Farmacologie
Inleiding farmacologie
Farmacologie => onderzoekt verdeling, effectiviteit en toxiciteit van geneesmiddelen
Farmacokinetiek
- Studie van het tijdsverloop van de concentratie van het geneesmiddel in het organisme
- Wat doet het lichaam met het geneesmiddel
• Absorptie, distributie, metaboliastie en excretie
Farmacodynamiek
- Studie van de werking van het geneesmiddel op het organisme: concentratie/effect van het
geneesmiddel
- Wat doet het geneesmiddel met het lichaam
Farmacogenetica
- Invloed van genetische variabiliteit op de farmacokinetiek en de farmacodynamiek
1. Farmacokinetiek
Absorptie (resorptie)
- Opname van GM in de bloedbaan
- Belang van motiliteit en pH maag-darmkanaal
- Belang van dikte huid, doorbloeding en
lichaamsoppervlak
• Huid = minder dik bij kind
- Lichaamsoppervlak in relatie tot lichaamsgewicht:
kind > volwassene
• GM met mogelijke toxiciteit (absorptie ↑):
corticosteroïden, salicylzuur, adrenaline,….
Ontwikkeling kind is heel belangrijk
Distributie
- Groter totale lichaamsvocht en extracellulair compartiment bij pasgeborene en jonge kind =>
hogere dosis hydrofiele GM nodig (vb aminoglycosiden)
- De mate van eiwitbinding (albumine): let op bij hypoalbuminemie (wanneer GM vnl
eiwitgebonden is) => meer vrije fractie
- Effect op Biologische Beschikbaarheid (BB)
• Fractie van de toegediende dosis van GM die (onveranderd) in de systemische
circulatie terecht komt met een bepaalde snelheid.
Lipofiele eigenschappen, eiwitbinding en BB is anders
Eliminatie (metabolisatie + excretie)
- Enzymatische veranderingen (door groei en ontwikkeling) => COMPLEX metabolisatieproces
• Metabole route kan ≠ in vergelijking met volwassene
, • Metabolisatie: ↓neonaat,↑ bij 1-5 jarigen, volwassen capaciteit in puberteit
▪ Een GM wordt afgebroken door leverenzymes (CYP P450) tot een (inactieve)
metaboliet
• Renale klaring: volwassen waarden tussen 6-12 maand
- DUS: leeftijdscategorie steeds nagaan => andere dosering!
2. Farmacogenetica
Hoe beïnvloeden genetische verschillen van metabolisatie-enzymes én transporters de reactie op
GM?
- Metabolisatie = een GM wordt afgebroken door leverenzymes (CYP P450) tot een (inactieve)
metaboliet
- GM => CYP P450 => inactieve metaboliet
• Snel (ultra rapid metabolizer)
▪ Dosis wordt verhoogd want wordt sneller verwerkt
• Traag (ultra poor metabolizer)
- Genetische cytochroom P450-polymorfismen => langzame of snelle metabolisatie => dosis
aan te passen
Verschillen in blootstelling => verschil in effectiviteit en bijwerkingen
- Normale (extensive/normal) metaboliseerders (EM/NM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym ongestoord.
- Intermediaire (intermediate) metaboliseerders (IM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym verlaagd.
- Trage (poor) metaboliseerders (PM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym afwezig of sterk verlaagd.
- Ultrasnelle (ultrarapid) metaboliseerders (UM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende
enzym juist verhoogd.
COMPLEX => grote diversiteit in pediatrische populatie
- Onderling verschil in
• Groei
• Ontwikkeling
• Lichaamssamenstelling
• Enzymactiviteit
• Functionaliteit organen
• GEEN DOSERINGEN VAN VOLWASSENEN
EXTRAPOLEREN NAAR KINDEREN
- Verschil in farmacokinetische processen
• Halfwaardetijd bij magistrale bereidingen => niet
exact gekend
- Nood aan aangepaste doseringen en toedieningsvormen (magistrale bereidingen)
Off-label medicatie of “unlicensed” medicatie : indicaties die niet gebaseerd zijn op de officiële
indicatie van het GM. Er is geen erkenning voor toediening bij kinderen.
- Vaak te laag gedoseerd en ↑ risico op bijwerkingen
Kinderformularium.nl => BCFI voor kinderen
, Leeftijdsafhankelijk
- Klassieke parameters (gewicht!)
3. Farmacodynamiek
Na binding GM - receptor:
- Nabootsen of blokkerende werking van natuurlijke boodschapper
• Nabootsen => Agonist
▪ -mimeticum
• Blokkeren => Antagonist
▪ -lyticum
Astma
1. Theorie (kort)
Allergische, chronische ontsteking van de luchtwegen
- Vaak genetisch karakter: atopie (kans op eczeem en allergische rhinitis)
- SYMPTOMEN
• Kortademigheid (dyspneu), benauwdheid, vermoeidheid, hoesten, hardnekkige
slijmen, piepende ademhaling (“wheezing”)
▪ bronchiale hyperreactiviteit
- UITLOKKENDE FACTOREN
• Allergische prikkels: huisstofmijt, pollen,…
• Niet-allergische prikkels: bijvoorbeeld sigarettenrook, inspanning, emoties,
infecties,…
2. Medicatie
Beta-2- receptoren => longen
- Beta2-sympathicomimetica:
• Kortwerkende (SABA)
• Langwerkende (LABA)
2.1. Onderhoudsmedicatie
Inhalatiecorticosteroïden (ICS), ev in combinatie met een langwerkend β2-sympathicomimeticum
(=β2-agonisten = LABA: long-acting β2 agonist)
- Belang om dagelijks te gebruiken! (therapietrouw)
- Functie?
• Inhalatiecorticosteroïden: ontsteking van de luchtwegen ↓
• β2-sympathicomimetica: luchtweg verwijden zodat de luchtwegen kunnen
ontspannen
Inhalatiecorticoïden
- Beclometason: Qvar aerosol autohaler
- Budesonide: Pulmicort, Novolizer, Easyhaler
- Fluticason: Flixotide (Diskus: vanaf 4j)
Bijwerkingen => weinig door lokale behandeling
Inleiding farmacologie
Farmacologie => onderzoekt verdeling, effectiviteit en toxiciteit van geneesmiddelen
Farmacokinetiek
- Studie van het tijdsverloop van de concentratie van het geneesmiddel in het organisme
- Wat doet het lichaam met het geneesmiddel
• Absorptie, distributie, metaboliastie en excretie
Farmacodynamiek
- Studie van de werking van het geneesmiddel op het organisme: concentratie/effect van het
geneesmiddel
- Wat doet het geneesmiddel met het lichaam
Farmacogenetica
- Invloed van genetische variabiliteit op de farmacokinetiek en de farmacodynamiek
1. Farmacokinetiek
Absorptie (resorptie)
- Opname van GM in de bloedbaan
- Belang van motiliteit en pH maag-darmkanaal
- Belang van dikte huid, doorbloeding en
lichaamsoppervlak
• Huid = minder dik bij kind
- Lichaamsoppervlak in relatie tot lichaamsgewicht:
kind > volwassene
• GM met mogelijke toxiciteit (absorptie ↑):
corticosteroïden, salicylzuur, adrenaline,….
Ontwikkeling kind is heel belangrijk
Distributie
- Groter totale lichaamsvocht en extracellulair compartiment bij pasgeborene en jonge kind =>
hogere dosis hydrofiele GM nodig (vb aminoglycosiden)
- De mate van eiwitbinding (albumine): let op bij hypoalbuminemie (wanneer GM vnl
eiwitgebonden is) => meer vrije fractie
- Effect op Biologische Beschikbaarheid (BB)
• Fractie van de toegediende dosis van GM die (onveranderd) in de systemische
circulatie terecht komt met een bepaalde snelheid.
Lipofiele eigenschappen, eiwitbinding en BB is anders
Eliminatie (metabolisatie + excretie)
- Enzymatische veranderingen (door groei en ontwikkeling) => COMPLEX metabolisatieproces
• Metabole route kan ≠ in vergelijking met volwassene
, • Metabolisatie: ↓neonaat,↑ bij 1-5 jarigen, volwassen capaciteit in puberteit
▪ Een GM wordt afgebroken door leverenzymes (CYP P450) tot een (inactieve)
metaboliet
• Renale klaring: volwassen waarden tussen 6-12 maand
- DUS: leeftijdscategorie steeds nagaan => andere dosering!
2. Farmacogenetica
Hoe beïnvloeden genetische verschillen van metabolisatie-enzymes én transporters de reactie op
GM?
- Metabolisatie = een GM wordt afgebroken door leverenzymes (CYP P450) tot een (inactieve)
metaboliet
- GM => CYP P450 => inactieve metaboliet
• Snel (ultra rapid metabolizer)
▪ Dosis wordt verhoogd want wordt sneller verwerkt
• Traag (ultra poor metabolizer)
- Genetische cytochroom P450-polymorfismen => langzame of snelle metabolisatie => dosis
aan te passen
Verschillen in blootstelling => verschil in effectiviteit en bijwerkingen
- Normale (extensive/normal) metaboliseerders (EM/NM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym ongestoord.
- Intermediaire (intermediate) metaboliseerders (IM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym verlaagd.
- Trage (poor) metaboliseerders (PM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende enzym afwezig of sterk verlaagd.
- Ultrasnelle (ultrarapid) metaboliseerders (UM)
• Activiteit van het geneesmiddel-metaboliserende
enzym juist verhoogd.
COMPLEX => grote diversiteit in pediatrische populatie
- Onderling verschil in
• Groei
• Ontwikkeling
• Lichaamssamenstelling
• Enzymactiviteit
• Functionaliteit organen
• GEEN DOSERINGEN VAN VOLWASSENEN
EXTRAPOLEREN NAAR KINDEREN
- Verschil in farmacokinetische processen
• Halfwaardetijd bij magistrale bereidingen => niet
exact gekend
- Nood aan aangepaste doseringen en toedieningsvormen (magistrale bereidingen)
Off-label medicatie of “unlicensed” medicatie : indicaties die niet gebaseerd zijn op de officiële
indicatie van het GM. Er is geen erkenning voor toediening bij kinderen.
- Vaak te laag gedoseerd en ↑ risico op bijwerkingen
Kinderformularium.nl => BCFI voor kinderen
, Leeftijdsafhankelijk
- Klassieke parameters (gewicht!)
3. Farmacodynamiek
Na binding GM - receptor:
- Nabootsen of blokkerende werking van natuurlijke boodschapper
• Nabootsen => Agonist
▪ -mimeticum
• Blokkeren => Antagonist
▪ -lyticum
Astma
1. Theorie (kort)
Allergische, chronische ontsteking van de luchtwegen
- Vaak genetisch karakter: atopie (kans op eczeem en allergische rhinitis)
- SYMPTOMEN
• Kortademigheid (dyspneu), benauwdheid, vermoeidheid, hoesten, hardnekkige
slijmen, piepende ademhaling (“wheezing”)
▪ bronchiale hyperreactiviteit
- UITLOKKENDE FACTOREN
• Allergische prikkels: huisstofmijt, pollen,…
• Niet-allergische prikkels: bijvoorbeeld sigarettenrook, inspanning, emoties,
infecties,…
2. Medicatie
Beta-2- receptoren => longen
- Beta2-sympathicomimetica:
• Kortwerkende (SABA)
• Langwerkende (LABA)
2.1. Onderhoudsmedicatie
Inhalatiecorticosteroïden (ICS), ev in combinatie met een langwerkend β2-sympathicomimeticum
(=β2-agonisten = LABA: long-acting β2 agonist)
- Belang om dagelijks te gebruiken! (therapietrouw)
- Functie?
• Inhalatiecorticosteroïden: ontsteking van de luchtwegen ↓
• β2-sympathicomimetica: luchtweg verwijden zodat de luchtwegen kunnen
ontspannen
Inhalatiecorticoïden
- Beclometason: Qvar aerosol autohaler
- Budesonide: Pulmicort, Novolizer, Easyhaler
- Fluticason: Flixotide (Diskus: vanaf 4j)
Bijwerkingen => weinig door lokale behandeling
