Oncologie
Ontstaansmechanisme van kanker
1. Fundamentele aspecten
Celdeling = motor van de ontwikkeling
Apoptose = natuurlijke celdood
- Als een cel ergens niet hoort
- Als een cel wegens gevaarlijke beschadiging beter niet verder groeit
Weefselhomeostase: strikte regels iv groeien en afsterven!
De celcyclus
- S-fase = DNA-synthese
- M-fase = mitose
- G1-fase = voorbereiding op de DNA-synthese
- G2-fase = voorbereiding op de finale celdeling
2 belangrijke genen bij normale celdeling
1. Oncogeen
• Geeft groen licht aan de cel om te delen
2. Tumorsuppresorgenen
• Laat de celdeling stoppen
Komen in elke gezonde cel voor
1.1. Carcinogenese: ontstaan van kanker
- Er gaat iets mis!
- Normale groei van de cel raakt ontregeld
• Gevolg van een mutatie in één van de essentiële genen die instaan voor de regulatie
van de celdeling
Eiwit P53 = controlepunt
- DNA-schade!!!! 2
• Activatie p53 a
▪ Voorkomt celdeling: eerste reparatie
▪ Geprogrammeerde celdood, apoptose
Kanker = meerstappenproces
Mutatie: een fout bij het overschrijven van een gen
- Absolute voorwaarde voor het ontstaan van kanker
• Nog geen kanker!
- Kanker = een opeenstapeling van een aantal fouten = meerstappenproces (kan jaren duren!)
,1.2. Benigne versus maligne tumoren
Benigne
- Goedaardig
- Kapsel
- Mooie ovale vorm
Maligne
- Kwaadaardig
- Niet omkapseld
- Grillige vorm
- Slechte begrenzing
- Invaderen
- Metastaseren (uitzaaiingen)
Angiogenese
- Zendt lokstof uit naar bloedvaten en zo krijgt hij zijn voedingsstoffen
Tumor-immunologie
- Kan ons immuunsysteem ook kankercellen herkennen en aanvallen?
• Verder wetenschappelijk onderzoek!
1.3. Classificatie van tumoren
- Solide tumoren
- Niet-solide tumoren
Onderverdeling in stadie: I, II, III, IV => soms nog A en B
- Stadium I: de tumor bevindt zich nog op de plaats waar hij ontstaan is en is nog niet in de
omliggende weefsels doorgegroeid.
- Stadium II: de tumor is doorgegroeid in het omliggende weefsel, maar blijft zeer dicht bij de
primaire tumor zitten. Er bevinden zich nog geen kankercellen in de lymfeklieren of andere
organen.
- Stadium III: kankercellen hebben zich verspreid in de lymfeklieren in de omgeving van de
originele tumor.
- Stadium IV: de tumor heeft zich ook verspreid in de rest van het lichaam.
Uitzaaiing in (eerste)(verder gelegen) lymfeknoop(klieren) => zie afbeelding!
2. Epidemiologie van kanker: kernbegrippen
Incidentie = het aantal nieuwe gevallen dat in een bepaalde periode wordt vastgesteld
- Aantal nieuwe gevallen / 100.000 / jaar
Prevalentie = hoeveel mensen op een bepaald moment aan kanker leiden
- Ongeveer 1/3 mannen en ¼ vrouwen krijgen kanker
- Kanker treft vooral ouderen: 67% van de vrouwen en 78% van de mannen zijn ouder dan 60
jaar bij diagnose
- < 1% van alle kankers doet zich voor op de kinder- of adolescentenleeftijd (0-19j)
- Kanker bij kinderen blijft daarmee een extreem zeldzame ziekte
, Remissie: symptoomvrij ≠ genezing
Recidief: herval
Prognose: vb. vijfjaars- of tienjaarsoverleving van 75%
Overleving:
- Sterk afhankelijk van type kanker
- Laagste cijfers; pancreas, long, lever en slokdarm
- Beste overlevingskansen: borst, prostaat, teelbalkanker en hodgkinlymfoom
• 5- jaaroverleving van teelbalkanker = 95% tegenover amper 7% voor pancreaskanker
• Vb: 5-jaaroverleving van borstkanker is 82%
▪ Als de ziekte in stadium I tot II ontdekt wordt
▪ In stadium IV is de kans op overleven veel lager
3. Risicofactoren en de relatie met kanker
Waarom ontspoort een cel? Wat zijn de oorzaken?
- Een moeilijk te beantwoorden vraag!
3.1. Endogene factoren
- Een spontane fout
- Een erfelijke afwijking
- Andere invloeden (carcinogenen)
Virussen en bacteriën
Reproductieve en hormonale factoren
- Invloed van menarche, zwangerschap en borstvoeding
- Hormoongevoelige kankers!
3.2. Exogene factoren
Roken
- Causaal verband met verschillende soorten kankers!
• Veroorzaakt 30% van alle sterfgevallen tgv kanker
• Is verantwoordelijk voor 80 à 90% van alle incidentiegevallen van longkanker
Alcohol
- In ontwikkelde landen is alcohol verantwoordelijk voor 3 tot 10% van het aantal sterfgevallen
tgv kanker!
- Combinatie alcohol en tabak is sterk af te raden!
Synergetisch effect
- Niet roken en drie of meer glazen per drinken hebben 2X hoger risico dan geheelonthouders
- Personen die twee pakjes sigaretten per dag roken hebben 3X hoger risico
- Mensen die drinken én roken =>16X hoger risico dan diegenen die geen van beiden doen
Voeding en overgewicht
Ontstaansmechanisme van kanker
1. Fundamentele aspecten
Celdeling = motor van de ontwikkeling
Apoptose = natuurlijke celdood
- Als een cel ergens niet hoort
- Als een cel wegens gevaarlijke beschadiging beter niet verder groeit
Weefselhomeostase: strikte regels iv groeien en afsterven!
De celcyclus
- S-fase = DNA-synthese
- M-fase = mitose
- G1-fase = voorbereiding op de DNA-synthese
- G2-fase = voorbereiding op de finale celdeling
2 belangrijke genen bij normale celdeling
1. Oncogeen
• Geeft groen licht aan de cel om te delen
2. Tumorsuppresorgenen
• Laat de celdeling stoppen
Komen in elke gezonde cel voor
1.1. Carcinogenese: ontstaan van kanker
- Er gaat iets mis!
- Normale groei van de cel raakt ontregeld
• Gevolg van een mutatie in één van de essentiële genen die instaan voor de regulatie
van de celdeling
Eiwit P53 = controlepunt
- DNA-schade!!!! 2
• Activatie p53 a
▪ Voorkomt celdeling: eerste reparatie
▪ Geprogrammeerde celdood, apoptose
Kanker = meerstappenproces
Mutatie: een fout bij het overschrijven van een gen
- Absolute voorwaarde voor het ontstaan van kanker
• Nog geen kanker!
- Kanker = een opeenstapeling van een aantal fouten = meerstappenproces (kan jaren duren!)
,1.2. Benigne versus maligne tumoren
Benigne
- Goedaardig
- Kapsel
- Mooie ovale vorm
Maligne
- Kwaadaardig
- Niet omkapseld
- Grillige vorm
- Slechte begrenzing
- Invaderen
- Metastaseren (uitzaaiingen)
Angiogenese
- Zendt lokstof uit naar bloedvaten en zo krijgt hij zijn voedingsstoffen
Tumor-immunologie
- Kan ons immuunsysteem ook kankercellen herkennen en aanvallen?
• Verder wetenschappelijk onderzoek!
1.3. Classificatie van tumoren
- Solide tumoren
- Niet-solide tumoren
Onderverdeling in stadie: I, II, III, IV => soms nog A en B
- Stadium I: de tumor bevindt zich nog op de plaats waar hij ontstaan is en is nog niet in de
omliggende weefsels doorgegroeid.
- Stadium II: de tumor is doorgegroeid in het omliggende weefsel, maar blijft zeer dicht bij de
primaire tumor zitten. Er bevinden zich nog geen kankercellen in de lymfeklieren of andere
organen.
- Stadium III: kankercellen hebben zich verspreid in de lymfeklieren in de omgeving van de
originele tumor.
- Stadium IV: de tumor heeft zich ook verspreid in de rest van het lichaam.
Uitzaaiing in (eerste)(verder gelegen) lymfeknoop(klieren) => zie afbeelding!
2. Epidemiologie van kanker: kernbegrippen
Incidentie = het aantal nieuwe gevallen dat in een bepaalde periode wordt vastgesteld
- Aantal nieuwe gevallen / 100.000 / jaar
Prevalentie = hoeveel mensen op een bepaald moment aan kanker leiden
- Ongeveer 1/3 mannen en ¼ vrouwen krijgen kanker
- Kanker treft vooral ouderen: 67% van de vrouwen en 78% van de mannen zijn ouder dan 60
jaar bij diagnose
- < 1% van alle kankers doet zich voor op de kinder- of adolescentenleeftijd (0-19j)
- Kanker bij kinderen blijft daarmee een extreem zeldzame ziekte
, Remissie: symptoomvrij ≠ genezing
Recidief: herval
Prognose: vb. vijfjaars- of tienjaarsoverleving van 75%
Overleving:
- Sterk afhankelijk van type kanker
- Laagste cijfers; pancreas, long, lever en slokdarm
- Beste overlevingskansen: borst, prostaat, teelbalkanker en hodgkinlymfoom
• 5- jaaroverleving van teelbalkanker = 95% tegenover amper 7% voor pancreaskanker
• Vb: 5-jaaroverleving van borstkanker is 82%
▪ Als de ziekte in stadium I tot II ontdekt wordt
▪ In stadium IV is de kans op overleven veel lager
3. Risicofactoren en de relatie met kanker
Waarom ontspoort een cel? Wat zijn de oorzaken?
- Een moeilijk te beantwoorden vraag!
3.1. Endogene factoren
- Een spontane fout
- Een erfelijke afwijking
- Andere invloeden (carcinogenen)
Virussen en bacteriën
Reproductieve en hormonale factoren
- Invloed van menarche, zwangerschap en borstvoeding
- Hormoongevoelige kankers!
3.2. Exogene factoren
Roken
- Causaal verband met verschillende soorten kankers!
• Veroorzaakt 30% van alle sterfgevallen tgv kanker
• Is verantwoordelijk voor 80 à 90% van alle incidentiegevallen van longkanker
Alcohol
- In ontwikkelde landen is alcohol verantwoordelijk voor 3 tot 10% van het aantal sterfgevallen
tgv kanker!
- Combinatie alcohol en tabak is sterk af te raden!
Synergetisch effect
- Niet roken en drie of meer glazen per drinken hebben 2X hoger risico dan geheelonthouders
- Personen die twee pakjes sigaretten per dag roken hebben 3X hoger risico
- Mensen die drinken én roken =>16X hoger risico dan diegenen die geen van beiden doen
Voeding en overgewicht
