NEDERLANDS Michèle Seurinck
Nederlands
Didactiek spelling en aanvankelijke processen technisch lezen en spellen............2
Geletterdheid...................................................................................................... 2
Ontluikende geletterdheid (kleuters)...............................................................2
Beginnende geletterdheid (1ste leerjaar)...........................................................2
Gevorderde geletterdheid (2de & 3de leerjaar)...................................................3
Functionele geletterdheid................................................................................. 3
Wat is technisch lezen, wat is spelling?...............................................................3
Waarom inzetten op technisch lezen en spelling?...............................................4
Hoe leren leerlingen technisch lezen?.................................................................5
Elementaire leeshandeling en elementaire spellinghandeling.........................6
Vooraf: in de kleuterklas is er veel aandacht voor de ontluikende
geletterdheid.................................................................................................... 6
Zorg om taal in aanloop naar het 1ste leerjaar..................................................8
Aanvankelijk technisch lezen........................................................................... 9
Voortgezet technisch lezen............................................................................ 10
Vordering opvolgen........................................................................................ 11
Wat is spelling?.................................................................................................. 12
Hoe leren leerlingen spellen?.........................................................................12
Leerstrategieën................................................................................................. 18
Zevenpuntenplan voor spellingvertraging.........................................................19
Elke leraar zorgt voor krachtige leeromgeving met focus op spelling en met
aandacht voor strategieën en leerprincipes...................................................19
Elke leraar differentieert tijdens elk onderwijs-arrangement a.d.h.v. effectieve
werkvormen................................................................................................... 20
Zorg om Nederlands: taalproblemen & anderstalige nieuwkomers......................22
Taalproblemen................................................................................................... 22
Zorgcontinuüm............................................................................................... 22
Inschatten beginsituatie klas-leerling.............................................................24
Effectieve communicatie in de klas................................................................25
Instrument om leesproblemen een plaats te geven.......................................25
Dyslexie......................................................................................................... 26
Anderstalige nieuwkomers................................................................................ 26
Onthaalonderwijs........................................................................................... 27
Taalkrachtig onderwijs voor anderstalige nieuwkomers.................................27
Didactische aanpak........................................................................................ 30
Evaluatie........................................................................................................ 31
1
,NEDERLANDS Michèle Seurinck
Taalbeleid....................................................................................................... 31
Didactiek spelling en aanvankelijke
processen technisch lezen en spellen
Geletterdheid
= kinderen die kennis maken met de geschreven taal
Ontluikende geletterdheid (kleuters)
= proces van kennismaking met taal
- Aanloopfase naar leren lezen en schrijven
- Ontdekken dat er klanken, letters enz. zijn
- Oudste kleuters letters herkennen
- Groeiend taalbewustzijn: nadenken over de vormaspecten van
taal
- Objectivatie: hebben door dat je iets kan vertellen over vorm
van woorden/zinnen en dat het niets te maken heeft met de
betekenis
Beginnende geletterdheid (1ste leerjaar)
= leren lezen en leren schrijven
Fonologisch bewustzijn = alles dat te maken heeft met klank (≈
klankbewustzijn)
- Kinderen merken dat taal is opgebouwd uit woorden en klanken
en beginnen ermee te spelen
Kleuter en 1ste lj. Rijmen (klanken lijken op elkaar)
- Herkennen van afzonderlijke woorden in gesproken zin;
- Bewustzijn dat sommige woorden rijmen;
- Ontdekking dat woorden opgedeeld kunnen worden in
klankgroepen;
- Onderscheid kunnen maken tussen medeklinker(s) aan begin
van woord en de rest van het woord;
- Afzonderlijke fonemen kunnen verbinden tot een woord;
- Fonemen manipuleren = klanken
weglaten/toevoegen/vervangen.
Fonemisch bewustzijn = ontdekken dat woorden zijn opgebouwd
uit fonemen
2
,NEDERLANDS Michèle Seurinck
- Foneem = kleinste betekenis onderscheidende element in een
taal
[k] [a] [t] [k] vervangen door [m] krijg je [m][a][t]
Wat zie je kinderen doen?
- Lettertekens natekenen
- Relatie tussen klank en letters alfabetische principe
- Zelf schrijven
Benaan vinik vies invented spelling
Vaardigheden: auditieve (horen) en visuele (zien) vaardigheden
(lezen en schrijven)
- Auditieve en visuele discriminatie: gelijkenissen en verschillen
zien/horen tussen letters
- Auditieve en visuele analyse: je hoort/ziet een woord en haalt
het uit elkaar in verschillende klanken
- Temporele en spatiële ordening: volgorde van klanken dat je
hoort/letters dat je ziet onthouden
- Auditieve en visuele synthese: letters terug aan elkaar plakken
(horen of schrijven)
Problemen met hoorwoorden een van de vaardigheden
is niet volledig in orde
Gevorderde geletterdheid (2de & 3de leerjaar)
= leren-lezen-proces en leren-schrijven-proces worden
geautomatiseerd
Functionele geletterdheid
= vaardigheid gebruiken (teksten lezen)
Nodig om teksten te kunnen schrijven/verzorgen
Wat is technisch lezen, wat is spelling?
Technisch lezen = leren decoderen
Leren decoderen Vlot lezen Vloeiend lezen
1) Leren decoderen = woord herkennen als je leest
3
, NEDERLANDS Michèle Seurinck
Herkennen = lezer kan zeggen wat er staat en betekenis aan
koppelen
2) Vlot lezen = snelle en accurate decodering van woorden
3) Vloeiend lezen = einddoel
Lezen kan samenhang en betekenis van die woorden
interpreteren
Goede technische leesvaardigheid geeft hersenen ruimte om
processen van begrijpend lezen toe te passen
- In zekere mate kunnen technisch lezen ≠ automatisch in staat
om alle woorden vlot te lezen & teksten zelfstandig lezen en
interpreteren
Hebben instructies over leestechnieken nodig
Spellen = de code toepassen
- Code = complex systeem dat historisch en organisch is
ontstaan door regels en principes vastgelegd door de
Nederlandse Taalunie
Automatische
Functioneel
Leren spellen spellingvaardighei
schrijven
d
- Goede automatische spellingvaardigheid maakt ruimte
voor processen van functioneel schrijven
Waarom inzetten op technisch lezen en
spelling?
Mondelinge taal = van nature + interactiekansen op school
Schriftelijke taal = typische schoolse vaardigheden (technische
proces van lezen en schrijven)
Hebben systematische en expliciete instructies nodig op school
Mogelijkheden van schriftelijke communicatie benutten:
- Schriftelijke in mondelinge taal kunnen omzetten en
omgekeerd
Leren lezen relatie tussen bouwstenen van mondelinge
taal (klanken/fonemen) en bouwstenen van schriftelijke
taal (letters/grafemen) staat centraal kennismaking
met een nieuwe code
- Code van schriftelijke boodschappen zelfstandig kraken
4
Nederlands
Didactiek spelling en aanvankelijke processen technisch lezen en spellen............2
Geletterdheid...................................................................................................... 2
Ontluikende geletterdheid (kleuters)...............................................................2
Beginnende geletterdheid (1ste leerjaar)...........................................................2
Gevorderde geletterdheid (2de & 3de leerjaar)...................................................3
Functionele geletterdheid................................................................................. 3
Wat is technisch lezen, wat is spelling?...............................................................3
Waarom inzetten op technisch lezen en spelling?...............................................4
Hoe leren leerlingen technisch lezen?.................................................................5
Elementaire leeshandeling en elementaire spellinghandeling.........................6
Vooraf: in de kleuterklas is er veel aandacht voor de ontluikende
geletterdheid.................................................................................................... 6
Zorg om taal in aanloop naar het 1ste leerjaar..................................................8
Aanvankelijk technisch lezen........................................................................... 9
Voortgezet technisch lezen............................................................................ 10
Vordering opvolgen........................................................................................ 11
Wat is spelling?.................................................................................................. 12
Hoe leren leerlingen spellen?.........................................................................12
Leerstrategieën................................................................................................. 18
Zevenpuntenplan voor spellingvertraging.........................................................19
Elke leraar zorgt voor krachtige leeromgeving met focus op spelling en met
aandacht voor strategieën en leerprincipes...................................................19
Elke leraar differentieert tijdens elk onderwijs-arrangement a.d.h.v. effectieve
werkvormen................................................................................................... 20
Zorg om Nederlands: taalproblemen & anderstalige nieuwkomers......................22
Taalproblemen................................................................................................... 22
Zorgcontinuüm............................................................................................... 22
Inschatten beginsituatie klas-leerling.............................................................24
Effectieve communicatie in de klas................................................................25
Instrument om leesproblemen een plaats te geven.......................................25
Dyslexie......................................................................................................... 26
Anderstalige nieuwkomers................................................................................ 26
Onthaalonderwijs........................................................................................... 27
Taalkrachtig onderwijs voor anderstalige nieuwkomers.................................27
Didactische aanpak........................................................................................ 30
Evaluatie........................................................................................................ 31
1
,NEDERLANDS Michèle Seurinck
Taalbeleid....................................................................................................... 31
Didactiek spelling en aanvankelijke
processen technisch lezen en spellen
Geletterdheid
= kinderen die kennis maken met de geschreven taal
Ontluikende geletterdheid (kleuters)
= proces van kennismaking met taal
- Aanloopfase naar leren lezen en schrijven
- Ontdekken dat er klanken, letters enz. zijn
- Oudste kleuters letters herkennen
- Groeiend taalbewustzijn: nadenken over de vormaspecten van
taal
- Objectivatie: hebben door dat je iets kan vertellen over vorm
van woorden/zinnen en dat het niets te maken heeft met de
betekenis
Beginnende geletterdheid (1ste leerjaar)
= leren lezen en leren schrijven
Fonologisch bewustzijn = alles dat te maken heeft met klank (≈
klankbewustzijn)
- Kinderen merken dat taal is opgebouwd uit woorden en klanken
en beginnen ermee te spelen
Kleuter en 1ste lj. Rijmen (klanken lijken op elkaar)
- Herkennen van afzonderlijke woorden in gesproken zin;
- Bewustzijn dat sommige woorden rijmen;
- Ontdekking dat woorden opgedeeld kunnen worden in
klankgroepen;
- Onderscheid kunnen maken tussen medeklinker(s) aan begin
van woord en de rest van het woord;
- Afzonderlijke fonemen kunnen verbinden tot een woord;
- Fonemen manipuleren = klanken
weglaten/toevoegen/vervangen.
Fonemisch bewustzijn = ontdekken dat woorden zijn opgebouwd
uit fonemen
2
,NEDERLANDS Michèle Seurinck
- Foneem = kleinste betekenis onderscheidende element in een
taal
[k] [a] [t] [k] vervangen door [m] krijg je [m][a][t]
Wat zie je kinderen doen?
- Lettertekens natekenen
- Relatie tussen klank en letters alfabetische principe
- Zelf schrijven
Benaan vinik vies invented spelling
Vaardigheden: auditieve (horen) en visuele (zien) vaardigheden
(lezen en schrijven)
- Auditieve en visuele discriminatie: gelijkenissen en verschillen
zien/horen tussen letters
- Auditieve en visuele analyse: je hoort/ziet een woord en haalt
het uit elkaar in verschillende klanken
- Temporele en spatiële ordening: volgorde van klanken dat je
hoort/letters dat je ziet onthouden
- Auditieve en visuele synthese: letters terug aan elkaar plakken
(horen of schrijven)
Problemen met hoorwoorden een van de vaardigheden
is niet volledig in orde
Gevorderde geletterdheid (2de & 3de leerjaar)
= leren-lezen-proces en leren-schrijven-proces worden
geautomatiseerd
Functionele geletterdheid
= vaardigheid gebruiken (teksten lezen)
Nodig om teksten te kunnen schrijven/verzorgen
Wat is technisch lezen, wat is spelling?
Technisch lezen = leren decoderen
Leren decoderen Vlot lezen Vloeiend lezen
1) Leren decoderen = woord herkennen als je leest
3
, NEDERLANDS Michèle Seurinck
Herkennen = lezer kan zeggen wat er staat en betekenis aan
koppelen
2) Vlot lezen = snelle en accurate decodering van woorden
3) Vloeiend lezen = einddoel
Lezen kan samenhang en betekenis van die woorden
interpreteren
Goede technische leesvaardigheid geeft hersenen ruimte om
processen van begrijpend lezen toe te passen
- In zekere mate kunnen technisch lezen ≠ automatisch in staat
om alle woorden vlot te lezen & teksten zelfstandig lezen en
interpreteren
Hebben instructies over leestechnieken nodig
Spellen = de code toepassen
- Code = complex systeem dat historisch en organisch is
ontstaan door regels en principes vastgelegd door de
Nederlandse Taalunie
Automatische
Functioneel
Leren spellen spellingvaardighei
schrijven
d
- Goede automatische spellingvaardigheid maakt ruimte
voor processen van functioneel schrijven
Waarom inzetten op technisch lezen en
spelling?
Mondelinge taal = van nature + interactiekansen op school
Schriftelijke taal = typische schoolse vaardigheden (technische
proces van lezen en schrijven)
Hebben systematische en expliciete instructies nodig op school
Mogelijkheden van schriftelijke communicatie benutten:
- Schriftelijke in mondelinge taal kunnen omzetten en
omgekeerd
Leren lezen relatie tussen bouwstenen van mondelinge
taal (klanken/fonemen) en bouwstenen van schriftelijke
taal (letters/grafemen) staat centraal kennismaking
met een nieuwe code
- Code van schriftelijke boodschappen zelfstandig kraken
4
