Deel 1: Inleiding tot de farmacologie en begrippen van farmacokinetiek (pak slides erbij!) ..........8
Inleiding & terminologie .......................................................................................................8
1. Absorptie: transport v farmaca over biologische membranen.........................................8
Mechanismen bij de opname van stoffen over biologische membranen ..............................9
Mechanismen die de opname van stoffen over membranen beïnvloeden ......................... 11
Opname vanuit het gastro-intestinaalstelsel: interfererende factoren............................... 12
2. Verdeling of distributie ............................................................................................... 14
Distributievolume ........................................................................................................... 14
Waarvan is het distributievolume afhankelijk? ................................................................. 15
Enkele bijzondere weefsels met betrekking tot distributie ................................................ 17
3. Eliminatie .................................................................................................................. 17
Biotransformatie ............................................................................................................ 18
Renale klaring ................................................................................................................ 24
Andere excretiewegen .................................................................................................... 25
4. Farmacokinetiek ........................................................................................................ 26
Eenmalige intraveneuze toediening ................................................................................. 27
Eenmalige extra-vasculaire toediening ............................................................................ 29
Herhaalde toediening ..................................................................................................... 31
Continu intraveneus infuus ............................................................................................. 32
Het doseringsschema en het therapeutisch venster ......................................................... 32
Plasmaspiegelbepalingen ............................................................................................... 33
Niet-lineaire kinetiek ...................................................................................................... 34
Stereoselectieve farmacokinetiek ................................................................................... 34
5. Farmacodynamiek ..................................................................................................... 35
Farmacologische effecten op moleculair niveau .............................................................. 35
Farmacologische effecten op orgaan niveau: de concentratie-effect curve ....................... 36
Farmacologische effecten in een organisme of populatie: de dosis-effect curve ............... 39
Biofarmaceutische innovaties ......................................................................................... 42
6. Toedieningsvormen .................................................................................................... 43
Enterale inname ............................................................................................................. 43
Parenteraal .................................................................................................................... 45
7. Farmacotherapie bij risicopopulaties.......................................................................... 47
Farmacotherapie bij extreme leeftijden ........................................................................... 47
Farmacotherapie tijdens conceptie, zwangerschap en borstvoeding ................................ 49
1
, Farmacotherapie en co-morbiditeit: nier- en leverlijden als voorbeelden .......................... 51
8. Acute intoxicaties ...................................................................................................... 52
Algemene principes ........................................................................................................ 52
Ondersteunende therapie ............................................................................................... 53
Verwijderen van nog niet geabsorbeerde stof ................................................................... 54
Versnellen van de eliminatie ........................................................................................... 55
Identificatie van het oorzakelijk toxine ............................................................................. 56
Specifieke antidota......................................................................................................... 56
De comateuze patiënt .................................................................................................... 57
Homeopathie en plantengeneesmiddelen → slides .............................................................. 57
Hoest OTC (over the counter) → bijlage ................................................................................ 58
Regelgeving → bijlage + slides ............................................................................................. 58
Farmacovigilantie → slides + bijlage.................................................................................... 61
Antibiotica → bijlage ........................................................................................................... 65
Deel 2: Transmissie in het perifeer en autonoom zenuwstelsel ................................................ 67
Inleiding ............................................................................................................................ 67
1. Cholinerge transmissie .............................................................................................. 69
Anatomie ....................................................................................................................... 69
Synthese, vrijzetting en afbraak van acetylcholine............................................................ 69
Cholinerge receptoren .................................................................................................... 70
Activatie cholinerge transmissie...................................................................................... 71
Inhibitie van cholinerge neurotransmissie ....................................................................... 75
Klein overzicht ................................................................................................................ 80
Toepassing 1: cannabis, alcohol, ectasy, cocaïne ............................................................ 80
Toepassing 2: glaucoom ................................................................................................. 84
Toepassing 3: behandeling van luizen, teken, schurft ....................................................... 85
2. Adrenerge transmissie ............................................................................................... 86
Anatomie ....................................................................................................................... 86
Synthese, vrijzetting, heropname van noradrenaline en adrenaline ................................... 86
Verwijdering en afbraak van noradrenaline ...................................................................... 87
Receptoren .................................................................................................................... 88
Activatie van adrenerge transmissie door direct werkende sympathomimetica (agonisten
van α- en β-receptoren) .................................................................................................. 89
Activatie van adrenerge transmissie door indirect-werkende sympathomimetica .............. 96
Inhibitie van adrenerge transmissie ................................................................................. 97
Toepassing 4: geneesmiddelen gebruikt bij obesitas en centrale stimulantia .................. 103
2
, 3. Dopaminerge transmissie ........................................................................................ 105
Anatomie ..................................................................................................................... 105
Synthese, vrijzetting, heropname en afbraak van dopamine ........................................... 105
Receptoren .................................................................................................................. 106
Activatie van dopaminerge transmissie ......................................................................... 106
Inhibitie van dopaminerge transmissie .......................................................................... 106
4. Serotonerge transmissie .......................................................................................... 107
Anatomie ..................................................................................................................... 107
Receptoren .................................................................................................................. 107
Synthese, vrijzetting, heropname en afbraak van serotonine .......................................... 107
Activatie van serotonerge transmissie ........................................................................... 108
Inhibitie van serotonerge transmissie ............................................................................ 110
Deel 3: Geneesmiddelen die inwerken op het centraal zenuwstelsel ..................................... 111
1. Farmacotherapie van Depressie ............................................................................... 111
Definitie ....................................................................................................................... 111
Socio-economische aspecten van depressie ................................................................ 111
De neurobiologische oorzaak van depressie .................................................................. 111
Indeling en structuur van antidepressiva ....................................................................... 113
Indicaties en bijzondere aspecten van de behandeling ................................................... 118
2. Farmacotherapie van psychose en manie: antipyschotica en lithium ......................... 120
Inleiding ....................................................................................................................... 120
Antipsychotica ............................................................................................................. 124
Bipolaire stoornis ......................................................................................................... 129
3. Farmacotherapie van epilepsie................................................................................. 134
Inleiding ....................................................................................................................... 134
Werkingsmechanisme anti-epileptica ........................................................................... 135
Chemische structuur anti-epileptica ............................................................................. 136
Anti-epileptica die werken via een blokkering van Na+-kanalen ...................................... 137
Anti-epileptica die werken via GABA .............................................................................. 142
Ca kanaal blokkers (slaan we over) ................................................................................ 144
Andere anti-epileptica .................................................................................................. 144
Algemene bemerkingen ................................................................................................ 145
Bijkomende indicaties van anti-epileptica ..................................................................... 146
4. Farmacotherapie van de ziekte van Parkinson en Parkinsonisme ............................... 146
Parkinsonisme: klinisch syndroom ................................................................................ 146
Geneesmiddelen gebruikt bij de ziekte van Parkinson en Parkinsonisme ........................ 147
3
, 5. Farmacotherapie van andere bewegingsstoornissen ................................................. 152
6. Skeletspierrelaxantia ............................................................................................... 153
Stoffen die inwerken op het CZS .................................................................................... 154
Stoffen die inwerken op het spierweefsel ....................................................................... 155
Stoffen die inwerken thv synaps .................................................................................... 155
Nieuwe therapeutische targets SMA .............................................................................. 156
7. Farmacotherapie van die ziekte van Alzheimer .......................................................... 156
Inleiding ....................................................................................................................... 156
Neurobiologisch mechanisme bij de ziekte van Alzheimer en mogelijke therapeutische
targets ......................................................................................................................... 156
AchE-inhibitoren .......................................................................................................... 157
NMDA-antagonist: memantine...................................................................................... 158
Dementie ..................................................................................................................... 158
8. Farmacotherapie van pijn ......................................................................................... 159
Inleiding ....................................................................................................................... 159
Opioïde analgetica ....................................................................................................... 161
Farmacotherapie van (kanker)pijn ................................................................................. 172
Lokale anesthetica ....................................................................................................... 172
Atypische analgetica: heterogene groep ........................................................................ 175
Neuropatische pijn ....................................................................................................... 175
9. Hypnotica - Anxiolytica ............................................................................................ 176
Inleiding ....................................................................................................................... 176
Benzodiazepines .......................................................................................................... 177
Stoffen met werking analoog aan deze van benzo’s (Z-drugs) .......................................... 185
Benzodiazepine-antagonist (flumazenil) ........................................................................ 186
β-blokkers .................................................................................................................... 186
Histamine H1-receptorblokkers .................................................................................... 186
Antidepressiva ............................................................................................................. 186
Fytotherapeutica .......................................................................................................... 187
Melatonine ................................................................................................................... 187
Barbituraten ................................................................................................................. 188
Deel 4: Geneesmiddelen in verband met het cardiovasculair stelsel...................................... 189
1. Diuretica ................................................................................................................. 189
Koolzuuranhydrase-inhibitoren ..................................................................................... 189
Thiaziden ..................................................................................................................... 191
Lisdiuretica (furosemide) .............................................................................................. 193
4