Deontologie en ethiek
1 Thema 1: Terminologie en Ethisch dilemma
1.1 Je licht toe wat waarden en normen zijn.
Normen:
• Richtsnoer voor het menselijk handelen
• = (ongeschreven) regels over hoe je je hoort te gedragen.
• Vanuit opvoeding en socialisatieprocessen hebben we tal van concrete normen meegekregen.
VB: Met twee woorden spreken, je rechterhand geven, niet met volle mond spreken,
Waarden:
• Naarmate een norm algemener wordt en door meer mensen aanvaard wordt, komt het dichter bij waarden te
liggen.
• = idealen die als waardevol worden aangeduid
• = Essentiële gedragsregels die de kwaliteit van ons mens-zijn en van de samenleving regelen ( doen de
kwaliteit van het leven toenemen)
Vb: Eerlijkheid is een waarde die de goede communicatie tussen mensen bevordert
Norm die hieruit voortvloeit: Je mag niet liegen.
• Opvoeding
- Wordt gekenmerkt door het meegeven van allerlei normen,
- Maar is uiteindelijk gericht op een bepaald einddoel, een bepaalde waarde.
- De normen zijn de wegwijzers en de waarden zijn het doel waarna de wegwijzers verwijzen.
Hier is een heel eenvoudige uitleg:
• Waarden zijn de dingen die jij of een groep belangrijk vindt.
Bijvoorbeeld: eerlijk zijn, respect hebben, behulpzaam zijn.
• Normen zijn regels of afspraken die uit die waarden komen.
Bijvoorbeeld: omdat je eerlijk zijn belangrijk vindt (waarde), spreek je de waarheid (norm).
1.2 Je ligt toe wat ethiek, beroepsethiek, deontologie, deontologische code en beroepsethisch
denkkader is.
Ethiek:
• Complexe terrein van waarden en normen
• Nadenken over het menselijk handelen in het perspectief van menswaardig/mensonwaardig, correct/fout, ...
• Nadenken over wat goed en fout is in hoe mensen met elkaar omgaan. Het helpt je om juiste keuzes te
maken, vooral wanneer iets moeilijk of twijfelachtig is
Beroepsethiek:
• Beroepen:
- “Bepaalde bezigheden die bij voortduring aan bepaalde mensen worden toevertrouwd met uitsluiting van
anderen waarbij die mensen deze bezigheden tegenover anderen ook gaan beschouwen als hun domein.”
• Beroepsethiek:
- Onderdeel van de ethiek waarin de morele problemen rondom beroepen in het algemeen of één beroep in
het bijzonder worden bestudeerd.
Vb. maatschappelijk werk / sociaal-cultureel werk
• De regels en afspraken over goed en juist gedrag binnen een bepaald beroep. Het gaat erom hoe je je hoort
te gedragen op je werk.
• Deontologie:
- Onderdeel van de beroepsethiek waarin getracht wordt algemeen aanvaarde, concrete en afdwingbare
structurele afspraken te maken.
- De officiële regels en plichten die bij een beroep horen
Deontologie en ethieke 1
, • Deontologische code:
- Code = Een verzameling voorschriften op één of ander gebied
- Geheel van morele voorschriften en aanbevelingen waaraan degenen die een bepaald beroep uitoefenen
zich dienen te houden.
- Het document waarin alle regels, plichten en afspraken van een beroep staan. Bv. Wat je wel en niet mag
doen, hoe je met cliënten, collega’s en informatie moet omgaan.
- België heeft geen eigen code
Wij baseren ons op de Nederlandse “Code voor de maatschappelijk werker”
De code is een bevestiging van gegroeide verplichtingen.
Doel: Duidelijkheid scheppen inzake te volgen regels.
Beroepsethisch kader:
• = Het helpt je om in professionele situaties verantwoorde keuzes te maken, die niet alleen gebaseerd zijn op
theoretische kennis, ervaringen en regels, maar ook op morele overwegingen. Het stelt je in staat om een
ethisch goede keuze te maken in een concrete situatie, rekening houdend met de waarden en normen van het
beroep, de rechten en belangen van de cliënt, en de bredere maatschappelijke context.
• Ethisch denkkader (= stappenplan)
• Is een manier om systematisch na te denken over wat goed en fout is binnen je beroep. Het helpt je keuzes
te maken wanneer je in je werk te maken krijgt met moeilijke situaties of dilemma’s.
1.3 Je legt uit wat een ethisch dilemma betekent voor een maatschappelijk werker.
• Een dilemma is een probleem waarbij de maatschappelijk werker uit twee (of meer) alternatieven moet
kiezen, die te maken hebben met waarden en normen.
• De maatschappelijk werker moet dus handelen.
Welke waarden botsen met de normen
1.4 Je geeft aan in een casus wat het ethisch dilemma is voor de maatschappelijk werker en motiveer
jouw keuze.
Casus: Jelle werkt als maatschappelijk werker in een opvanghuis voor jongeren (vrouwen van 18 jaar tot 25 jaar). Een
huisregel van de leefgroep is dat je voor 12 uur ‘s nachts binnen moet zijn, anders worden ze niet meer toegelaten.
Hij heeft nachtdienst als Angel (18 jaar), één van de jongeren, om 1 uur aanbelt. Jelle vertelt dat ze niet meer naar
binnen mag en wijst op de huisregel. Angel vertelt dat ze de regel kent, maar de tijd was vergeten. Ze vertelt dat er
niemand is waar ze heen kan en ze begint te huilen. Jelle vraagt zich af of hij haar toch binnen moet laten...
a)Is er sprake van ethisch dilemma? Zo ja, welk?
Ja, want hij twijfelt om haar wel of niet binnen te laten
b) Welke waarden en normen spelen een rol?
Welke waarde: Empathie voor de persoon (wel binnen laten)
Respect voor de regels: Niet binnen laten
Welke norm: Geen boete uitschrijven enkel een waarschuwing geven.
c) Wat zou Jelle volgens jou moeten doen in deze situatie?
Eigen mening
Deontologie en ethieke 2
, Casus: Fiona werkt bij een schoolbegeleidingsdienst. Ze geeft assertiviteitstraining aan een groepje scholieren. Eén
van die scholieren is Tanja, een meisje van 11 jaar, dat er soms slecht verzorgd uitziet en niet erg spraakzaam is. Ze
wordt vaak gepest door een paar jongens uit haar klas. In de training bloeit Tanja open. Ze wordt steeds
weerbaarder en doet vaker haar mond open. Tanja heeft een goede band met Fiona en regelmatig blijft ze even
hangen na de training om nog een praatje met haar te maken. Op een dag helpt Tanja nog even met het opruimen
van een spel dat bij de training gebruikt is. Terwijl ze met z’n tweeën in het lokaal zijn, vertelt Tanja dat ze veel
minder last heeft van pesten, nu ze beter weet hoe ze daarmee om kan gaan, maar dat ze niet graag naar huis gaat.
Haar moeder heeft last van onvoorspelbare buien en kan soms plotseling erg boos worden. Dan scheldt ze Tanja en
haar broertje uit en slaat ze hen. Tanja vraagt Fiona expliciet om dit aan niemand te vertellen. Het is hun geheimpje,
zegt ze.
a)Is er sprake van een ethisch dilemma? Zo ja, welk?
Ja, ga Fiona het vertellen of niet. 11 jarigen moet je het wettelijk vertellen= veiligheid
Niet vertellen zo kan ze de vertrouwensband opbouwen.
b)Welke waarden en normen spelen een rol?
Waarde: Veiligheid vertrouwen
Normen: Veiligheid: Je bent wettelijk verplicht om het te vertellen.
Vertrouwen: De vertrouwens band wordt geschaad.
c)Wat zou Fiona volgens jullie moeten doen?
Eigen mening
Examen vraag: welke waarde botsen tegen elkaar,
2 Lesdoelen
Deontologie en ethieke 3
1 Thema 1: Terminologie en Ethisch dilemma
1.1 Je licht toe wat waarden en normen zijn.
Normen:
• Richtsnoer voor het menselijk handelen
• = (ongeschreven) regels over hoe je je hoort te gedragen.
• Vanuit opvoeding en socialisatieprocessen hebben we tal van concrete normen meegekregen.
VB: Met twee woorden spreken, je rechterhand geven, niet met volle mond spreken,
Waarden:
• Naarmate een norm algemener wordt en door meer mensen aanvaard wordt, komt het dichter bij waarden te
liggen.
• = idealen die als waardevol worden aangeduid
• = Essentiële gedragsregels die de kwaliteit van ons mens-zijn en van de samenleving regelen ( doen de
kwaliteit van het leven toenemen)
Vb: Eerlijkheid is een waarde die de goede communicatie tussen mensen bevordert
Norm die hieruit voortvloeit: Je mag niet liegen.
• Opvoeding
- Wordt gekenmerkt door het meegeven van allerlei normen,
- Maar is uiteindelijk gericht op een bepaald einddoel, een bepaalde waarde.
- De normen zijn de wegwijzers en de waarden zijn het doel waarna de wegwijzers verwijzen.
Hier is een heel eenvoudige uitleg:
• Waarden zijn de dingen die jij of een groep belangrijk vindt.
Bijvoorbeeld: eerlijk zijn, respect hebben, behulpzaam zijn.
• Normen zijn regels of afspraken die uit die waarden komen.
Bijvoorbeeld: omdat je eerlijk zijn belangrijk vindt (waarde), spreek je de waarheid (norm).
1.2 Je ligt toe wat ethiek, beroepsethiek, deontologie, deontologische code en beroepsethisch
denkkader is.
Ethiek:
• Complexe terrein van waarden en normen
• Nadenken over het menselijk handelen in het perspectief van menswaardig/mensonwaardig, correct/fout, ...
• Nadenken over wat goed en fout is in hoe mensen met elkaar omgaan. Het helpt je om juiste keuzes te
maken, vooral wanneer iets moeilijk of twijfelachtig is
Beroepsethiek:
• Beroepen:
- “Bepaalde bezigheden die bij voortduring aan bepaalde mensen worden toevertrouwd met uitsluiting van
anderen waarbij die mensen deze bezigheden tegenover anderen ook gaan beschouwen als hun domein.”
• Beroepsethiek:
- Onderdeel van de ethiek waarin de morele problemen rondom beroepen in het algemeen of één beroep in
het bijzonder worden bestudeerd.
Vb. maatschappelijk werk / sociaal-cultureel werk
• De regels en afspraken over goed en juist gedrag binnen een bepaald beroep. Het gaat erom hoe je je hoort
te gedragen op je werk.
• Deontologie:
- Onderdeel van de beroepsethiek waarin getracht wordt algemeen aanvaarde, concrete en afdwingbare
structurele afspraken te maken.
- De officiële regels en plichten die bij een beroep horen
Deontologie en ethieke 1
, • Deontologische code:
- Code = Een verzameling voorschriften op één of ander gebied
- Geheel van morele voorschriften en aanbevelingen waaraan degenen die een bepaald beroep uitoefenen
zich dienen te houden.
- Het document waarin alle regels, plichten en afspraken van een beroep staan. Bv. Wat je wel en niet mag
doen, hoe je met cliënten, collega’s en informatie moet omgaan.
- België heeft geen eigen code
Wij baseren ons op de Nederlandse “Code voor de maatschappelijk werker”
De code is een bevestiging van gegroeide verplichtingen.
Doel: Duidelijkheid scheppen inzake te volgen regels.
Beroepsethisch kader:
• = Het helpt je om in professionele situaties verantwoorde keuzes te maken, die niet alleen gebaseerd zijn op
theoretische kennis, ervaringen en regels, maar ook op morele overwegingen. Het stelt je in staat om een
ethisch goede keuze te maken in een concrete situatie, rekening houdend met de waarden en normen van het
beroep, de rechten en belangen van de cliënt, en de bredere maatschappelijke context.
• Ethisch denkkader (= stappenplan)
• Is een manier om systematisch na te denken over wat goed en fout is binnen je beroep. Het helpt je keuzes
te maken wanneer je in je werk te maken krijgt met moeilijke situaties of dilemma’s.
1.3 Je legt uit wat een ethisch dilemma betekent voor een maatschappelijk werker.
• Een dilemma is een probleem waarbij de maatschappelijk werker uit twee (of meer) alternatieven moet
kiezen, die te maken hebben met waarden en normen.
• De maatschappelijk werker moet dus handelen.
Welke waarden botsen met de normen
1.4 Je geeft aan in een casus wat het ethisch dilemma is voor de maatschappelijk werker en motiveer
jouw keuze.
Casus: Jelle werkt als maatschappelijk werker in een opvanghuis voor jongeren (vrouwen van 18 jaar tot 25 jaar). Een
huisregel van de leefgroep is dat je voor 12 uur ‘s nachts binnen moet zijn, anders worden ze niet meer toegelaten.
Hij heeft nachtdienst als Angel (18 jaar), één van de jongeren, om 1 uur aanbelt. Jelle vertelt dat ze niet meer naar
binnen mag en wijst op de huisregel. Angel vertelt dat ze de regel kent, maar de tijd was vergeten. Ze vertelt dat er
niemand is waar ze heen kan en ze begint te huilen. Jelle vraagt zich af of hij haar toch binnen moet laten...
a)Is er sprake van ethisch dilemma? Zo ja, welk?
Ja, want hij twijfelt om haar wel of niet binnen te laten
b) Welke waarden en normen spelen een rol?
Welke waarde: Empathie voor de persoon (wel binnen laten)
Respect voor de regels: Niet binnen laten
Welke norm: Geen boete uitschrijven enkel een waarschuwing geven.
c) Wat zou Jelle volgens jou moeten doen in deze situatie?
Eigen mening
Deontologie en ethieke 2
, Casus: Fiona werkt bij een schoolbegeleidingsdienst. Ze geeft assertiviteitstraining aan een groepje scholieren. Eén
van die scholieren is Tanja, een meisje van 11 jaar, dat er soms slecht verzorgd uitziet en niet erg spraakzaam is. Ze
wordt vaak gepest door een paar jongens uit haar klas. In de training bloeit Tanja open. Ze wordt steeds
weerbaarder en doet vaker haar mond open. Tanja heeft een goede band met Fiona en regelmatig blijft ze even
hangen na de training om nog een praatje met haar te maken. Op een dag helpt Tanja nog even met het opruimen
van een spel dat bij de training gebruikt is. Terwijl ze met z’n tweeën in het lokaal zijn, vertelt Tanja dat ze veel
minder last heeft van pesten, nu ze beter weet hoe ze daarmee om kan gaan, maar dat ze niet graag naar huis gaat.
Haar moeder heeft last van onvoorspelbare buien en kan soms plotseling erg boos worden. Dan scheldt ze Tanja en
haar broertje uit en slaat ze hen. Tanja vraagt Fiona expliciet om dit aan niemand te vertellen. Het is hun geheimpje,
zegt ze.
a)Is er sprake van een ethisch dilemma? Zo ja, welk?
Ja, ga Fiona het vertellen of niet. 11 jarigen moet je het wettelijk vertellen= veiligheid
Niet vertellen zo kan ze de vertrouwensband opbouwen.
b)Welke waarden en normen spelen een rol?
Waarde: Veiligheid vertrouwen
Normen: Veiligheid: Je bent wettelijk verplicht om het te vertellen.
Vertrouwen: De vertrouwens band wordt geschaad.
c)Wat zou Fiona volgens jullie moeten doen?
Eigen mening
Examen vraag: welke waarde botsen tegen elkaar,
2 Lesdoelen
Deontologie en ethieke 3
