CALCIUMFOSFAATSTOORNISSEN
FYSIOLOGIE
CALCIUMHOMEOSTASE
• Binnen enge range constant gehouden voor normale functie cellen -> 3 cruciale organen:
o GI-systeem: absorptie Ca
o Bot – skelet: grootste voorraad Ca en fosfaat
o Nier: uitwisseling calcium
• Total body calcium
o Grootste deel opgeslagen in het bot (99%)
o Slechts heel klein gedeelte (± 375mg) in het bloedplasma
§ 50% gebonden
§ 50% vrij (1.25mmol/l) = geïoniseerd Ca -> fysiologisch relevant Ca
EFFECT PTH
Hypocalcemie -> Toename PTH
• Bot: werking op osteoclasten -> ↑ resorptie -> Ca en fosfaat naar extracellulair vocht
• Nier
o Toename Ca reabsorptie richting extracellulair vocht
o PTH = fosfatuur hormoon -> toename renale excretie fosfaat
o Onrechtstreeks effect: stimulatie aanmaak actief vitamine D (= calcitriol)
§ Belangrijkste functie: stimuleert Ca en fosfaat GI-absorptie
Parathyroid chief cell
• CaSR (calcium sensing receptor) in membraan (ook in de nier aanwezig)
o Hoge concentratie Ca -> inhibitie op PTH
↔ hypocalcemie -> rem valt weg -> PTH-secretie
Vitamine D = steroïdhormoon (productie vanuit cholesterol)
• Aanmaak vitamine D3 (= voorloper actieve vitamine D) oiv UV-licht
• PTH = essentieel voor de omzetting van 25(OH)D naar 1α,25(OH)2D (calcitriol)
o Voldoende calcitriol aanwezig -> negatieve feedback richting bijschildklier en PTH-secretie
• Serumspiegel = nutritionele vitamine D status -> 25(OH)D >20 µg/L
1
, FOSFAATHOMEOSTASE
Fosfature hormonen (fosfaturie) = PTH en FGF23
• PTH niet enkel getriggerd door laag Ca, maar ook door hoog fosfaat
o Minder renale fosfaat reabsorptie -> fosfaturie
o + stimuleert vorming actief vitamine D
• FGF23 geproduceerd door osteocyten -> inhibitie renale fosfaat reabsorptie -> fosfaturie
o + remmend effect op activatie vitamine D
ZWANGERSCHAP
• Toename PTHrP (= PTH-related peptide) productie thv borstweefsel en placenta
o Veel Ca-aanvoer noodzakelijk voor normale skeletontwikkeling foetus
§ Stimuleert activatie vitamine D
ZIEKTEN VAN DE BIJSCHILDKLIEREN
HYPOPARATHYROÏDIE
ETIOLOGIE
Deficiënte PTH-secretie (absoluut tekort)
• Congenitaal (zeer zeldzaam)
• Verworven
o Structureel na halschirurgie (= veruit meest voorkomend)
§ Transiënt: tijdelijk verminderd en nadien recuperatie (bv: door ischemie)
§ Definitief: verwijdering parathyroïden
o Functioneel door hypomagnesiëmie: vooral voedingsstoornissen en alcoholisme
o Auto-immuun (zeer zeldzaam)
§ Vaak in combinatie met andere auto-immuunziekten
Deficiënte PTH-werking
= pseudohypoparathyroïdie of PTH-resistentie) (relatief tekort)
• Abnormaal PTH
• Abnormale PTH-signalisatie
KLINIEK
• Neuromusculaire excitatie (tgv hypocalciëmie)
o Zo belangrijk
§ Carpopedaalspasmen (“main d’accoucheur”)
§ Veralgemeende tetanie en convulsies
§ Laryngospasme
o Zo beperkt
§ Paresthesieën (bv gelaat, vingers)
§ Positief teken van Chvostek (n. facialis) en Trousseau (hand) -> krampen
2
FYSIOLOGIE
CALCIUMHOMEOSTASE
• Binnen enge range constant gehouden voor normale functie cellen -> 3 cruciale organen:
o GI-systeem: absorptie Ca
o Bot – skelet: grootste voorraad Ca en fosfaat
o Nier: uitwisseling calcium
• Total body calcium
o Grootste deel opgeslagen in het bot (99%)
o Slechts heel klein gedeelte (± 375mg) in het bloedplasma
§ 50% gebonden
§ 50% vrij (1.25mmol/l) = geïoniseerd Ca -> fysiologisch relevant Ca
EFFECT PTH
Hypocalcemie -> Toename PTH
• Bot: werking op osteoclasten -> ↑ resorptie -> Ca en fosfaat naar extracellulair vocht
• Nier
o Toename Ca reabsorptie richting extracellulair vocht
o PTH = fosfatuur hormoon -> toename renale excretie fosfaat
o Onrechtstreeks effect: stimulatie aanmaak actief vitamine D (= calcitriol)
§ Belangrijkste functie: stimuleert Ca en fosfaat GI-absorptie
Parathyroid chief cell
• CaSR (calcium sensing receptor) in membraan (ook in de nier aanwezig)
o Hoge concentratie Ca -> inhibitie op PTH
↔ hypocalcemie -> rem valt weg -> PTH-secretie
Vitamine D = steroïdhormoon (productie vanuit cholesterol)
• Aanmaak vitamine D3 (= voorloper actieve vitamine D) oiv UV-licht
• PTH = essentieel voor de omzetting van 25(OH)D naar 1α,25(OH)2D (calcitriol)
o Voldoende calcitriol aanwezig -> negatieve feedback richting bijschildklier en PTH-secretie
• Serumspiegel = nutritionele vitamine D status -> 25(OH)D >20 µg/L
1
, FOSFAATHOMEOSTASE
Fosfature hormonen (fosfaturie) = PTH en FGF23
• PTH niet enkel getriggerd door laag Ca, maar ook door hoog fosfaat
o Minder renale fosfaat reabsorptie -> fosfaturie
o + stimuleert vorming actief vitamine D
• FGF23 geproduceerd door osteocyten -> inhibitie renale fosfaat reabsorptie -> fosfaturie
o + remmend effect op activatie vitamine D
ZWANGERSCHAP
• Toename PTHrP (= PTH-related peptide) productie thv borstweefsel en placenta
o Veel Ca-aanvoer noodzakelijk voor normale skeletontwikkeling foetus
§ Stimuleert activatie vitamine D
ZIEKTEN VAN DE BIJSCHILDKLIEREN
HYPOPARATHYROÏDIE
ETIOLOGIE
Deficiënte PTH-secretie (absoluut tekort)
• Congenitaal (zeer zeldzaam)
• Verworven
o Structureel na halschirurgie (= veruit meest voorkomend)
§ Transiënt: tijdelijk verminderd en nadien recuperatie (bv: door ischemie)
§ Definitief: verwijdering parathyroïden
o Functioneel door hypomagnesiëmie: vooral voedingsstoornissen en alcoholisme
o Auto-immuun (zeer zeldzaam)
§ Vaak in combinatie met andere auto-immuunziekten
Deficiënte PTH-werking
= pseudohypoparathyroïdie of PTH-resistentie) (relatief tekort)
• Abnormaal PTH
• Abnormale PTH-signalisatie
KLINIEK
• Neuromusculaire excitatie (tgv hypocalciëmie)
o Zo belangrijk
§ Carpopedaalspasmen (“main d’accoucheur”)
§ Veralgemeende tetanie en convulsies
§ Laryngospasme
o Zo beperkt
§ Paresthesieën (bv gelaat, vingers)
§ Positief teken van Chvostek (n. facialis) en Trousseau (hand) -> krampen
2
