BORSTVOEDING
DEEL 1: ALGEMENE PRINCIPES
1. ANATOMIE VAN DE BORSTKLEIR EN LACTATIEFYSIOLOGIE
1.1. ANATOMIE
1.2. FYSIOLOGIE
Hormonale controle van de lactatie
- Prolactine-inhiberend hormoon (PIH) → onderdrukt de prolactinevrijstelling
- Prolactine → stimuleert de melkklieren om melk te produceren
- Oxytocine → stimuleert de toeschietreflex, waardoor de melk uit de borst stroomt
- Zuigen → inhibeert PIH & stimuleert oxytocine
Tijdens borstvoeding stimuleren mechanoreceptoren in de borst de hypothalamus via de opstijgende
zenuwbanen, wat de aanmaak van prolactine-inhiberend hormoon (PIH) remt. Hierdoor scheidt de hypofyse-
voorkwab prolactine uit, wat melkproductie bevordert, en de hypofyse-achterkwab oxytocine, wat de
toeschietreflex veroorzaakt.
- Mechanoreceptoren = gevoelige receptoren in borst en tepel worden gestimuleerd door het zuigen van de
baby
- Zenuwbanen = de signalen van de mechanoreceptoren reizen via de opstijgende zenuwbanen naar de
hypothalamus
- Hypothalamus = reageert op zenuwsignalen door de afgifte van PIH te remmen
- Hypofyse-voorkwab = als reactie op het onderdrukken van PIH, scheidt het prolactine af
- Hypofyse-achterkwab = stimulatie van mechanoreceptoren leidt tot afgifte van oxytocine
Houd in het achterhoofd
- Borstvoeding is geen exacte wetenschap
o Wel een constant samen zoeken naar de beste oplossing
o Kennis HV + wensen mama = beste keuze voor mama & baby
- Pas je advies aan afhankelijk van de fase van de lactogenese van de moeder
o Zeker tijdens de eerste 2w kan dit dag per dag veranderen
- Geef BV-advies op maat
o Niet elk lichaam reageert hetzelfde
o Elke moeder is anders (borstvoedingsdoelstellingen, draagkracht, ondersteuning…)
- Ondersteun de ouders ook emotioneel!
, 1.3. VAN ENDOCRIENE NAAR AUTOCRIENE STURING
1.3.1. LACTOGENESE 1: ENDOCREINE REGULATIE
= hormonaal gestuurd 28w zwangerschap tot dag 3-4 (stuwdag)
- Vanaf 28w
o Prolactine-receptoren op opp van alveolen staan open
o Differentiatie van alveolaire cellen naar secretoire cellen
- Na geboorte van placenta
o Inhiberende werking van progesteron op prolactine valt weg
o Prolactine stimuleert de secretoire cellen tot het produceren van melk
- Tepelstimulatie → PIH ↓ → prolactine ↑ → melkaanmaak ↑
Melkproductie stimuleren door frequente tepelstimulatie
- Prolactinepiek 15 min na tepelstimulatie
- Daalt daarna → terug op basisniveau na 3 uur
o Minstens per 3u de piek weer opwekken om basisniveau op peil te houden
- ’s nachts is de prolactinespiegel hoger → vaak hogere productie ’s morgens
o Belang van nachtelijk voeden / kolven
- 5 min stimulatie volstaat om de prolactinepiek op te wekken
o Indien geen melkstroom → tepel niet nodeloos overbelasten
o Beter 10x 5 minuten dan 5x 10 minuten
Hoe meer prolactinepieken de eerste 10-14 dagen na de bevalling → hoe hoger het prolactinebasisniveau
gedurende de BV periode.
1.3.2. LACTOGENESE 2: OVERGANG ENDOCRIEN → AUTOCRIEN
Dag 3-4 tot dag 5-6-7
- Productie neemt fors toe op dag 4-5: stuwingsdagen (gem 37 ml/d → 123 ml/d)
1.3.3. LACTOGENESE 3: AUTOCRIENE REGULATIE
Dag 5-6-7 tot einde BV
- Hoe vaker de borst geleegd wordt, hoe meer melk er geproduceerd zal worden
- Hoe leger de borst is op het einde van een voedings-/kolfmoment, hoe meer melk er geproduceerd zal
worden
- Hoe leger de borst, hoe vetter de melk
- Richtlijnen productie
o Aterm: 800-1000ml/24u
o Preterm: 400-500ml/24u
Endocriene fase Overgangsfase Autocriene fase
= hormonaal gestuurd = voornamelijk lokaal gestuurd
Lactogenese 1 Lactogenese 2 Lactogenese 3
Colostrum Overgangsmelk Rijpe moedermelk
- Prenataal tot dag 3-4 - Overgang colostrum naar - Vanaf dag 5-6-7
- Klein volume rijpe moedermelk - Veel water
- Weinig water - Vanaf dag 3-4 tot 5-6-7 - Veel suiker
- Veel eiwitten en antistoffen - Tgv ↓ progesteronspiegel - Minder vet
- Stuwing - Minder eiwitten
DEEL 1: ALGEMENE PRINCIPES
1. ANATOMIE VAN DE BORSTKLEIR EN LACTATIEFYSIOLOGIE
1.1. ANATOMIE
1.2. FYSIOLOGIE
Hormonale controle van de lactatie
- Prolactine-inhiberend hormoon (PIH) → onderdrukt de prolactinevrijstelling
- Prolactine → stimuleert de melkklieren om melk te produceren
- Oxytocine → stimuleert de toeschietreflex, waardoor de melk uit de borst stroomt
- Zuigen → inhibeert PIH & stimuleert oxytocine
Tijdens borstvoeding stimuleren mechanoreceptoren in de borst de hypothalamus via de opstijgende
zenuwbanen, wat de aanmaak van prolactine-inhiberend hormoon (PIH) remt. Hierdoor scheidt de hypofyse-
voorkwab prolactine uit, wat melkproductie bevordert, en de hypofyse-achterkwab oxytocine, wat de
toeschietreflex veroorzaakt.
- Mechanoreceptoren = gevoelige receptoren in borst en tepel worden gestimuleerd door het zuigen van de
baby
- Zenuwbanen = de signalen van de mechanoreceptoren reizen via de opstijgende zenuwbanen naar de
hypothalamus
- Hypothalamus = reageert op zenuwsignalen door de afgifte van PIH te remmen
- Hypofyse-voorkwab = als reactie op het onderdrukken van PIH, scheidt het prolactine af
- Hypofyse-achterkwab = stimulatie van mechanoreceptoren leidt tot afgifte van oxytocine
Houd in het achterhoofd
- Borstvoeding is geen exacte wetenschap
o Wel een constant samen zoeken naar de beste oplossing
o Kennis HV + wensen mama = beste keuze voor mama & baby
- Pas je advies aan afhankelijk van de fase van de lactogenese van de moeder
o Zeker tijdens de eerste 2w kan dit dag per dag veranderen
- Geef BV-advies op maat
o Niet elk lichaam reageert hetzelfde
o Elke moeder is anders (borstvoedingsdoelstellingen, draagkracht, ondersteuning…)
- Ondersteun de ouders ook emotioneel!
, 1.3. VAN ENDOCRIENE NAAR AUTOCRIENE STURING
1.3.1. LACTOGENESE 1: ENDOCREINE REGULATIE
= hormonaal gestuurd 28w zwangerschap tot dag 3-4 (stuwdag)
- Vanaf 28w
o Prolactine-receptoren op opp van alveolen staan open
o Differentiatie van alveolaire cellen naar secretoire cellen
- Na geboorte van placenta
o Inhiberende werking van progesteron op prolactine valt weg
o Prolactine stimuleert de secretoire cellen tot het produceren van melk
- Tepelstimulatie → PIH ↓ → prolactine ↑ → melkaanmaak ↑
Melkproductie stimuleren door frequente tepelstimulatie
- Prolactinepiek 15 min na tepelstimulatie
- Daalt daarna → terug op basisniveau na 3 uur
o Minstens per 3u de piek weer opwekken om basisniveau op peil te houden
- ’s nachts is de prolactinespiegel hoger → vaak hogere productie ’s morgens
o Belang van nachtelijk voeden / kolven
- 5 min stimulatie volstaat om de prolactinepiek op te wekken
o Indien geen melkstroom → tepel niet nodeloos overbelasten
o Beter 10x 5 minuten dan 5x 10 minuten
Hoe meer prolactinepieken de eerste 10-14 dagen na de bevalling → hoe hoger het prolactinebasisniveau
gedurende de BV periode.
1.3.2. LACTOGENESE 2: OVERGANG ENDOCRIEN → AUTOCRIEN
Dag 3-4 tot dag 5-6-7
- Productie neemt fors toe op dag 4-5: stuwingsdagen (gem 37 ml/d → 123 ml/d)
1.3.3. LACTOGENESE 3: AUTOCRIENE REGULATIE
Dag 5-6-7 tot einde BV
- Hoe vaker de borst geleegd wordt, hoe meer melk er geproduceerd zal worden
- Hoe leger de borst is op het einde van een voedings-/kolfmoment, hoe meer melk er geproduceerd zal
worden
- Hoe leger de borst, hoe vetter de melk
- Richtlijnen productie
o Aterm: 800-1000ml/24u
o Preterm: 400-500ml/24u
Endocriene fase Overgangsfase Autocriene fase
= hormonaal gestuurd = voornamelijk lokaal gestuurd
Lactogenese 1 Lactogenese 2 Lactogenese 3
Colostrum Overgangsmelk Rijpe moedermelk
- Prenataal tot dag 3-4 - Overgang colostrum naar - Vanaf dag 5-6-7
- Klein volume rijpe moedermelk - Veel water
- Weinig water - Vanaf dag 3-4 tot 5-6-7 - Veel suiker
- Veel eiwitten en antistoffen - Tgv ↓ progesteronspiegel - Minder vet
- Stuwing - Minder eiwitten
