sensaties en eenvoudige reflexmatige gedragingen ipv spirituele
krachten
o Effecten op geneeskunde
 Focus op fysieke en minder aandacht voor de geestelijke aspecten van
gezondheid
 Psychologie wordt apparte discipline
 Dualisme vertraagd ontwikkeling van holistische benadering zoals
biopsychosociale model
 Later inzicht in wederzijdse beïnvloeding vd psychische toestand en
lichamelijke gezondheid
 Empirisme = waarnemingen, ervaringen en experimenteln zijn enige ware bronnen van
kennis
 Moderne biologische perspectief
o Geest als product van hersenen
o Oorzaken van gedrag zoeken in in het functioneren van de genen, hersenen,
zenuwstelsel en hormoonstelsel
o Neurotransmitters beïnvloeden psychische processen maar verklaren gedrag nooit
volledig op zichzelf
 Evolutionaire psychologie
o Menselijk gedrag voortkomend uit overgeërfde neigingen => genetica
o Natuurlijke selectie
o Vb. afkeer bepaalde smaak, angsten
-> psychologische processen hebben een lichamelijke basis, gevormd door hersenwerking, chemsiche
processen en evolutionaire geschiedenis, maar steeds in interactie met omgeving en ervaring

Idee : het lichaam kan appart van de geest worden bestudeerd
Wat bepaald gedrag : hersenen, zenuwstelsel, hormoonstelsel en genen
Wie : Descartes

Cognitief perspectief
= mentale processen als vorm van informatieverwerking
 Wilhelm Wundt : structuralisme
o Wilde structuur van bewustzijn onderzoeken : simplificeren
o Baanbrekend : toepassen wetenschappelijke methoden om geest en lichaam te
bestuderen
o Psychologie wordt zelfstandige wetenschap (los van filosofie)
o Introspectie : beschrijving van de sensorische en emotionele reacties op
verschillende prikkels
o Elementen van bewustzijn
 Gewaarwording en waarneming : interne representatie van een externe
realiteit
 geheugen, aandacht, emotie, denken, leren, taal

,  Edward Bradfort Titchener -> pupil van Wundt
o Stroming die basisstructuren vd geest en de gedachten trachtte te ontrafelen
o Kritiek : subjectiviteit van introspectie
o Moderne vorm van introspectie : bv. Bij bestuderen van slaap en dromen
 Gestaltpsychologie
o Tegenreactie focus op elementen (structuralisme)
o Bewustzijn = meer dan zintuiglijke ervaringen -> meer dan de som van de delen
o Ervaringen kunnen niet worden gereduceerd tot afzonderlijke elementen
o Vb. kine : bewging is meer dan afzonderlijke spieren of gewrichten
 Functionalisme
o William james
o Psychische processen kunnen best begrepen worden in het licht van hun adaptieve
nut en functie
o Relatie van emoties tot het lichaam en gedrag
o Aanleiding tot ontwikkeling van behaviorisme en toegepaste psychologie
 Moderne cognitieve perspectief : 3 stromingen leggen de basis
o Structuralisme : waaruit bestaat bewustzijn
o Gestalttheorie : hoe wordt de ervaring als geheel georganiseerd
o Functionalisme : wat is de functie van de mentale processen
=> sluiten elkaar niet uit maar leggen elk ander accent
o Nadruk op mentale processen als vormen van informatieverwerking
o Gedrag en gedachten resultaat van individuele interpretaties van ervaringen, niet van de
situatie op zich
o Een vd centrale perspectieven steunt op objectievere observatiemethoden (brain imaging)
-> het cognitieve perspectief helpt ons begrijpen dat mensen niet reageren op de werkelijkheid zelf,
maar op hun interpretatie ervan

Idee : de wetenschappelijke methode kan worden gebruikt om de geest te bestuderen
Wat bepaald gedrag : iemands unieke patroon van waarnemingen, interprataties, verwachtingen,
overtuigingen en herinneringen
Wie : Willhelm Wundt en William James

Behavioristisch perspectief
= focus op uiterlijk waarneembaar gedrag
 Radicaal : gedachten en emoties zijn irrelevant
 Psychologie als objectieve wetenschap : bestuderen van gedrag (en niet mentale processen)
 Enkel waarneembare gebeurtenissen
 Wetenschap van gedrag en van meetbare omstendigheden in omgeving die gedrag
beinvloeden
 Handelen word gevormd door consequenties daarvan

Idee : psychologie moet de wetenschap van observeerbaar gedrag zijn, niet van mentale processen
Wat bepaald gedrag : de prikkels in de omgeving en de voorgaande consequenties van ons gedrag
Wie : John Watson en B.F. Skinner

Perspectief vd gehele persoon
= psychodynamische + humanistische psychologie, psychologie van karaktertrekken en temperament
 Psychodynamische psychologie
 Onbewuste processen
 Nadruk op begrijpen menselijk functioneren in termen van onbewuste behoeften,
verlangens, herinneringen en conflicten

,  Psychoanalyse als behandeling van psychiche stoornissen : droomanalyse , versprekingen en
vrije associatie
o Droomanalyse : onbewuste verlangen
o Verspreking : perongeluk zeggen wat je echt wilt
o Vrije associatie : zeggen wat er in u opkomt
Idee : persoonlijkheid en psychische stoorniseen komen voort uit het onbewuste
Wat bepaald gedrag : processen in onbewuste geest
Wie : Sigmund Freud

 Humanistische psychologie
o Ook nadruk op innerlijke processen
o Focus op positieve, onze mogelijkheden, groei en vrije wil van de mens
o Ontwikkeling van je potentieel
o Sterke invloed op psychotherapie en counseling
Idee : psycchologie moet nadruk leggen op menselijke groei en potentieel ipv op psychische
stoornissen
Wat bepaald gedrag : onze aangeboren behoefte om te groeien en ons potentieel zo goed
mogelijk te verwezenlijke
Wie : Carl Rogers en Abraham Maslow

 Psychologie van karaktertrekken en temperament
o Verschillen in mensen door verschillen in stabiele kenmerken en neigingen
o Trekken : introversie en etroversie, openheid nieuwe ervaringen, nauwgezetheid
 Deels biologisch vanaard
 Consitent in tijd en in verschillende situaties
Idee : individuen kunnen worden begrepen in termen van hun temperament en blijvende
karaktertrekken
Wat bepaald gedrag : unieke persoonlijkheidskenmerken die in de tijd en in alle situaties
consistent zijn
Wie : de oude Grieken

Ontwikkelingsperspectief
= belang van ontwikkeling op alle psychologische processen
 Psychologische verandering als gevolg van ineractie tussen genen en omgeving
 Ontwikkeling van invloed op alle psychologische processen

Idee : mensen veranderen als gevog van een interactie tussen erfelijke eigenschappen en de
omgeving
Wat bepaald gedrag : de interactie tussen erfelijkheid en omgeving, die zich het hele leven door uit in
voorspelbare patronen
Wie : Ainswordth en Piaget en …

Socioculturele perspectief
= belang van sociale omgeving en cultuur
 Nadruk op belang van sociale interacie, sociaal leren en cultureel perspectief
 Belang van sociale invloed
 Variatie op sociale processen per cultuur
o Cultuur = complexe mix van taal, opvatting, gewoonten, waarden en tradities die
wordt ontwikkeld door een groep van mensen en wordt gedeeld met anderen in
dezelfde omgeving